Misteri i “xhamit alien” bëhet edhe më i thellë

Mistere

Gazeta Express

01/06/2026 22:03

Shkencëtarët kanë zbuluar të dhëna të reja rreth origjinës së të ashtuquajturit “xham alien”, një material i rrallë i verdhë që gjendet në zonat shkretinore të Egjiptit dhe Libisë dhe që ka intriguar studiuesit për dekada.

I njohur si “Libyan Desert Glass”, ky material besohet se është formuar rreth 29 milionë vjet më parë gjatë një ngjarjeje kozmike jashtëzakonisht të fuqishme. Megjithatë, shkencëtarët ende nuk bien dakord nëse ai u krijua nga përplasja e një asteroidi me Tokën apo nga shpërthimi i një objekti hapësinor në atmosferë.

Në studimin më të fundit, studiuesit zbuluan brenda xhamit një strukturë tepër të rrallë të mineralit zirkon. Analizat treguan se ky mineral ishte ekspozuar ndaj temperaturave mbi 2,250 gradë Celsius, mjaftueshëm të larta për të shkrirë plotësisht një nga mineralet më rezistente në Tokë.

Sipas ekspertëve, kristali ruan një “gjurmë mikroskopike” të asaj ngjarjeje të dhunshme, duke ofruar dëshmi të reja për temperaturat ekstreme dhe ftohjen e menjëhershme që çuan në formimin e xhamit misterioz.

Studiuesit e Universitetit Milano-Bicocca në Itali analizuan një grimcë zirkoni me madhësi vetëm 20 mikrometra, më e hollë se një fije floku. Ajo kishte një strukturë të pazakontë në formë dege peme, e cila mendohet se është krijuar gjatë ftohjes shumë të shpejtë të materialit të shkrirë.

Për të studiuar kristalin, ekipi përdori teknologji të avancuara mikroskopike dhe metoda tredimensionale të analizës, duke zbuluar se materiali i bllokuar brenda kristalit kishte përbërje të ndryshme nga xhami përreth. Kjo sugjeron se ai mund të ketë qenë një pikëz e veçantë materiali të shkrirë që u ftoh dhe u ngurtësua në mënyrë të pavarur.

Një tjetër zbulim interesant ishte mungesa e mineraleve që zakonisht formohen kur zirkoni shkrihet dhe ftohet. Kjo i çoi shkencëtarët në përfundimin se minerali ishte shkrirë plotësisht dhe më pas ishte rikristalizuar me shpejtësi të jashtëzakonshme.

Megjithëse gjetja përforcon teorinë e një ngjarjeje kozmike shumë të fuqishme, ajo nuk i jep fund debatit shumëvjeçar mbi origjinën e xhamit. Një nga misteret më të mëdha mbetet fakti se deri më sot nuk është identifikuar asnjë krater i lidhur përfundimisht me këtë material.

Interesi për “Libyan Desert Glass” nuk lidhet vetëm me shkencën moderne. Ky xham i rrallë ishte shumë i çmuar edhe në Egjiptin e lashtë. Një nga artefaktet më të famshme të gjetura në varrin e faraonit Tutankhamun përmbante pikërisht një gur të punuar nga ky material misterioz.

Sot, më shumë se gjashtë dekada pas zbulimeve të para moderne, “xhami alien” vazhdon të mbetet një nga enigmat më intriguese të shkencës planetare, ndërsa çdo zbulim i ri sjell më shumë pyetje sesa përgjigje. /GazetaExpress/