Gugu Mbatha-Raw për “Possession”: “Historia nuk mund të mbulohet, sepse do të rikthehet për të na përndjekur”

Ajo hapi rrugën për seriale si “Bridgerton”, shkëlqeu në një prej episodeve më të dashura të “Black Mirror” dhe tani interpreton në një thriller të errët mbinatyror që trajton skllavërinë, kolonializmin dhe pasojat e tyre.

Gugu Mbatha-Raw flet për serialin “Possession”, takimin e paharrueshëm me Prince dhe dëshirën për të mos u përsëritur në rolet që zgjedh.

Në një mëngjes të pazakontë vere, kur temperaturat në Londër po i afroheshin 40 gradëve, Mbatha-Raw mbërriti në një hotel në qendër të qytetit e veshur me një kostum të bardhë prej linoje. Pa grim, me flokët e mbledhur dhe me një qetësi të dukshme, aktorja 43-vjeçare dukej sikur vinte nga një klimë krejt tjetër.

Mbatha-Raw kishte qenë edhe më parë në atë hotel, gjatë premierës së filmit “Belle”.

“Qëndrova këtu gjatë premierës së ‘Belle’, pothuajse 15 vjet më parë”, kujton ajo. Më pas shton, sikur të bëhej fjalë për një hollësi të zakonshme: “Prince performoi në festën pas premierës”.

“Ishte e pabesueshme, krejtësisht surreale”, thotë aktorja.

“Belle”, drama historike e vitit 2013 me regji të Amma Asante, tregonte historinë e Dido Elizabeth Belle, vajzës me prejardhje të përzier të një gruaje afrikane të skllavëruar, e cila u rrit mes aristokracisë angleze. Filmi shënoi një pikë kthese në karrierën e Mbatha-Raw dhe e vendosi atë mes aktoreve më interesante britanike të brezit të saj.

Më pas erdhën role të ndryshme: protagonistja e episodit “San Junipero” të “Black Mirror”, drama “The Morning Show”, me Jennifer Aniston dhe Reese Witherspoon, si dhe seriali psikologjik “Surface”, ku interpreton një grua që përpiqet të rindërtojë identitetin dhe jetën pas një tentative për vetëvrasje.

Projektet e saj zakonisht janë ambicioze në aspektin artistik, shoqëror dhe politik.

“Nuk dua të bëj vazhdimisht të njëjtën gjë. Për mua është kënaqësi të kaloj nga një dramë historike te një histori romantike apo komedi. Kjo më mban të frymëzuar”, thotë ajo.

Një trashëgimi që hap plagët e kolonializmit

Pikërisht dëshira për të eksploruar territore të ndryshme artistike e tërhoqi drejt “Possession”, thrillerit të ri mbinatyror të Sky.

Mbatha-Raw interpreton Claudia-n, një juriste ambicioze nga Bristoli, e cila dërgohet në Xhamajkë pasi një pasardhës i pasur i një pronari të bardhë plantacionesh vdes papritur. Pasurinë nuk ia lë familjes, por një burri xhamajkan të quajtur Cudjoe East, të cilin askush nuk arrin ta gjejë.

Claudia caktohet për ta trajtuar çështjen pjesërisht për shkak të prejardhjes së saj xhamajkane. Një koleg i thotë hapur se prania e një juristeje me ngjyrë do të krijonte një “imazh më të mirë” për firmën.

Por ajo që nis si një mosmarrëveshje ligjore shndërrohet gradualisht në diçka shumë më shqetësuese. Fantazmat e trashëgimisë koloniale britanike, si në kuptimin e drejtpërdrejtë, ashtu edhe në atë metaforik, fillojnë të depërtojnë në të tashmen.

“Claudia më magjepsi sepse është e kapur mes detyrimeve profesionale dhe historisë së saj personale”, shpjegon Mbatha-Raw.

Sipas saj, personazhi nis si një grua e ftohtë dhe ambicioze, e shkëputur nga trashëgimia xhamajkane, por gjatë rrugëtimit bëhet më e vetëdijshme për rrënjët dhe identitetin e saj.

Ngjarja lëviz mes Xhamajkës së sotme dhe realitetit brutal të skllavërisë në plantacione. Por njerëzit e skllavëruar nuk mbeten vetëm pjesë e së kaluarës.

Cudjoe East, burri misterioz në qendër të konfliktit për trashëgiminë, pretendon se është një skllav i mallkuar shekuj më parë për të endur nëpër botë. Në skenat historike, pronarja e një plantacioni ruan relikte të tmerrshme, përfshirë flokë dhe veshë të prerë, të cilat i përdor për të ushtruar magji mbi trupat e njerëzve që mban të skllavëruar.

Në të tashmen, personazhet pushtohen nga shpirtrat e ish-pronarëve të skllevërve, ndërsa Claudia përpiqet të mos bjerë edhe vetë nën kontrollin e tyre.

