Dua: Fëmijëria në hije lufte – kritikat e para për filmin e Blerta Bashollit janë pozitive  

Arte

Gazeta Express

13/05/2026 19:37

Recension për “Dua”: Blerta Basholli pason “Hive” me një dramë të ngjeshur, të vendosur mes tensioneve të Kosovës së viteve ’90. Filmi i ri i regjisores Blerta Basholli, i prezantuar në Critics’ Week të Kanës, sjell një interpretim mbresëlënës nga debutuesja Pinea Matoshi.

Shkruar nga kritikja ndërkombëtare Wendy Ide nga Screen Daily

Regjia: Blerta Basholli

Kosovë/Zvicër/Francë, 2026, 101 minuta

Adoleshenca e hershme është e vështirë edhe në rrethanat më të zakonshme. Por për 13-vjeçaren Dua, të interpretuar nga Pinea Matoshi, rritja në Prishtinën e fundviteve 1990, në një qytet të ndarë etnikisht, ka një peshë shtesë.

Lundrimi në terrenin e ndërlikuar të jetës shkollore bëhet edhe më i rëndë kur në sfond qëndrojnë kufijtë e padukshëm mes shqiptarëve etnikë, si Dua, dhe fqinjëve të tyre serbë. Një puthje e parë në një disko adoleshentësh do të ishte mjaftueshëm e ngarkuar edhe pa frikën se policia ushtarake serbe mund të ndërhyjë në çdo çast. Filmi i dytë i Blerta Bashollit sjell një këndvështrim intim dhe personal mbi trazirat e rritjes në kohë konflikti.

Basholli u shfaq fuqishëm në skenën ndërkombëtare me debutimin e saj të vlerësuar, “Hive”, i cili në Festivalin e Sundance-it më 2021 fitoi Çmimin e Madh të Jurisë, Çmimin e Publikut dhe Çmimin për Regji, përpara se të siguronte një varg të gjatë çmimesh të tjera.

“Dua” mund të mos e ketë të lehtë ta përsërisë atë sukses të jashtëzakonshëm, por e forcon më tej reputacionin e Bashollit si një regjisore që duhet ndjekur me vëmendje. Pas premierës botërore në Critics’ Week në Kanë, filmi pritet të ketë një rrugëtim të shëndetshëm festivalesh.

Filmi mbështetet gjerësisht në përvojat personale të Bashollit, si dhe në kujtimet e familjarëve e miqve të saj. Dua, e heshtur dhe shprehëse, funksionon si alter egoja e regjisores. Pinea Matoshi, në rolin e saj të parë, jep një interpretim magnetik dhe të brishtë. Përmes saj shohim tensionet që rriten në vend; fytyra e saj bëhet qendra emocionale e filmit, sidomos në çastet kur drama ndodh jashtë kuadrit.

Filmi hapet me një skenë që mund të ndodhte në banjën e vajzave të cilësdo disko, në cilindo vend të botës. Adoleshentet rregullojnë grimin, prekin flokët, bëjnë thashetheme për djemtë e ndrojtur e të vrazhdë që u pëlqejnë. Më pas, në pistën e vallëzimit, çiftet formohen një nga një. Dua është tepër e turpshme për ta parë në sy djalin që më në fund mbledh guximin ta ftojë për vallëzim. Por ky është vetëm një moment i shkurtër normaliteti në një fëmijëri të ndërprerë vazhdimisht: policia hyn me dhunë dhe fëmijët vërshojnë jashtë, duke iu shmangur shkopinjve të gomës dhe fyerjeve.

Kjo është e para nga shumë skena ku Basholli hulumton me mjeshtëri dinamikën e turmave dhe grupeve të mëdha. Dua rrallëherë është vetëm; të jesh vetëm do të thotë të jesh e pambrojtur. Ajo është më e vogla nga katër fëmijët e ngjeshur në një apartament të vogël, ku nëna e tyre, e luajtur nga Yllka Gashi e “Hive”, punon nga shtëpia mbi një makinë qepëse. Numri i njerëzve në banesë rritet shpesh: herë nga familjarë të mbledhur për ushqim, herë nga shokët studentë të vëllait të Duas, që strehohen aty pas një sulmi të policisë me gaz lotsjellës.

Kinematografia e Lucie Baudinaud është e lëvizshme, kureshtare dhe e vëmendshme. Përdorimi i planeve të gjata dhe kamerës së dorës krijon një ndjesi trazimi, por edhe një paranojë të heshtur, të përhershme. Megjithatë, pavarësisht lëvizjes së vazhdueshme, kompozimi i kujdesshëm e drejton shikimin tonë gjithnjë te shprehja vëzhguese e Duas, edhe kur ajo ndodhet në skaj të veprimit. Në skena të tjera, fytyra e saj del në plan të parë. Një nga momentet më rrëqethëse vjen vonë në film, kur dhuna e nënkuptuar që rëndon në ajër nis të marrë formë fizike. Dua i lutet të atit ta marrë me vete në një udhëtim me makinë. Ai, i pushuar nga puna — siç kuptohet, për shkak të përkatësisë etnike — blen dhe shet benzinë për një fitim të vogël. Por ata ndalohen nga policia ushtarake serbe dhe babai detyrohet të hapë bagazhin. Pas kësaj vjen një rrahje brutale. Dua mbetet e paralizuar, e paaftë të kthejë kokën për të parë. Por kur i ati kthehet në makinë, ajo sheh qartë vijën e gjakut që i rrëshqet poshtë qafës.

Për fëmijë si Dua, themelet e zakonshme të fëmijërisë janë thyer. Normaliteti i ri, me shkolla të mbyllura, është një klasë e improvizuar në apartamentin e ngushtë të një mësuesi të lodhur e të papaguar. Pikërisht aty Dua takon Makin, një refugjate nga zonat rurale të Kosovës të shkatërruara nga lufta. Maki, e interpretuar nga Vlera Bilalli, e frymëzon Duan me guximin e saj dhe e prezanton me xhudon. Dalëngadalë, frika te Dua — dhe te të tjerët, përfshirë vëllain e saj të dashur Vegim, të luajtur nga Andi Bajgora — fillon t’i lërë vend zemërimit. Por prindërit e Duas e kuptojnë me të drejtë se frika është ajo që të mban gjallë. Jeta në Prishtinë mund të kthehet në një dënim me vdekje për fëmijët e tyre. /ScreenDaily/GazetaExpress/