Dëmtimet e kokës në sport pritet të njihen zyrtarisht si shkak i demencës, sipas një raporti shkencor

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

27/01/2026 18:50

Dëmtimet e kokës të pësuara gjatë sporteve si futbolli, rugby-ja dhe boksi duhet të njihen zyrtarisht si shkak i demencës, sugjeron një raport i rëndësishëm shkencor i publikuar së fundmi.

Ekspertët vlerësojnë se këto aktivitete rrisin ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të encefalopatisë traumatike kronike (CTE), një sëmundje progresive e trurit e lidhur me goditje të përsëritura në kokë gjatë viteve.

Raporti, i botuar në revistën shkencore Alzheimer’s & Dementia, analizoi trurin e 614 donatorëve që kishin qenë të ekspozuar ndaj traumave të përsëritura në kokë, kryesisht sportistë të sporteve të kontaktit.

Donatorët që kishin formën më të avancuar të CTE-së, pa shenja të sëmundjeve të tjera degjenerative të trurit, kishin katër herë më shumë gjasa të vuanin nga demenca krahasuar me ata që nuk kishin këtë gjendje.

“Ky studim ofron prova se CTE mund të jetë një shkak i demencës,” deklaroi profesor Michael Alosco, ekspert i neurologjisë në Universitetin e Bostonit dhe autor kryesor i studimit.

“Vendosja e simptomave njohëse dhe e demencës si pasoja të CTE-së na afron më shumë drejt identifikimit dhe diagnostikimit të saktë të kësaj sëmundjeje gjatë jetës, gjë që është urgjentisht e nevojshme.”

Presion ligjor në rritje ndaj futbollit

Gjetjet publikohen në një kohë kur po shtohet presioni ligjor ndaj autoriteteve të futbollit, me ish-lojtarë dhe familje që pretendojnë se sporti nuk i ka mbrojtur mjaftueshëm nga dëmtimet e trurit të shkaktuara nga goditjet e përsëritura, përfshirë goditjet me kokë të topit.

Së fundmi, një mjek ligjor vendosi se goditja e topit me kokë ka “gjasa” të ketë kontribuar në dëmtimin e trurit që ishte faktor në vdekjen e ish-mbrojtësit të Skocisë, Gordon McQueen.

McQueen ndërroi jetë në moshën 70-vjeçare, pas një karriere 16-vjeçare, dhe ishte diagnostikuar si me demencë vaskulare ashtu edhe me CTE.

Sipas vendimit: “Ka gjasa që goditjet e përsëritura në kokë nga goditja e topit gjatë futbollit të kenë kontribuar në zhvillimin e CTE-së.”

Edhe disa futbollistë të tjerë të njohur janë diagnostikuar me demencë para vdekjes, përfshirë fituesin e Kupës së Botës 1966, Nobby Stiles, si dhe Sir Bobby Charlton, Ray Wilson dhe Martin Peters.

Diagnoza të gabuara dhe simptoma të neglizhuara

Ish-futbollisti i Burnley-t, Andy Peyton, u diagnostikua me demencë me fillim të hershëm në moshën 57-vjeçare, pasi vuante nga dhimbje koke dhe probleme me kujtesën. Ai kërkoi një skanim të trurit pasi ish-shoku i skuadrës, Dean Windass, kishte marrë të njëjtën diagnozë.

CTE karakterizohet nga grumbullimi i proteinave toksike tau në tru, të cilat formojnë struktura të quajtura pllaka dhe nyje — të ngjashme me ato që shihen te sëmundja e Alzheimerit, shkaku më i zakonshëm i demencës.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se CTE ka një model dëmtimi të veçantë dhe mund të shkaktojë një pamje klinike ndryshe, çka bën që shumë raste të mos identifikohen ose të ngatërrohen me sëmundje të tjera.

Simptomat e hershme përfshijnë ndryshime të humorit, personalitetit dhe sjelljes, përpara se të shfaqen probleme më të dukshme me kujtesën afatshkurtër, konfuzioni dhe vështirësitë në planifikim dhe organizim. Disa pacientë zhvillojnë edhe probleme me lëvizjen.

Zakonisht, simptomat shfaqen gradualisht, shpesh rreth një dekadë pas viteve të ekspozimit ndaj goditjeve të përsëritura në kokë.

Alzheimer apo CTE?

Studimi zbuloi gjithashtu se demenca e lidhur me CTE shpesh diagnostikohet gabimisht gjatë jetës.

Nga 186 donatorë që kishin marrë diagnozë demence sa ishin gjallë, 40 për qind ishin diagnostikuar me Alzheimer, megjithëse autopsia nuk tregoi shenja të kësaj sëmundjeje.

Ndërkohë, 38 për qind ishin informuar se shkaku i demencës ishte “i panjohur” ose i papërcaktuar.

Profesor Alosco theksoi:

“Ekziston një perceptim se CTE është një sëmundje beninje e trurit; kjo bie ndesh me përvojën e shumicës së pacientëve dhe familjeve të tyre.

Provat nga ky studim tregojnë se CTE ka një ndikim të madh në jetën e njerëzve dhe tani duhet të përshpejtojmë përpjekjet për ta dalluar atë nga Alzheimeri dhe shkaqe të tjera të demencës gjatë jetës.” /GazetaExpress/