Opera që s’e prisni

Arte

Gazeta Express

11/05/2026 18:48

Kur e dëgjoi për herë të parë, regjisori Kip Williams thotë se “gati ra nga karrigia”.

Nuk është e vështirë të kuptohet pse: Angel’s Bone, opera fituese e Pulitzerit nga kompozitorja kinezo-amerikane Du Yun dhe libretisti kanadez Royce Vavrek, nis me një kor gregorian, kalon në tinguj që të kujtojnë Kid A të Radiohead-it, përplaset me atmosferën e Cabaret dhe përfundon diku pranë një arie à la Björk. Një përzierje marramendëse zhanresh, e krijuar për të tronditur.

Këtë herë, tronditja vjen në Manchester. English National Opera po sjell aty prodhimin e saj të parë të ri, të krijuar posaçërisht për bazën veriore të kompanisë: premierën britanike të Angel’s Bone, në Aviva Studios. Vepra, e cila fitoi Pulitzerin në vitin 2017, është përshkruar si një alegori e ashpër për trafikimin e qenieve njerëzore në botën moderne.

Ngjarja sillet rreth një çifti, Z. dhe Znj. X E, që gjejnë në shtëpinë e tyre dy engjëj të plagosur e të rrënuar. Ajo që nis si kujdes, shpejt kthehet në shfrytëzim brutal. Znj. X E, e interpretuar nga Allison Cook, është një figurë e errët: e shtyrë nga paraja, dëshpërimi dhe dëshira për t’i shpëtuar një jete të rëndomtë. Nëse engjëjt janë të mitur, atëherë krimi i saj bëhet edhe më i rëndë.

Du Yun tregon se fillimisht opera ishte menduar nga këndvështrimi i engjëjve. Por pas takimeve me të mbijetuar të trafikimit, autorët vendosën ta zhvendosnin fokusin te “njerëzit e ndërmjetëm”: ata që përfitojnë, heshtin, justifikohen ose zgjedhin të mos shohin. Pyetja kryesore, sipas saj, bëhet: çfarë do të bëja unë po të më jepej mundësia të shfrytëzoja dikë, kur askush nuk po më sheh?

Për Williamsin, kjo është kriza morale e kohës sonë: një shoqëri që di të shfaqë publikisht virtyt, por shpesh fsheh të vërtetën e veprimeve të veta. Ai e sheh operën si formën ideale për një temë kaq të rëndë, pikërisht sepse muzika i jep hapësirë abstraksionit, tensionit dhe ambiguitetit. Prodhimi i tij do të vendoset në rreth, me elemente të forta arkitekturore dhe video të reja, në hapësirën industriale të The Warehouse në Aviva Studios.

Zgjedhja e kësaj vepre si debutim i ENO-s në Manchester është, në vetvete, një deklaratë. Nuk është një Rigoletto i sigurt për publikun tradicional. Është një opera e vështirë, e dhimbshme, ballafaquese. Dirigjenti Baldur Brönnimann e quan një rrezik që duhet përshëndetur, ndërsa baritoni Rodney Earl Clarke e sheh si shenjë guximi: një përpjekje për ta vendosur operën në botën e sotme si diçka të dobishme, jo të pluhurosur.

Ky hap vjen pas një periudhe të trazuar për English National Opera. Pas vendimit të Arts Council England në vitin 2022 për t’i ndërprerë financimin publik, kompania u përball me presion për t’u zhvendosur jashtë Londrës, me dorëheqje, aksione sindikale dhe pasiguri për të ardhmen. Më pas u zgjodh Manchesteri si baza e re kryesore, ndërsa ENO do të vazhdojë të punojë edhe në kryeqytet.

Angel’s Bone është fryt i një bashkëpunimi mes ENO-s, Factory International dhe BBC Philharmonic. Ansambli instrumental prej dhjetë pjesëtarësh do të vijë nga BBC Philharmonic në Salford, ndërsa versioni me orkestër të plotë do të shfaqet më vonë në London Coliseum.

Për drejtuesit kulturorë në Manchester, ardhja e ENO-s nuk shihet si kërcënim për skenën ekzistuese, por si zgjerim i saj. Adam Szabo, drejtor i BBC Philharmonic, thotë se publiku për muzikën klasike në qytet vetëm është rritur. Rivca Burns nga Factory International është edhe më e drejtpërdrejtë: nëse kjo nismë mund të funksionojë diku, thotë ajo, mund të funksionojë në Manchester.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron mesazhi më i fortë i këtij debutimi. Angel’s Bone nuk është opera që publiku mendon se njeh. Është e ashpër, moderne, e papërshtatshme për rehati. Por ndoshta pikërisht për këtë arsye ENO ka zgjedhur ta nisë kapitullin e saj të ri me të. /GazetaExpress/