Xhamajka përmes syrit të Storm Saulter

Seriali është xhiruar në Xhamajkë dhe një pjesë e rëndësishme e identitetit të tij vjen nga regjisori vendas Storm Saulter, i njohur për trajtimin e historisë dhe identitetit të shtresëzuar të ishullit.

Xhamajka paraqitet me tërë gjallërinë e saj: ngjyrat, muzika dhe ritualet tradicionale bëhen pjesë e rrëfimit. Një rol të rëndësishëm zë edhe Obeah, praktika shpirtërore afro-karaibiane e lidhur me komunikimin me paraardhësit.

Për një kohë të gjatë, autoritetet koloniale e trajtuan Obeah-n me frikë, për shkak të lidhjes së saj me qëndresën dhe rebelimin e njerëzve të skllavëruar.

“Dëshironim që gjithçka të dukej sa më e vërtetë: bukuria e ngjyrave, muzikës dhe aromave të Xhamajkës, por edhe errësira e saj”, thotë Mbatha-Raw.

Disa nga skenat u xhiruan në një ndërtesë të vërtetë plantacioni.

“Të gjitha skenat në oborr, me njerëzit e skllavëruar që punonin tokën, u realizuan në një vend ku njerëz të vërtetë kanë jetuar dhe kanë vdekur. Ndërsa ngjiteshe drejt shtëpisë, mund ta ndieje peshën e historisë”, rrëfen aktorja.

Kur tmerri mbinatyror pasqyron racizmin

“Possession” i përket të njëjtës traditë kinematografike si “Get Out” i Jordan Peele, ku elementet e tmerrit shërbejnë për të trajtuar trashëgiminë shumë më reale dhe më të frikshme të racizmit.

Seriali ngre pyetje rreth dëmshpërblimeve, pasurisë së krijuar nga kolonializmi dhe marrëdhënies historike të Britanisë me skllavërinë.

Në një nga skenat, Claudia dhe djali i pronarit të plantacionit diskutojnë faktin se, pas shfuqizimit të skllavërisë, qeveria britanike kompensoi ish-pronarët e skllevërve, ndërsa njerëzit që kishin vuajtur nën skllavëri nuk morën asgjë.

Këto tema marrin rëndësi të veçantë në një periudhë kur nacionalizmi i ekstremit të djathtë dhe racizmi po shfaqen gjithnjë e më hapur në Britani dhe vende të tjera.

“Është e pakëndshme të flasim për dëmshpërblimet. Është e vështirë të diskutojmë për skllavërinë dhe mënyrën se si mund të pajtohemi me atë histori”, thotë Mbatha-Raw.

Por pikërisht kjo, sipas saj, e bën serialin kaq tërheqës.

“Nuk mund t’i mbulojmë të çarat e historisë dhe të pretendojmë se nuk ekzistojnë. Nëse nuk përballemi me të kaluarën, ajo do të gjejë mënyra për t’u rikthyer dhe për të na përndjekur.”

Nga “Belle” te “Bridgerton”

Më shumë se një dekadë ndan “Possession” nga “Belle”, por dy projektet duket sikur komunikojnë me njëri-tjetrin përmes temave të racës, perandorisë dhe përkatësisë.

“Nuk ishte ndonjë film i madh komercial, por ishte roli im i parë kryesor dhe më hapi shumë dyer. Ishte gjithashtu një histori e rëndësishme”, thotë Mbatha-Raw për “Belle”.

Sipas saj, shumë njerëz nuk e dinin se personazhet me prejardhje të përzier kishin ekzistuar edhe në periudhat historike, veçanërisht në pozita me status shoqëror.

“Nuk i shihnim kurrë në filma, përveçse si njerëz të skllavëruar ose duke u trajtuar me brutalitet”, shton ajo.

Përpara intervistës, Mbatha-Raw kishte shëtitur në Hampstead Heath dhe kishte vizituar Kenwood House, rezidencën ku kishte jetuar Dido Elizabeth Belle.

“Doja të zhytesha përsëri në atë histori përpara se të bisedonim”, shpjegon aktorja.

Duke parë pas, ajo beson se “Belle” ndihmoi në zgjerimin e idesë se kush mund të jetë i pranishëm në dramat historike britanike.

“Mendoj se ‘Belle’ ndihmoi t’i hapte rrugën një seriali si ‘Bridgerton’. Vetëm fakti që njerëzit me ngjyrë tani janë të dukshëm përbën një ndryshim të madh krahasuar me dhjetë vjet më parë”, shprehet ajo.

“Belle” shënoi gjithashtu fillimin e miqësisë së saj me Oprah Winfrey, e cila e mbështeti filmin që në fillim dhe ofroi ndihmë për promovimin në Shtetet e Bashkuara. Ato vazhdojnë të mbajnë kontakte edhe sot.

