Tru njerëzorë “të gjallë” përdoren për testim ilaçesh

AutoTech

Gazeta Express

25/05/2026 14:22

Një startup amerikan po zhvillon një teknologji që duket si skenar filmi fantastiko-shkencor: mbajtjen përkohësisht “gjallë” të truve njerëzorë pas vdekjes për të testuar ilaçe eksperimentale.

Kompania Bexorg, me bazë në Connecticut, përdor tru të dhuruar nga pacientë me sëmundje neurodegjenerative si Parkinsoni dhe Alzheimeri, me synimin për të zhvilluar trajtime më efektive.

Sipas kompanisë, gjatë pesë viteve të fundit janë kryer eksperimente në më shumë se 700 tru njerëzorë.

Teknologjia quhet BrainEx dhe funksionon duke pompuar një lloj gjaku sintetik në rrjetin e enëve të gjakut të trurit. Ky sistem furnizon organin me oksigjen dhe lëndë ushqyese, ndërsa kontrollon temperaturën dhe kushtet biologjike për ta mbajtur funksional për disa orë pas vdekjes.

Pasi truri lidhet me sistemin, shkencëtarët administrojnë ilaçe eksperimentale dhe monitorojnë reagimet në kohë reale, duke analizuar qelizat, proteinat dhe efektet biologjike.

Pas rreth 24 orësh, eksperimenti ndërpritet dhe truri ndahet në qindra pjesë për analiza të mëtejshme laboratorike.

Sipas studiuesve, kjo metodë mund të revolucionarizojë zhvillimin e ilaçeve, sepse ofron të dhëna shumë më të sakta sesa testimet te kafshët.

Aktualisht, shumica e ilaçeve testohen te minjtë, derrat apo majmunët, por shkencëtarët thonë se reagimet e trurit të kafshëve shpesh nuk përputhen me ato të njeriut.

Ndërkohë, sistemet laboratorike si organoidet apo indet artificiale nuk arrijnë kompleksitetin e një truri njerëzor që ka kaluar dekada nën ndikimin e barnave, mjedisit dhe përvojave të jetës.

Themeluesi i Bexorg, Zvonimir Vrselja, tha se “këto janë qeliza që kanë ekzistuar për 60 deri në 80 vite”, duke nënvizuar rëndësinë biologjike të truve realë njerëzorë për kërkime.

Kompania pretendon se kjo qasje mund të kursejë miliona dollarë dhe të shkurtojë me vite procesin e zhvillimit të ilaçeve.

Një kompani farmaceutike, Biohaven, po përgatit tashmë prova klinike për një ilaç të zhvilluar mbi bazën e të dhënave të mbledhura nga eksperimentet e Bexorg.

Megjithatë, projekti ka ngritur edhe shqetësime serioze etike.

Disa ekspertë frikësohen se trutë mund të rifitojnë një nivel të vetëdijes apo të ndiejnë dhimbje.

Debati u intensifikua në vitin 2019, kur studiuesit publikuan një punim ku tregonin se BrainEx kishte rikthyer funksione biologjike në tru derrash të marrë nga thertoret.

Bioeticieni Stephen Latham nga Universiteti Yale paralajmëroi atëherë se mungon mbikëqyrja e qartë institucionale për eksperimente të tilla.

“Nëse vetëdija do të rikthehej disi, nuk kemi struktura etike të gatshme për të trajtuar një situatë të tillë”, tha ai.

Bexorg këmbëngul se trutë nuk rikthejnë vetëdije në asnjë moment.

Sipas kompanisë, gjaku sintetik përmban anestetikun propofol, i cili bllokon aktivitetin elektrik të nevojshëm për mendime, kujtime apo përvoja të ndërgjegjshme.

Ekspertët e përfshirë në projekt thonë se organet mbeten funksionale vetëm në kuptimin më bazik biologjik dhe nuk kanë aktivitet nervor të koordinuar që do të mund të prodhonte vetëdije. /GazetaExpress/