Frika nga lartësitë nis te këmbët

Fun

Gazeta Express

11/05/2026 18:59

Disa njerëz thjesht nuk ndihen mirë në lartësi. Por arsyeja pse trupi nis të dridhet pranë një humnere mund të lidhet më shumë me këmbët sesa me kokën.

Shkencëtarët kanë zbuluar se qëndrimi pranë një rënieje të madhe e nxit sistemin nervor të rrisë ndjeshmërinë në shputat e këmbëve. Kjo mund të shpjegojë pse disa njerëz ndiejnë gumëzhimë, shpim gjilpërash, rëndesë ose pasiguri në këmbë kur afrohen pranë një skaji.

Sipas profesoreshës Michelle Spear, eksperte e anatomisë në Universitetin e Bristolit, truri duket se “ngre volumin” e sinjaleve shqisore që lidhen me qëndrimin e trupit dhe vendosjen e këmbëve. Ajo që zakonisht përpunohet në sfond, pa u vënë re, në këto situata mund të bëhet e ndërgjegjshme.

Frika nga lartësitë është shumë e zakonshme. Rreth një e katërta e njerëzve përjetojnë njëfarë parehatie kur ndodhen në lartësi. Por studimet tregojnë se edhe ata që nuk e përjetojnë si frikë të fortë shfaqin ndryshime të matshme në ekuilibër dhe qëndrim kur afrohen pranë një rënieje.

Sistemi nervor përpunon vazhdimisht sasi të mëdha informacioni shqisor, por shumica e tij nuk arrin kurrë në vetëdije. Për të mos na mbingarkuar, truri filtron ose ul rëndësinë e shumë prej këtyre sinjaleve. Megjithatë, kur e sheh të nevojshme, ai mund të forcojë disa prej tyre.

Në rastin e lartësive, sistemi nervor duket se bëhet më vigjilent ndaj ekuilibrit dhe pozicionimit të këmbëve. Informacioni që vjen nga shputat bëhet më i rëndësishëm, qëndrimi i trupit ngurtësohet pak dhe lëvizjet bëhen më të kujdesshme e më të qëllimshme.

Shputat e këmbëve janë të mbushura me receptorë të specializuar që ndiejnë prekjen, dridhjet dhe shpërndarjen e peshës. Si pika kryesore e kontaktit me tokën, ato luajnë rol thelbësor në ruajtjen e ekuilibrit dhe qëndrimit.

Zakonisht, këta receptorë punojnë në heshtje, duke na ndihmuar të ecim apo të zhvendosim peshën pa e menduar. Por kur afrohemi pranë një rënieje të madhe, rreziku i rrëzimit rritet dhe trupi nis t’u kushtojë më shumë vëmendje këtyre sinjaleve.

Spear thotë se kjo mund të jetë një përshtatje e trashëguar nga e kaluara jonë evolucionare, që i ndihmonte paraardhësit të shmangnin rrëzimet fatale në terrene të pabarabarta, shkëmbore ose të ngritura. Nga ky këndvështrim, një sistem që e bënte njeriun më të kujdesshëm pranë një humnere do të kishte qenë përparësi.

Këto ndryshime ndodhin automatikisht, pavarësisht nëse i duam apo jo. Megjithatë, disa njerëz i vërejnë shumë më tepër se të tjerët. Një ndjeshmëri më e madhe ndaj presionit dhe ekuilibrit mund të jetë e dobishme për ngjitje, dhe alpinistët me përvojë shpesh zhvillojnë një ndjesi shumë të hollë për shpërndarjen e peshës.

Por kur kjo vetëdije bëhet tepër e fortë, ajo mund të shpërqendrojë ose të nxisë ankth, duke penguar lëvizjen e lirshme. Sinjalet e rritura nga këmbët mund të ndihen si gumëzhimë ose shpim gjilpërash në shputa. Disa njerëz raportojnë ndjesi rëndese, sikur këmbët po tërhiqen drejt tokës; të tjerë ndihen të paqëndrueshëm dhe kanë nevojë të ngrijnë në vend.

Për disa, kjo shfaqet si ngurrim për të ecur përpara ose për t’iu afruar skajit. Kjo nuk është e njëjta gjë me vertigon, e cila lidhet me çrregullime të veshit të brendshëm dhe krijon një ndjesi të rreme lëvizjeje.

Dallimi, sipas Spear, mund të qëndrojë te mënyra si njerëzit përpunojnë informacionin shqisor. Disa janë më të ndjeshëm ndaj sinjaleve të imëta nga muskujt, nyjat dhe lëkura, ndërsa të tjerët i filtrojnë këto sinjale më mirë, pa i sjellë në vetëdije.

Edhe vëmendja luan rol. Sapo dikush e vëren një ndjesi të tillë pranë lartësive, truri ka më shumë gjasa ta dallojë sërish në të ardhmen. Në këtë mënyrë, frika nga lartësitë mund të forcohet jo vetëm nga ajo që shohin sytë, por edhe nga ajo që trupi ndien nën këmbë. /GazetaExpress/