Shenja që mund të paralajmërojë demencën deri në 15 vjet para diagnozës

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

10/07/2026 12:13

Vështirësitë në punë dhe rënia e produktivitetit mund të jenë ndër shenjat më të hershme të demencës me fillim të hershëm, shumë vite përpara se sëmundja të diagnostikohet, sugjeron një studim i ri.

Demenca me fillim të hershëm shfaqet para moshës 65-vjeçare dhe mund të ndikojë rëndë në jetën profesionale, emocionale dhe familjare të pacientëve.

Për shkak se kjo sëmundje zakonisht lidhet me moshat më të mëdha, personat më të rinj shpesh presin me vite për një diagnozë të saktë.

Tani, studiuesit në Finlandë sugjerojnë se ndryshimet në performancën e punës mund të vërehen deri në 15 vjet përpara diagnozës.

Të ardhurat bien shumë vite përpara diagnozës

Në studim u përfshinë afro 800 pacientë me demencë me fillim të hershëm dhe rreth 7 mijë persona të shëndetshëm.

Studiuesit zbuluan se personat që më vonë u diagnostikuan me këtë sëmundje fitonin mesatarisht rreth 13.800 dollarë më pak në vit sesa bashkëmoshatarët e tyre, deri në 15 vjet përpara diagnozës.

Sipas autorëve, kjo diferencë mund të lidhet me uljen graduale të produktivitetit, vështirësitë në kryerjen e detyrave dhe largimin më të hershëm nga tregu i punës.

Në total, u vlerësua se pacientët humbën mesatarisht rreth 86 mijë dollarë në paga gjatë periudhës 12-vjeçare të analizuar.

Neurologu Eino Solje, i cili udhëhoqi studimin, tha se demenca me fillim të hershëm prek njerëzit pikërisht në vitet më produktive të jetës.

“Demenca me fillim të hershëm lidhet me ulje të aftësisë për punë, rritje të papunësisë dhe largim nga puna më herët se sa ishte planifikuar”, deklaroi ai.

“Këto ndryshime mund t’i ulin të ardhurat familjare dhe të kenë ndikim më të gjerë ekonomik.”

Simptomat shpesh fillojnë në vendin e punës

Shumë pacientë me demencë me fillim të hershëm raportojnë se problemet e para i kanë vërejtur gjatë punës.

Shenjat paralajmëruese mund të përfshijnë:

• harrimin e takimeve ose detyrave;
• vështirësi në kryerjen e proceseve që më parë ishin rutinë;
• probleme me përqendrimin;
• vështirësi për të ndjekur bisedat;
• rënie të organizimit dhe produktivitetit.

Në fazat më të avancuara, pacientët mund të përjetojnë luhatje të forta humori, konfuzion për kohën dhe vendin, si dhe dyshime të pabazuara ndaj familjarëve ose miqve.

Për sëmundjen nuk ekziston shërim, por disa ilaçe mund të ndihmojnë në ngadalësimin e përparimit të saj dhe në menaxhimin e simptomave.

Dallime sipas llojit të demencës

Studimi, i publikuar në revistën Neurology, ndoqi 793 pacientë për 12 vjet përpara diagnozës.

Prej tyre, 421 kishin sëmundjen e Alzheimerit, 179 demencë frontotemporale, ndërsa afro 200 të tjerë forma të tjera, përfshirë demencën vaskulare.

Rezultatet treguan se personat me Alzheimer me fillim të hershëm kishin të ardhura më të ulëta se grupi i shëndetshëm rreth gjashtë vjet përpara diagnozës.

Te pacientët me demencë frontotemporale, rënia e të ardhurave u vu re deri në 11 vjet përpara diagnozës.

Studiuesit i krahasuan pacientët me persona të së njëjtës moshë dhe me të ardhura e prejardhje të ngjashme, ndërsa analizat u përshtatën edhe për faktorë të tjerë shëndetësorë dhe ekonomikë.

Nuk është provë përfundimtare

Autorët theksuan se të ardhurat më të ulëta apo rënia e performancës në punë nuk nënkuptojnë automatikisht se një person ka demencë.

Rezultatet tregojnë vetëm një lidhje të mundshme dhe jo një marrëdhënie të drejtpërdrejtë shkak-pasojë.

Rënia e të ardhurave mund të ndikohet edhe nga shumë faktorë të tjerë, si sëmundje të ndryshme, ndryshime në punësim, stresi, përgjegjësitë familjare ose probleme ekonomike.

Megjithatë, studiuesit besojnë se problemet e vazhdueshme me kujtesën, përqendrimin dhe detyrat e zakonshme në punë nuk duhet të neglizhohen, sidomos kur përkeqësohen me kalimin e kohës.

Çfarë e rrit rrezikun?

Shkaku i saktë i demencës me fillim të hershëm nuk është gjithmonë i qartë.

Shkencëtarët vlerësojnë se rreth një në dhjetë pacientë mund të ketë ndryshime gjenetike që e rrisin rrezikun. Historia familjare e sëmundjes gjithashtu konsiderohet faktor rreziku.

Rreziku mund të rritet edhe nga dëmtimet e trurit, goditjet në tru në moshë të re dhe konsumimi i tepruar i alkoolit.

Diagnoza vendoset nga mjekët përmes vlerësimit të simptomave, testeve të kujtesës dhe përqendrimit, analizave mjekësore dhe, kur është e nevojshme, ekzaminimeve të trurit.

Disa pacientë arrijnë të vazhdojnë punën për vite pas diagnozës, ndërsa të tjerë detyrohen ta ndërpresin më herët.

Mesatarisht, personat me demencë me fillim të hershëm jetojnë rreth nëntë vjet pas diagnozës, megjithëse ecuria ndryshon ndjeshëm nga një pacient te tjetri. /GazetaExpress/