NASA planifikon të ndezë zjarr në Hënë për eksperimente

Mistere

Gazeta Express

27/04/2026 20:34

NASA ka zbuluar një plan të pazakontë: ndezjen e një zjarri në sipërfaqen e Hënës për të studiuar se si sillet flaka në kushte me gravitet të ulët dhe për të përmirësuar sigurinë e misioneve të ardhshme hapësinore.

Edhe pse duket e habitshme, zjarri konsiderohet një nga rreziqet më serioze për astronautët. Kjo sepse në hapësirë dhe në mjedise me gravitet të reduktuar, si Hëna apo International Space Station, flakët nuk sillen njësoj si në Tokë. Materiale që në Tokë nuk digjen lehtësisht mund të vazhdojnë të digjen për periudha më të gjata në hapësirë.

Eksperimenti i planifikuar për këtë vit do të përfshijë katër mostra materiali, të cilat do të vendosen në një dhomë të mbyllur dhe do të transportohen në Hënë në kuadër të një misioni pa ekuipazh. Aty, ato do të ndizen dhe do të monitorohen nga kamera dhe sensorë për të analizuar përhapjen e flakës dhe konsumimin e oksigjenit.

Shkencëtarët theksojnë se ky test është thelbësor përpara kthimit të njerëzve në Hënë në vitin 2028, në kuadër të misioneve të ardhshme. Në Tokë, përhapja e zjarrit ndikohet nga graviteti dhe rrymat e ajrit, por në Hënë – ku graviteti është rreth një e gjashta e atij tokësor – këto procese ndodhin ndryshe.

Në këto kushte, oksigjeni mund të ushqejë flakën pa e shuar atë, duke krijuar një mjedis potencialisht më të rrezikshëm për përhapjen e zjarrit. Studiuesit paralajmërojnë se zjarret në habitatet hënore, ku niveli i oksigjenit do të jetë i ngjashëm me atë të Tokës, mund të jenë një kërcënim real për astronautët.

Një sfidë e madhe për NASA-n është testimi i zjarrit në kushte të ngjashme me hapësirën. Eksperimentet aktuale në Tokë dhe në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor kanë kufizime, pasi mund të simulojnë mikrogravitetin vetëm për periudha të shkurtra ose me flakë shumë të vogla.

Testet e mëparshme kanë treguar fenomene të pazakonta, si përhapja e flakës në drejtim të kundërt me rrjedhën e ajrit apo djegie më intensive në materiale të holla. Këto rezultate kanë nxitur nevojën për eksperimente më të avancuara.

Projekti i ri, i njohur si “Flammability of Materials on the Moon”, do të jetë hera e parë që një zjarr i kontrolluar ndizet në sipërfaqen hënore, duke u ofruar shkencëtarëve një kuptim më të qartë të rreziqeve dhe sjelljes së flakës në hapësirë.

Ky eksperiment pritet të luajë një rol kyç në përgatitjen e misioneve të ardhshme dhe në garantimin e sigurisë së astronautëve gjatë qëndrimit në Hënë. /GazetaExpress/