Gjumi dhe plakja

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

15/05/2026 19:34

Pajisjet moderne të fitnesit dhe orët inteligjente e kanë bërë më të lehtë se kurrë matjen e sasisë dhe cilësisë së gjumit. Por një studim i ri sugjeron se jo vetëm mungesa e gjumit, por edhe gjumi i tepërt mund të lidhet me plakje më të shpejtë biologjike.

Sipas studiuesve, personat që flenë më pak se gjashtë orë ose më shumë se tetë orë në natë shfaqin shenja më të dukshme të plakjes biologjike. Ndërsa sasia më e përshtatshme e gjumit duket të jetë rreth shtatë orë në natë.

Studimi zbuloi se njerëzit që flinin mes 6.4 dhe 7.8 orë në natë kishin më pak shenja të plakjes në trup.

“Kjo nuk do të thotë se kohëzgjatja e gjumit, e vetme, bën që organet të plaken më shpejt apo më ngadalë”, tha autori kryesor i studimit, Junhao Wen, profesor asistent i radiologjisë në Columbia University Vagelos College of Physicians. “Por sugjeron se si gjumi i pamjaftueshëm, ashtu edhe ai i tepërt, mund të jenë tregues të një shëndeti më të dobët në të gjithë trupin.”

Plakja biologjike ndryshon nga mosha kronologjike. Ajo i referohet rënies graduale të funksioneve fiziologjike të trupit, përfshirë aftësinë e qelizave për t’u riparuar, gjë që rrit rrezikun për sëmundje dhe vdekje. Me fjalë të tjera, mosha biologjike tregon sa “të vjetra” janë realisht indet dhe organet, duke u ndikuar nga gjenetika, mjedisi dhe stili i jetesës.

Në studimin e publikuar në revistën “Nature”, studiuesit nga Columbia University Irving Medical Center analizuan të dhëna nga gjysmë milioni pjesëmarrës të UK Biobank. Ata përdorën inteligjencën artificiale për të matur shenjat e plakjes në organe të ndryshme, përmes të ashtuquajturave “orë të plakjes”.

Këto modele u ndërtuan duke përdorur imazhe mjekësore, proteina specifike të organeve dhe molekula të gjendura në gjak.

“Në mëlçi, për shembull, kemi një orë plakjeje të ndërtuar me të dhëna proteinike, një tjetër me të dhëna metabolike dhe një tjetër me të dhëna imazherike”, shpjegoi Wen. “Kjo na lejon të shqyrtojmë se si gjumi mund të ndikojë në plakjen e organeve të ndryshme të trupit.”

Më pas, studiuesit krahasuan kohëzgjatjen e gjumit të raportuar nga pjesëmarrësit me moshën biologjike të matur përmes 23 “orëve të plakjes” në 17 sisteme organesh.

Rezultatet treguan se gjumi i shkurtër lidhej me një sërë problemesh shëndetësore. Në sistemin nervor, ai u shoqërua me episode depresive dhe çrregullime ankthi, në përputhje me studime të mëparshme mbi gjumin dhe shëndetin mendor.

Gjumi i pamjaftueshëm u lidh gjithashtu me obezitetin, diabetin e tipit 2, tensionin e lartë të gjakut, sëmundjen ishemike të zemrës dhe aritmitë kardiake.

Si gjumi i shkurtër, ashtu edhe ai i gjatë, u shoqëruan me sëmundje pulmonare obstruktive kronike, astmë dhe disa çrregullime të tretjes, përfshirë gastritin dhe refluksin gastroezofageal.

Sipas Wen, ky model i gjerë që përfshin trurin dhe trupin tregon se gjumi është i lidhur thellë me fiziologjinë tonë dhe ka ndikim në shumë sisteme të organizmit.

Përveç parashikimit të rrezikut për sëmundje, “orët e plakjes” sipas organeve mund të ndihmojnë edhe për të kuptuar se si gjumi lidhet me gjendje të veçanta shëndetësore, përfshirë depresionin në moshë të vonë.

Studiuesit besojnë se gjumi i gjatë mund të ndikojë në depresion përmes ndryshimeve në tru dhe yndyrën trupore. Gjetjet shtojnë provat se problemet me gjumin mund të dëmtojnë trupin në mënyrë të heshtur, shumë kohë përpara se të shfaqen simptomat.

“Studimet e mëparshme kanë treguar se gjumi lidhet me plakjen dhe barrën patologjike të trurit”, tha Wen. “Studimi ynë shkon më tej dhe tregon se shumë pak ose shumë gjumë lidhet me plakje më të shpejtë pothuajse në çdo organ.”

Ekspertët e shëndetit këshillojnë mbajtjen e një orari të rregullt gjumi, kufizimin e përdorimit të ekraneve para gjumit dhe shmangien e kafeinës në orët e vona të ditës.

Për të rriturit, NHS rekomandon mes shtatë dhe nëntë orë gjumë cilësor në natë. Kjo sasi konsiderohet e rëndësishme për shëndetin fizik dhe mendor, duke i dhënë trupit kohë për t’u çlodhur, riparuar dhe për të rregulluar energjinë dhe humorin. /GazetaExpress/