Politika ishte gjithmonë e pranishme

Gugu Mbatha-Raw lindi në vitin 1983 në Witney, pranë Oksfordit. Babai i saj ishte aktivist studentor kundër aparteidit dhe mbështetës i Kongresit Kombëtar Afrikan. Ai u largua nga Afrika e Jugut për t’i shpëtuar burgimit në Robben Island dhe më pas rindërtoi jetën me mbështetjen e Agjencisë së Kombeve të Bashkuara për Refugjatët.

“Më kujtohet se flisnim për politikën gjatë darkës. Por kur je nga Afrika e Jugut, nuk njeh ndonjë realitet tjetër”, thotë aktorja.

Ajo u rrit si fëmijë i vetëm me nënën e saj, një infermiere britanike. Prindërit u ndanë kur ishte e vogël, por babai vazhdoi të ishte i pranishëm në jetën e saj.

Dashuria e parë e Mbatha-Raw ishte baleti, i ndjekur nga muzika. Ajo u trajnua në National Youth Music Theatre dhe më pas studioi në Akademinë Mbretërore të Artit Dramatik, RADA.

Si një aktore e re me prejardhje të përzier, e rritur jashtë Londrës, a është ndier ndonjëherë e kufizuar për shkak të racës?

“Sigurisht që kishte role që do të kishin qenë të paarritshme për mua, si ato në dramat e hershme të periudhës së Regjencës. Por industria po ndryshon në drejtim pozitiv”, përgjigjet ajo.

Në fillimet e karrierës, një aktor më i moshuar dhe i bardhë e këshilloi ta ndryshonte emrin, që publiku ta kishte më të lehtë ta shqiptonte. Ajo vendosi ta shpërfillte këshillën.

“E dua emrin tim. Ai më bën atë që jam. Nuk mendoj se është aq i vështirë për t’u shqiptuar. Për më tepër, në gjuhën zulu do të thotë ‘krenaria jonë’, ndaj ndryshimi i tij do të ishte krejtësisht i gabuar, e kundërta e kuptimit që mbart”, thotë ajo.

Nga skena britanike drejt Hollywood-it

Pas diplomimit në vitin 2004, Mbatha-Raw e ndërtoi karrierën fillimisht në teatër.

Në vitin 2005 luajti në “Antony and Cleopatra”, përpara se të siguronte një nga rolet e para të rëndësishme përkrah Andrew Garfield në “Romeo and Juliet”, në Royal Exchange të Mançesterit.

Më pas u shfaq në produksione televizive si “Bad Girls”, “Marple” dhe “Doctor Who”. Vlerësime të shumta mori edhe për interpretimin e Ofelisë përkrah Jude Law në “Hamlet”, fillimisht në West End dhe më pas në Broadway.

Regjisori J.J. Abrams e pa në këtë shfaqje dhe e përzgjodhi për serialin amerikan të spiunazhit “Undercovers”, duke i hapur rrugën drejt Hollywood-it.

Për disa vite, aktorja e ndau jetën mes xhirimeve në Shtetet e Bashkuara dhe Londrës. Aktualisht është vendosur sërish në Britani.

Lëvizja e saj drejt SHBA-së përkoi me largimin e disa aktorëve britanikë me ngjyrë, të cilët pretendonin se industria vendase nuk u ofronte mundësi të barabarta. Daniel Kaluuya, David Oyelowo dhe David Harewood kanë folur publikisht për pengesat racore në kinemanë dhe televizionin britanik. Ndërkohë, aktorë si Cynthia Erivo dhe Damson Idris kanë siguruar disa nga rolet e tyre më të mëdha në Amerikë.

Mbatha-Raw thotë se përvoja e saj ka qenë ndryshe.

“Kam dëgjuar për këtë, por nuk ka qenë përvoja ime personale. Nuk shkova në Shtetet e Bashkuara duke kërkuar role. M’u ofrua një punë në Hollywood për shkak të asaj që kisha bërë më parë këtu, dhe një mundësi të tillë nuk mund ta refuzosh. Kam qenë me shumë fat”, thotë ajo.

“Nuk dua t’u tregoj njerëzve çfarë të mendojnë”

Megjithëse është e angazhuar politikisht, Mbatha-Raw preferon të flasë përmes personazheve që interpreton.

“Nuk do të doja kurrë t’u tregoja njerëzve se çfarë duhet të mendojnë apo përjetojnë”, thotë ajo.

Aktorja shpreson që “Possession” ta nxisë publikun të reflektojë mbi skllavërinë, dëmshpërblimet dhe kompleksitetin e trashëgimisë koloniale.

“Por, mbi të gjitha, shpresoj që njerëzit ta shijojnë dhe ta gjejnë argëtues”, përfundon ajo.

“Possession” është një serial i kufizuar me pesë episode, i krijuar dhe shkruar nga Karla Crome dhe me regji të Storm Saulter. Në kast janë gjithashtu Jonny Lee Miller, Sheldon Shepherd dhe Bel Powley. Seriali nis më 6 gusht në Sky Atlantic dhe NOW. (Sky) /GazetaExpress/