Sung Tieu rikthen historinë e migrantëve

Arte

Gazeta Express

12/05/2026 20:54

Artistja Sung Tieu ka rikrijuar në Pavijonin Gjerman të Bienales së Venecias fasadën e kompleksit Gehrenseestrasse, një ish-bllok banimi në periferi të Berlinit, ku ajo jetoi gjatë fëmijërisë me nënën e saj.

Përmes këtij projekti, Tieu sjell në vëmendje historinë e harruar të punëtorëve migrantë që u sollën në Gjermaninë Lindore përmes marrëveshjeve socialiste të punës.

Kompleksi Gehrenseestrasse, dikur një vendbanim për punëtorë të huaj, sot është një nga rrënojat më të mëdha të Berlinit. Blloqet e tij prej betoni janë bosh, me dritare të thyera dhe korridore të braktisura. Por për Tieu-n, ky vend nuk është thjesht një ndërtesë e rrënuar. Ai është një monument i heshtur për një brez të tërë migrantësh, përfshirë edhe prindërit e saj.

Artistja kujton se në një nga dhomat e katit të dytë ndante një krevat tek me nënën për tre vite. Në korridore, fqinjët gatuanin bánh bao në soba kampingu, pasi nuk kishin kuzhina private. Ajo kujton edhe momentet kur luante me mikun e saj përmes hapësirave të derës, ndërsa në të njëjtën ndërtesë ndodhnin edhe sulme raciste. Sipas saj, neonazistët tentonin të hidhnin kokteje molotov drejt ndërtesës dhe dritaret thyheshin aq shpesh sa më vonë u vendosën rrjeta mbrojtëse.

Gehrenseestrasse lidhet me historinë e Vertragsarbeiter, punëtorëve me kontratë nga vende socialiste si Vietnami, Mozambiku, Angola dhe Kuba, të cilët u sollën në Gjermaninë Lindore për të mbështetur ekonominë e saj. Shumë prej tyre punuan në fabrika, por pas ribashkimit të Gjermanisë u lanë në një situatë të pasigurt, pa një vend të qartë në shoqërinë e re gjermane.

Për Bienalen e Venecias, Tieu ka veshur Pavijonin Gjerman me një kopje të fasadës së kompleksit ku u rrit. Betoni gri dhe gjurmët e grafiteve janë rikrijuar me rreth tre milionë gurë mozaiku të prodhuar në Ravenna. Projekti u konceptua së bashku me artisten Henrike Naumann, e cila ndërroi jetë në shkurt nga kanceri, në moshën 41-vjeçare.

Sung Tieu, sot 38 vjeçe, lindi në vitin 1987 në Hai Duong, në veri të Vietnamit. Në vitin 1992, ajo u zhvendos me nënën në ish-Gjermaninë Lindore për t’u bashkuar me të atin, i cili kishte shkuar atje pesë vite më parë përmes një marrëveshjeje bilaterale për punëtorë fabrike.

Marrëveshja mes Vietnamit dhe Gjermanisë Lindore u paraqit fillimisht si shenjë solidariteti socialist, por në praktikë shërbeu për të mbuluar mungesat e fuqisë punëtore në Gjermaninë Lindore dhe për të ndihmuar Vietnamin e dëmtuar nga lufta. Rreth 60 mijë deri në 70 mijë punëtorë vietnamezë mbërritën në RDGJ midis viteve 1980 dhe 1989, duke u bërë pakica më e madhe etnike jo e bardhë në vend.

Megjithatë, shteti gjermanolindor nuk synonte integrimin e tyre afatgjatë. Kurset e gjuhës ishin minimale, ndërsa gratë që mbeteshin shtatzëna përballeshin me presion për abort ose largim nga vendi. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik dhe mbylljes së shumë fabrikave, Gjermania e ribashkuar nuk dinte si ta trajtonte këtë komunitet. Tieu thotë se migrantët vietnamezë u lanë pas nga tri vende: RDGJ-ja, Republika Federale e Gjermanisë dhe Vietnami.

Fëmijëria e saj u shënua nga burokracia. Ajo tregon se që në moshën pesëvjeçare plotësonte formularë për nënën, e cila nuk fliste gjermanisht. Më vonë, studioi politikë dhe administratë për të kuptuar sistemet që kishin ndikuar aq shumë në jetën e saj.

Kjo temë është e pranishme edhe në artin e saj. Tieu shpesh punon me dokumente, kontrata, traktate, plane ndërtesash dhe arkiva shtetërore. Ajo synon të shmangë rrëfimet thjesht personale të diasporës dhe të tregojë pamjen më të gjerë: mënyrën se si sistemet shtetërore dhe burokratike formësojnë jetët e migrantëve.

Projekti në Venecia prek edhe periudhën e quajtur në Gjermani “vitet e shkopit të bejsbollit”, një term që i referohet viteve pas rënies së Murit, kur dhuna raciste dhe sulmet e ekstremit të djathtë u shtuan ndjeshëm. Sipas Tieu-t, në Gjermaninë Lindore thuhej se racizmi nuk ekzistonte, sepse nuk dokumentohej, por në realitet ai ishte gjithmonë i pranishëm.

Pavijoni Gjerman në Venecia ka një histori të rëndë. I ndërtuar fillimisht në stil neoklasik në vitin 1909, ai u transformua në vitin 1938 me një fasadë më bombastike me urdhër të Hitlerit. Për këtë arsye, çdo artist që përfaqëson Gjermaninë në Bienale përballet në njëfarë mënyre me të kaluarën naziste të ndërtesës.

Ndryshe nga artistët e mëparshëm, të cilët shpesh kanë ndërhyrë duke hequr, zbuluar apo shkatërruar pjesë të pavijonit për të ekspozuar shtresat e historisë, Tieu ka zgjedhur të shtojë diçka. Ajo e ka “veshur” ndërtesën me një identitet të ri, duke e kthyer fasadën e saj në kujtesë të migrantëve dhe të një historie të lënë në hije.

Titulli i projektit, “Ruin”, lidhet me idenë e rrënojave në artin romantik gjerman, por njëkohësisht flet edhe për rrënojat sociale dhe historike të një brezi që u përdor për punë dhe më pas u la në harresë.

Për Tieu-n, ky është edhe një gjest personal. Ajo thotë se artistë të tjerë kanë hequr pjesë nga pavijoni, ndërsa ajo vendosi të shtojë diçka. Si migrante, edhe ajo erdhi në Gjermani dhe shtoi diçka në vendin ku jeton. /GazetaExpress/