Mos u mërzit nëse ke “lulëzuar vonë si inteligjent”: Shumica e njerëzve elitarë nuk ishin fëmijë gjeni, zbulon një studim

Shneta tjera

Gazeta Express

22/12/2025 18:49

Nëse si fëmijë ke qenë mesatar dhe jo nxënës i shkëlqyer, mos u shqetëso — sepse shumica e individëve që arrijnë performancë elitare e kulmojnë suksesin e tyre shumë më vonë në jetë, sipas një studimi të ri shkencor.

Studiuesit kanë zbuluar se vetëm një përqindje e vogël e fëmijëve “gjeni” arrijnë ta ruajnë madhështinë e tyre edhe në moshë të rritur.

Ata analizuan të dhëna mbi më shumë se 34.000 performues të nivelit botëror, përfshirë fitues të Çmimit Nobel, medalistë olimpikë, lojtarët më të mirë të shahut në botë dhe kompozitorët më të famshëm të muzikës klasike.

“Një model i përbashkët shfaqet në të gjitha disiplinat,” tha profesori Arne Güllich, një nga autorët e studimit nga Universiteti i Kaiserslautern–Landau.

“Së pari, më të mirët në moshë të re dhe më të mirët më vonë në jetë janë zakonisht persona të ndryshëm.”\

Së dyti, ata që arritën nivel elitar patën një zhvillim gradual në vitet e hershme dhe nuk ishin ndër më të mirët e grupmoshës së tyre.

Dhe së fundi, individët që më vonë arritën kulmin e performancës nuk u specializuan herët vetëm në një disiplinë — përkundrazi, ata i mbajtën të hapura opsionet e tyre.

Këto gjetje ndihmojnë të kuptohet pse disa nga njerëzit më të talentuar në histori nuk kanë shkëlqyer në shkollë, përfshirë Albert Einstein, Steve Jobs, J.K. Rowling, Michael Jordan dhe Walt Disney.

Studimi, i publikuar në revistën shkencore Science, sugjeron se imazhi tradicional i fëmijës mrekulli — si Mozart, që filloi të kompozonte në moshën pesëvjeçare, apo personazhe si Matilda nga filmi i famshëm — nuk pasqyron realisht mënyrën se si janë rritur shumica e të rriturve elitarë.

Në vend të kësaj, shumë prej tyre kanë ndjekur rrugë shumë më graduale drejt suksesit.

Albert Einstein, për shembull, kishte vonesa në të folur dhe shpesh përgjigjej ngadalë. Në shkollë konsiderohej më pak inteligjent se bashkëmoshatarët e tij, por në adoleshencë filloi të shfaqte aftësi të jashtëzakonshme në matematikë dhe shkencë.

Steve Jobs, bashkëthemelues i Apple, e la kolegjin pa i treguar prindërve. Më vonë ai pranoi se nuk kishte “asnjë ide” se çfarë donte të bënte me jetën, por thjesht ndoqi kureshtjen dhe intuitën e tij.

J.K. Rowling, e cila më pas arriti sukses të paimagjinueshëm me librat Harry Potter, u refuzua fillimisht nga Universiteti i Oksfordit dhe u diplomua në Exeter me notë mesatare.

Ndërkohë, Walt Disney, që ndërtoi një perandori globale argëtimi, e la herët arsimin formal dhe u pushua nga puna në një gazetë sepse “i mungonte imagjinata” dhe “nuk kishte ide të mira”.

Edhe Michael Jordan, i konsideruar gjerësisht si një nga basketbollistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave, dështoi të përfshihej në ekipin e shkollës së mesme sepse ishte “shumë i shkurtër”.

Studiuesit theksojnë se përjetimi i interesave të ndryshme në fëmijëri rrit gjasat për të gjetur një fushë optimale në jetë.

“Ata që gjejnë disiplinën e duhur për veten, zhvillojnë potencial më të madh për të mësuar afatgjatë dhe kanë më pak rreziqe që karriera e tyre të dëmtohet, kanë shanse më të larta të arrijnë performancë të nivelit botëror,” shpjegoi profesori Güllich.

Ai paralajmëroi se ata që arrijnë kulmin shumë herët mund të ngecin në një disiplinë që nuk e pëlqejnë ose të përjetojnë djegie psikologjike (burnout). Përqendrimi i tepruar në një fushë të vetme që në moshë të re mund të çojë edhe në lëndime, sidomos në sport.

Bazuar në këto gjetje, ai ka dhënë disa rekomandime se si shoqëria mund të ndihmojë të rinjtë e talentuar të zhvillohen në performues të ardhshëm elitarë.

“Ja çfarë sugjeron evidenca: mos u specializoni shumë herët vetëm në një disiplinë,” tha ai.

“Inkurajoni të rinjtë dhe krijojuni mundësi të eksplorojnë fusha të ndryshme interesi. Mbështetini në dy ose tre disiplina.”

Këto disiplina nuk duhet domosdoshmërisht të lidhen drejtpërdrejt me njëra-tjetrën — për shembull, gjuhët dhe matematika, ose gjeografia dhe filozofia.

Ai përmend Albert Einsteinin, i cili që në moshë të hershme kishte edhe pasion të madh për muzikën.

Sipas tij, këto gjetje “mund të rrisin mundësitë për zhvillimin e performuesve të nivelit botëror — në shkencë, sport, muzikë dhe fusha të tjera”.

Në parathënien e studimit, Ekeoma Uzogara, redaktor i asociuar i revistës, shkruan:

“Nga atletë si Simone Biles dhe Michael Phelps te shkencëtarë si Marie Curie dhe Albert Einstein, identifikimi i talentit të jashtëzakonshëm është thelbësor për inovacionin.

Por si lind talenti?

Në një rishikim analitik, Güllich dhe kolegët e tij analizuan studime në shkencë, muzikë, shah dhe sport dhe gjetën dy modele: performuesit e jashtëzakonshëm të rinj arrinin kulmin shpejt, por zotëronin ngushtë vetëm një interes — p.sh. një sport të vetëm.

Në kontrast, performuesit elitarë në moshë të rritur arrinin kulmin gradualisht dhe përmes praktikës së gjerë, multidisiplinare.”

Çfarë është koeficienti i inteligjencës (IQ)?

IQ (Intelligence Quotient) është një matës i aftësisë mendore. Termi u përdor për herë të parë nga psikologu William Stern për të përshkruar konceptin gjerman Intelligenzquotient.

Historikisht, IQ llogaritej duke pjesëtuar moshën mendore të një personi (të përcaktuar përmes testeve) me moshën reale dhe duke e shumëzuar rezultatin me 100.

Një IQ prej 100 konsiderohet mesatarja. Për shkak të mënyrës se si janë të strukturuara testet, një person me IQ 60 nuk është “gjysmë më pak inteligjent” se dikush me IQ 120.

Rezultatet shpërndahen normalisht, që do të thotë se po aq njerëz shënojnë nën mesatare sa edhe mbi të. Për shembull, po aq persona kanë IQ 70 sa edhe IQ 130.

Edhe pse saktësia e testeve të inteligjencës shpesh diskutohet, ato vazhdojnë të përdoren gjerësisht. Për t’u pranuar në Mensa, kërkohet që një person të jetë në 2 përqindëshin më të lartë të popullsisë, që zakonisht nënkupton një IQ prej të paktën 130. /GazetaExpress/

IQ-të e disa personave të famshëm:

Albert Einstein & Stephen Hawking – 160

Donald Trump – 156

Emma Watson – 138

Arnold Schwarzenegger – 135

Nicole Kidman – 132