“Qyteti në Hënë”: Si mund të duket baza e NASA-s deri në 2032

AutoTech

Gazeta Express

27/05/2026 20:36

Agjencia amerikane e hapësirës NASA ka prezantuar plane për ndërtimin e një baze në Hënë me kosto rreth 20 miliardë dollarë, me synimin që deri në vitin 2032 njerëzit të kenë një prani të përhershme në një trup tjetër qiellor.

Por si mund të duket në praktikë ky “qytet” në sipërfaqen hënore?

Nga kamp i thjeshtë në strukturë të zgjeruar

Në fazat e para, baza do të jetë relativisht modeste: një strukturë e thjeshtë, e palosshme, e dërguar nga Toka. Me kalimin e kohës dhe me rritjen e pranisë njerëzore, ajo pritet të zgjerohet në një kompleks modular të shpërndarë.

Sipas dr. Simeon Barber nga Open University, një analogji e mirë janë stacionet kërkimore në Antarktidë. Edhe atje, kushtet ekstreme kërkojnë vetëqëndrueshmëri, ndërtim nga materiale të transportuara dhe mbrojtje të fortë nga mjedisi i ashpër.

Por Hëna sjell sfida shtesë, të cilat e bëjnë projektin edhe më kompleks. Për këtë arsye, baza pritet të mos jetë një ndërtesë e vetme, por një grup modulesh të parafabrikuara të shpërndara në një sipërfaqe të gjerë.

Faza e ndërtimit deri në vitin 2032

Sipas planit të NASA-s, procesi do të zhvillohet në disa etapa:

Deri në vitin 2029: deri në 21 misione uljeje për dërgimin e pajisjeve shkencore dhe robotëve eksplorues.

2029–2032: mbërrijnë astronautët e parë, të cilët nisin ndërtimin e infrastrukturës bazë dhe furnizimit me energji.

Nga viti 2032: kalimi në fazën e pranisë së përhershme, me ekuipazhe të rrotulluara dhe furnizime të rregullta.

Robotët dhe dronët do të kërkojnë ujë në rajonin e polit jugor të Hënës dhe do të ndihmojnë në përzgjedhjen e zonës më të përshtatshme për vendbanim.

Mjedis ekstrem

Sfida kryesore mbetet klima ekstreme hënore: temperaturat mund të luhaten nga rreth 100°C gjatë ditës deri në –100°C gjatë natës. Për më tepër, mungon atmosfera që do të zbutte këto ndryshime.

Ekzistojnë gjithashtu rreziqe nga rrezatimi kozmik dhe mikrometeoritet, si dhe nga pluhuri hënor shumë i imët dhe gërryes.

Sipas ekspertëve, çdo strukturë do të duhet të ofrojë:

ajër të frymëmarrjes,

kontroll të temperaturës,

mbrojtje nga rrezatimi,

izolim nga pluhuri toksik hënor.

Jeta e përditshme në Hënë

Astronautët do të kenë nevojë për hapësira për higjienë, stërvitje fizike dhe ruajtje të shëndetit mendor. Graviteti i ulët mund të shkaktojë humbje të masës muskulore dhe kockore, prandaj aktiviteti fizik do të jetë i domosdoshëm.

Gjithashtu, do të nevojiten zona për pushim dhe rikuperim psikologjik, pasi kushtet e izolimit do të jenë të forta.

Ndërtim me module dhe materiale nga Toka

Zgjidhja më e mundshme është përdorimi i strukturave të parafabrikuara të dërguara nga Toka, të cilat mund të montohen në sipërfaqe. Në disa raste, mund të përdoren edhe module inflatable që hapen pas uljes.

Disa nga këto struktura mund të mbulohen me regolit hënor (dheu i sipërfaqes) për mbrojtje shtesë nga rrezatimi dhe goditjet e meteorëve.

Energjia dhe “industria” hënore

Një hap i madh pritet të jetë instalimi i një reaktori bërthamor të vogël rreth vitit 2029, i cili do të sigurojë energji të vazhdueshme për bazën.

Me energji të qëndrueshme, NASA planifikon të përdorë burimet e Hënës në vend (koncepti “in situ”), duke përfshirë përpunimin e tokës hënore në materiale ndërtimi.

Eksperimente të fundit tregojnë se pluhuri hënor mund të shkrinhet dhe të printohet me lazer për të krijuar struktura të forta, duke hapur mundësinë e ndërtimit të ndërtesave të plota në vend.

Si do të duket baza përfundimtare

Në vend të një stacioni të ngjeshur si në Antarktidë, baza hënore pritet të jetë e shpërndarë në distanca të mëdha. Disa zona do të jenë për banim, të tjera për kërkime shkencore, ndërsa reaktori dhe zonat industriale do të vendosen larg për arsye sigurie.

Në përfundim, “qyteti” në Hënë nuk do të ngjajë me asnjë vend në Tokë: më shumë një rrjet strukturash të shpërndara në një peizazh të zbrazët dhe ekstrem, sesa një qytet tradicional. /GazetaExpress/