“Shkrimi është si dashuria – bëhet në errësirë”

Arte

Gazeta Express

27/05/2026 20:10

Në një mëngjes të kthjellët pranvere në Madrid, Muzeu Prado ende nuk është hapur për publikun. Në qetësinë e tij të pazakontë, drita e zbehtë bie mbi muret dhe pikturat, duke krijuar një atmosferë thuajse të pezullt, sikur figurat e tyre të kishin dalë për pak çaste nga telajot.

Pikërisht këtu takojmë shkrimtaren franko-marokene Leïla Slimani, e cila prej dy javësh po punon në rezidencën “Writing the Prado”, ku artistë të ftuar krijojnë vepra të reja të frymëzuara nga muzeu.

Slimani na çon drejt një galerie nëntokësore ku ruhen veprat më të errëta të Francisco Goya-s, të njohura si “Pikturat e Zeza”. Mes tyre janë imazhe tronditëse si “Saturni duke ngrënë djalin e tij”, “Shtrigat e Sabatit” dhe figura fatale që duket se mishërojnë frikën dhe dëshpërimin njerëzor.

“Të jesh vetëm në një dhomë me Goya-n është diçka e veçantë,” thotë ajo më vonë. “Ai nuk pikturonte të tashmen apo të shkuarën, por një lloj të ardhmeje. Ai shihte atë që të tjerët nuk e shohin.”

Për Slimanin, lidhja mes pikturës dhe shkrimit është e natyrshme. “Kur shkruaj, vendos shpesh piktura pranë tavolinës sime. Çdo libër ka një ngjyrë, një atmosferë.”

E lindur në Rabat në vitin 1981 dhe e rritur mes Marokut dhe Francës, Slimani ka ndërtuar një karrierë të shënuar nga tema të forta: identiteti, dhuna e fshehur sociale, dhe kontradiktat njerëzore. Romani i saj “Lullaby” e bëri fituese të çmimit prestigjioz Prix Goncourt, duke e kthyer në një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë bashkëkohore franceze.

Por në jetën e saj personale, një ngjarje e dhimbshme e ka shoqëruar gjithmonë: arrestimi i babait të saj kur ajo ishte 20 vjeç, i cili vdiq para përfundimit të gjyqit dhe më vonë u shpall i pafajshëm. Kjo përvojë, thotë ajo, e ka shtyrë drejt shkrimit si një formë drejtësie. “Letërsia është mënyra më e mirë për t’u dhënë zë atyre që nuk dëgjohen.”

Në vitet e fundit, ajo është kthyer edhe drejt historisë së saj familjare në trilogjinë “The Country of Others”, ku eksploron emigrimin, identitetin dhe ndarjen nga rrënjët. Megjithatë, ajo mbetet e kujdesshme ndaj nostalgjisë. “Është e rëndësishme të mos jetosh vetëm duke parë pas. Nostalgjia mund të jetë helm.”

Për Slimanin, liria nuk është absolute. “Nuk kam takuar askënd që është plotësisht i lirë. Nëse je, do të thotë se nuk ke asgjë për të humbur.” Ajo refuzon etiketat e heroizmit apo “gruas së guximshme”: “Ndonjëherë jam e fortë, ndonjëherë jam e frikësuar. Jam thjesht unë.”

Në bisedë, ajo kthehet shpesh te ideja e shkrimit si akt intim. “Shkrimi është si dashuria – bëhet në errësirë. Nuk duhet të flitet për të. Letërsia është shumë erotike.”

Gjatë rezidencës në Prado, ajo ka tentuar të ruajë këtë hapësirë të brendshme, duke alternuar vëzhgimin me mendimin. Fillimisht, thotë se nuk mund të shkruante. “Pastaj i thashë vetes: ndalo. Thjesht vëzhgo.”

Sot, duke jetuar mes Lisbonës, familjes dhe udhëtimeve të shumta, ajo e sheh këtë përvojë si një luks të rrallë: kohën për të menduar. Dhe Prado, për të, është pikërisht kjo: një vend ku mendimi dhe shkrimi mund të lindin në heshtje. /GazetaExpress/