Shostakovich para heshtjes së Stalinit

Arte

Gazeta Express

06/05/2026 20:40

Këtë javë shënohen dy përvjetorë të jashtëzakonshëm. Njëri është ai i Sir David Attenborough, ndërsa vetëm katër ditë pas lindjes së tij, një tjetër ngjarje e rëndësishme kulturore mori jetë: premiera e Simfonisë së Parë të Dmitri Shostakovich.

Vepra u luajt për herë të parë në Leningrad më 12 maj 1926, nga Filarmonia e Leningradit, nën drejtimin e dirigjentit Nicolai Malko.

Shostakovich ishte vetëm 19 vjeç kur kompozoi këtë simfoni. Struktura me katër kohë është ndoshta elementi i vetëm tradicional i saj. Kompozitori i ri kishte përthithur gjithçka që mundej mbi mënyrën se si duhej të tingëllonte dhe të sillej muzika orkestrale, por kishte guximin t’i përmbyste këto rregulla dhe t’i vinte në lojë.

Në këtë vepër nuk ka përulje ndaj brezave të mëparshëm të simfonistëve rusë apo pionierëve të orkestrës. Përkundrazi, Simfonia e Parë tingëllon me një vetëbesim të jashtëzakonshëm, njëkohësisht optimist dhe therës në ironinë e saj.

Që në thirrjen e shtrembëruar të trumpetës në hapje, Shostakovich sfidon pritshmëritë se si duhet të nisë një simfoni. Nuk është një hyrje triumfuese, por një shenjëpyetje disonante, e çuditshme dhe provokuese. Koha e parë ngjan me një cirk: një paradë personazhesh që hyjnë e dalin nga skena, shpesh sikur ndiqen nga një ari vizatimor, një palaço apo një fagot.

Energjia që Shostakovich krijon përmes përplasjes së ideve, duke kaluar nga njëra te tjetra sikur simfonia të ishte një film i montuar me ritëm të shpejtë, vazhdon me të njëjtën gjallëri edhe në kohën e dytë. Këtu, në teksturën orkestrale shtohet edhe pianoja, dhe pikërisht aty zbulohet një nga burimet e energjisë krijuese të veprës.

Si adoleshent, Shostakovich luante piano për shfaqjet e filmave pa zë në kinematë sovjetike. Në solo-t e pianos të kësaj simfonie, ai e kthen muzikën në një farsë plot rrëmujë dhe humor, që do ta kishte bërë krenar edhe Buster Keaton.

Koha e dytë ndërtohet drejt një kulmi që është njëkohësisht frikësues dhe ironik: një fanfarë e papritur pushton të gjithë orkestrën, ndërsa akordet e pianos solo duken sikur pianisti nuk arrin dot të ndjekë shpejtësinë e muzikës.

Në këtë vepër nuk ka ende asnjë gjurmë të bombastit apo ideologjisë së theksuar që do të shfaqeshin në simfonitë e mëvonshme të Shostakovich. Megjithatë, ndjenja është e pranishme, sidomos në kulmin e scherzo-s, ku bota vizatimore duket sikur papritur merr jetë reale.

Koha e ngadaltë që pason është një nga pjesët më sinqerisht pasionante që Shostakovich ka shkruar ndonjëherë. Oboja solo dhe violonçeli solo nxisin orkestrën drejt një shpërthimi melodik që ngjan më shumë me dramë shekspiriane sesa me lojëra cirku.

Koha e fundit i bashkon të gjitha këto botë. Simfonia mbyllet me një rrjedhë energjie të parezistueshme, ku bashkohen emocioni i pastër dhe entuziazmi i jashtëzakonshëm. Është, me shumë gjasë, një nga simfonitë e para më të sigurta dhe më krijuese të shkruara ndonjëherë nga një adoleshent, edhe pse konkurrenca në historinë e muzikës nuk mungon, nga Mendelssohn te Schubert.

Simfonia e Parë shpall një botë mundësish, ku konventat muzikore përmbysen me gëzim në një shpërthim krijimtarie moderniste, njëkohësisht komike dhe të thellë. Ajo tingëllon si zëri i një avangarde simfonike unike, që mund të kishte paralajmëruar një epokë lirie krijuese për Shostakovich dhe për breza të tërë kompozitorësh.

Por historia mori një drejtim tjetër. Në simfonitë e mëvonshme të Shostakovich, sidomos nga mesi i viteve 1930 e tutje, ndihet ftohja e asaj lirie dhe frika e përditshme e jetesës në Bashkimin Sovjetik të Stalinit.

Vetëbesimi, gëzimi dhe guximi i dëgjueshëm në çdo faqe të Simfonisë së Parë mbeten një mrekulli që Shostakovich nuk e përsëriti kurrë plotësisht. Një shekull më vonë, kjo vepër vazhdon të tingëllojë po aq e freskët, e guximshme dhe tronditëse. /GazetaExpress/