Zbulohen mijëra botë të reja me potencial për jetë jashtëtokësore

Mistere

Gazeta Express

14/05/2026 23:07

Shkencëtarët kanë njoftuar një zbulim të rëndësishëm përtej sistemit tonë diellor, që mund të ndryshojë mënyrën se si kuptohet formimi i planetëve në univers.

Një studim i ri, i drejtuar nga Universiteti Princeton në New Jersey, ka identifikuar më shumë se 10 mijë kandidatë të rinj për planetë, të ndodhur triliona kilometra larg Tokës. Mes tyre janë të paktën 11 botë të përshkruara nga shkencëtarët si “super-Toka”.

Duke përdorur inteligjencën artificiale për të analizuar të dhënat e vjetra të satelitit TESS të NASA-s, studiuesit shqyrtuan informacionin e mbledhur nga më shumë se 83 milionë yje dhe zbuluan mijëra botë të fshehura, të cilat kishin kaluar pa u vënë re për vite me radhë.

Ky zbulim sugjeron se formimi i planetëve mund të jetë shumë më i zakonshëm nga sa mendohej më parë, përfshirë edhe rreth yjeve të zbehtë, të cilët dikur konsideroheshin tepër të vështirë për t’u studiuar.

Nëse edhe vetëm një pjesë e këtyre kandidatëve konfirmohen, numri i botëve të njohura jashtë sistemit tonë diellor do të rritet ndjeshëm. Kjo do të forconte idenë se planetët mund të jenë më të shumtë se yjet në Rrugën e Qumështit.

Aktualisht, Instituti Shkencor i Ekzoplanetëve i NASA-s ka konfirmuar ekzistencën e 6,286 ekzoplanetëve në galaktikë. Ekzoplanet quhet çdo planet që ndodhet jashtë sistemit tonë diellor, nga botët e ngrira deri te gjigantët e gaztë të ngjashëm me Jupiterin.

Deri tani, më pak se 900 prej këtyre planetëve janë konfirmuar përmes të dhënave të TESS-it. Në punimin e ri, studiuesit thonë se gjetjet e tyre më shumë se dyfishojnë numrin e kandidatëve të njohur për ekzoplanetë të zbuluar nga TESS.

Ekipi kërkoi planetë “tranzitues”, pra planetë që kalojnë përpara yllit të tyre nga këndvështrimi i Tokës, duke shkaktuar një rënie të vogël dhe të rregullt të ndriçimit të yllit.

Kërkimet e mëparshme me TESS ishin përqendruar kryesisht te yjet më të ndritshëm, të cilët janë më të lehtë për t’u vëzhguar. Studimi i ri, i publikuar në “The Astrophysical Journal Supplement Series”, synoi të analizonte yje shumë më të zbehtë, deri në 10 mijë herë më pak të ndritshëm sesa mund të shihen me sy të lirë.

Studiuesit nisën me të dhënat e papërpunuara të vitit të parë të plotë të vëzhgimeve të TESS-it, kur sateliti fotografoi zona të mëdha të qiellit çdo 30 minuta, gjatë viteve 2018 dhe 2019.

Më pas ata përdorën të ashtuquajturat “kurbat e dritës”, grafikë që tregojnë se si ndryshon ndriçimi i çdo ylli me kalimin e kohës, për të analizuar 83 milionë yje.

Për të përballuar këtë volum të madh të dhënash, ekipi i Princeton-it trajnoi dy modele të inteligjencës artificiale, të njohura si klasifikues “Random Forest”. Këto modele u mësuan të dallojnë tranzitet reale të planetëve nga sinjale të rreme, si yje binarë që eklipsojnë njëri-tjetrin apo zhurma të tjera në të dhënat hapësinore.

Inteligjenca artificiale identifikoi kandidatët më premtues nga 83 milionë kurba drite, të cilat më pas u kontrolluan nga studiuesit.

Në fund, lista përfshiu 11,554 kandidatë për planetë. Prej tyre, 10,091 janë botë krejtësisht të reja, të pazbuluara më parë rreth këtyre yjeve të zbehtë, dhe janë parë të kalojnë disa herë përpara yjeve të tyre. Edhe 411 kandidatë të tjerë janë vërejtur duke kaluar vetëm një herë përpara yllit përkatës.

Nga të gjitha këto botë, vetëm 11 janë cilësuar si të ngjashme me Tokën. Shkencëtarët i përshkruajnë ato si “super-Toka”, që mund të jenë një deri në dy herë më të mëdha se planeti ynë dhe me sipërfaqe shkëmbore.

Megjithatë, studimi nuk konfirmon nëse në ndonjërin prej këtyre planetëve ka ujë të lëngshëm, një nga faktorët kryesorë në kërkimin për jetë jashtëtokësore.

Po ashtu, nuk është përcaktuar nëse ndonjë prej tyre ndodhet në “zonën e banueshme” të sistemit të vet yjor, e njohur edhe si zona “Goldilocks”. Kjo është distanca e përshtatshme nga ylli, ku planeti nuk është as tepër i nxehtë, as tepër i ftohtë, duke krijuar mundësi që uji i lëngshëm të ekzistojë në sipërfaqe.

Rezultatet tregojnë se shumica dërrmuese e kandidatëve të rinj duket se janë gjigantë të gaztë, planete të përbëra kryesisht nga gaze të dendura si hidrogjeni dhe heliumi, me atmosferë të trashë dhe bërthamë të vogël shkëmbore ose metalike. Në sistemin tonë diellor, Jupiteri dhe Saturni janë shembuj të tillë.

Sipas ekipit kërkimor, ky zbulim tregon se kërkimet në shkallë të gjerë, të ndihmuara nga inteligjenca artificiale, mund ta zgjerojnë ndjeshëm katalogun e planetëve tranzitues, veçanërisht rreth yjeve të zbehtë që deri më tani janë lënë në hije. /GazetaExpress/