Shkencëtarët: forma e qëndrimit trupor, jo madhësia reale e vitheve, mund të jetë një shenjë e fshehur e autizmit

Shneta tjera

Gazeta Express

30/12/2025 20:45

Studime shkencore sugjerojnë se mënyra se si qëndron ose ecën trupi i një fëmije – veçanërisht pozicioni i legenit – mund të lidhet me çrregullime neurozhvillimore si autizmi ose çrregullimi i mungesës së vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD).

Bëhet fjalë jo për madhësinë reale të vitheve, por për një ndryshim në posturë që i bën ato të duken më të theksuara, një efekt i njohur si “duck butt”.

Gjatë dekadës së fundit, disa studime kanë vëzhguar te fëmijët nën moshën 10-vjeçare një pjerrësi më të madhe përpara të legenit, rreth 4–5 gradë më shumë se mesatarja, sidomos te fëmijët me çrregullim të spektrit të autizmit (ASD). Ky ndryshim shfaqet gjatë ecjes dhe qëndrimit në këmbë, duke krijuar përshtypjen e një pjesë të pasme më të spikatur, edhe pse anatomikisht ajo nuk është më e madhe.

Autizmi ndikon në aftësitë sociale, komunikim dhe sjellje, shpesh i shoqëruar me veprime të përsëritura ose ndjeshmëri ndaj zhurmës, dritës apo aromave. Ai mund të shfaqet edhe përmes sjelljeve motorike si ecja në majë të gishtave ose qëndrimi për periudha të gjata në pozicione të përsëritura, të cilat shtrëngojnë muskujt e ijeve dhe kontribuojnë në këtë pjerrësi të legenit.

Këta faktorë e bëjnë më të vështirë ruajtjen e një posture të ekuilibruar, ndaj fëmijët kompensojnë në mënyrë joefikase gjatë ecjes dhe qëndrimit. Studiuesit kanë lidhur autizmin edhe me zhvillim atipik të zonave të trurit që kontrollojnë lëvizjen dhe ekuilibrin, si truri i vogël (cerebellum) dhe ganglionet bazale.

Një studim italian i vitit 2018, i publikuar në Frontiers in Psychology, përdori analiza tredimensionale të lëvizjes për të krahasuar ecjen e fëmijëve me dhe pa autizëm. Rezultatet treguan se fëmijët me ASD kishin legen më të anuar përpara në momentin kur këmba prekte tokën, përkulje më të madhe të kofshës dhe lëvizshmëri më të kufizuar të kyçit të këmbës. Sa më të theksuara simptomat e autizmit, aq më të dukshme ishin këto ndryshime motorike.

Ky devijim i boshtit trupor rrit ngarkesën mbi shpinën e poshtme, ijet dhe gjunjët, duke çuar me kalimin e kohës në dhimbje fizike dhe vështirësi në aktivitete që kërkojnë ekuilibër ose lëvizje të shpejta. Studiuesit theksojnë qartë se kjo gjendje nuk shkakton autizëm, por mund të jetë një shenjë shoqëruese ose pasojë e ndikimit të tij mbi muskujt, balancën dhe koordinimin. Identifikimi i hershëm mund të ndihmojë në ndërhyrje mbështetëse, si ushtrime fizioterapie ose terapi lëvizore.

Sipas të dhënave më të fundit të Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), rreth një në 31 fëmijë – mbi 3 për qind – diagnostikohet me ASD. Njëkohësisht, studime të tjera kanë gjetur lidhje të ngjashme edhe me ADHD, një çrregullim që shpesh bashkëekziston me autizmin. Vlerësohet se 50–70 për qind e fëmijëve me ASD kanë edhe simptoma të ADHD-së.

Një studim japonez i vitit 2017, që analizoi ecjen e djemve 9–10 vjeç me ADHD, zbuloi se edhe ata kishin legen më të anuar përpara (rreth 4.5 gradë mesatarisht), hapa më të shpejtë dhe se kjo pjerrësi lidhej fort me hiperaktivitetin dhe impulsivitetin.

Shkencëtarët besojnë se autizmi shkaktohet nga një kombinim faktorësh gjenetikë dhe mjedisorë gjatë shtatzënisë ose në vitet e para të jetës. Pretendimet se vaksinat shkaktojnë autizëm janë hedhur poshtë vazhdimisht nga studime të mëdha shkencore dhe nga CDC. Për ADHD, faktorë si lindja e parakohshme, pesha e ulët në lindje, ekspozimi ndaj substancave toksike ose dëmtimet e hershme të trurit mund të luajnë rol.

Edhe pse studimet nuk thonë se ndryshimet e posturës e përkeqësojnë drejtpërdrejt autizmin, dhimbjet fizike që ato shkaktojnë mund të rrisin shqetësimin, irritimin dhe vështirësitë në përditshmëri te fëmijët me ASD. Për këtë arsye, specialistët theksojnë rëndësinë e vlerësimit të plotë mjekësor dhe jo të interpretimit të thjeshtëzuar apo sensacionalist të shenjave trupore. /GazetaExpress/