U tha se pas Viktor Orbanit gjërat do të ishin ndryshe, ukrainasit “tronditen” me veprimin e kryeministrit të ri

Lajme

Gazeta Express

29/05/2026 12:15

Kur mori postin e Kryeministrit të Hungarisë, Peter Magyar la përshtypjen e një politikani të gatshëm për të normalizuar marrëdhëniet me Ukrainën, shkruan Kyiv Independent.

Siç deklarojnë ata, kryeministri i ri hungarez filloi shpejt të përdorte retorikën e paraardhësit të tij. Ai filloi të paralajmëronte se pakicës hungareze në rajonin Transkarpatian të Ukrainës nuk i garantoheshin të drejtat themelore dhe se liritë e saj gjuhësore dhe kulturore ishin nën kërcënim.

Magyar la të kuptohej se mund të bllokonte hapjen e negociatave zyrtare për pranimin e Ukrainës në Bashkimin Evropian derisa çështja të zgjidhet, duke penguar potencialisht një proces që Kievi shpresonte se do të zhbllokohej pas largimit të ish-kryeministrit Viktor Orbán.

Çfarë dëshiron Hungaria?

Sipas Magyar, pakica hungareze në Ukrainë duhet të gëzojë të drejta gjuhësore, kulturore dhe të drejta të tjera të krahasueshme me ato që gëzojnë pakicat brenda Bashkimit Evropian.

Megjithatë, në paraqitjet publike, ai mbeti mjaft i paqartë në lidhje me ndryshimet konkrete që pret nga Ukraina. Disa nga pretendimet e tij ishin faktikisht të dyshimta.

Edhe pse Kievi dhe Budapesti kanë rinisur bisedimet mbi të drejtat e pakicave pas një ngërçi disamujor, detajet e negociatave mbahen kryesisht larg syrit të publikut.

Megjithatë, disa konture të kërkesave hungareze janë të njohura.

“Ne e kemi përmbledhur qëndrimin tonë në njëmbëdhjetë pika”, tha Magyar në një intervistë me të përditshmen polake Rzeczpospolita.

Shumica e këtyre kërkesave janë praktikisht identike me ato të mbrojtura më parë nga qeveria e Orbán.

Lista me njëmbëdhjetë pika, e paraqitur për herë të parë Ukrainës në janar 2024, ka të bëjë kryesisht me të drejtat arsimore të pakicës hungareze.

Budapesti po kërkon rivendosjen e statusit të veçantë të shkollave në gjuhën hungareze, mundësinë që universitetet të zgjedhin në mënyrë të pavarur gjuhën e mësimdhënies dhe futjen e versioneve në gjuhën hungareze të provimeve të standardizuara shkollore.

Në praktikë, kjo do të thoshte që anëtarët e pakicës hungareze në Transkarpati mund ta përfundojnë një pjesë të madhe të arsimit të tyre në gjuhën e tyre amtare.

Hungaria po kërkon gjithashtu të zgjerojë zonat që do të kishin statusin e rajoneve tradicionale të pakicave, gjë që do të lejonte përdorimin më të gjerë të gjuhës hungareze në shërbimet publike dhe arsim.

Një nga kërkesat i referohet edhe përfaqësimit politik. Budapesti dëshiron të shfuqizojë kërkesën që zyrtarët e zgjedhur duhet ta njohin në mënyrë aktive gjuhën ukrainase ose, gjë që konsiderohet e diskutueshme në Ukrainë, të garantojë vende për pakicën hungareze në parlamentin ukrainas.

Csilla Fedinec , një bashkëpunëtore e lartë kërkimore në Qendrën HUN-REN për Shkencat Sociale me seli në Budapest, beson se zbatimi i shumë prej këtyre kërkesave do të kërkonte jo vetëm ndryshime ligjore, por edhe një ndryshim themelor në gjuhën ukrainase dhe politikën kushtetuese.

Ai e konsideron propozimin për përfaqësim të garantuar parlamentar të pakicave si veçanërisht problematik, sepse një model i tillë nuk ka ekzistuar kurrë në Ukrainë.

Sipas informacionit nga shërbimi publik ukrainas Suspilne, pas raundit të dytë të negociatave, u arrit dakordësi për nëntë nga njëmbëdhjetë pika. Çështje të tjera mbeten të hapura, duke përfshirë përfaqësimin parlamentar dhe dispozitat mbi autonominë kulturore për pakicat.

Shumica e hungarezëve ukrainas jetojnë në rajonin Transkarpatian, në perëndimin ekstrem të vendit, përgjatë kufijve me Hungarinë, Sllovakinë, Rumaninë dhe Poloninë.

Sipas regjistrimit të vitit 2001, në Ukrainë jetonin rreth 150,000 hungarezë etnikë. Megjithatë, për shkak të emigrimit, numri i tyre tani vlerësohet të jetë midis 70,000 dhe 80,000.

Pozicioni i pakicës hungareze është bërë çështje mosmarrëveshjeje serioze midis Kievit dhe Budapestit pas reformës arsimore të Ukrainës në vitin 2017.

Me atë reformë, gjuha ukrainase u bë gjuhë e detyrueshme mësimore për lëndët kryesore në shkollat ​​e mesme, ndërsa komuniteteve minoritare iu ofrua arsim në gjuhën e tyre amtare në shkollat ​​fillore.

Tensione të mëtejshme u shkaktuan nga ligji i vitit 2019, i cili i dha gjuhës ukrainase një rol parësor në administratën shtetërore, media dhe fusha të tjera publike.

Autoritetet ukrainase kanë pohuar se qëllimi i reformave është të korrigjojnë pasojat e dekadave të rusifikimit dhe të sigurojnë që anëtarët e pakicave ta njohin gjuhën ukrainase mjaftueshëm mirë për të marrë pjesë në mënyrë të barabartë në jetën shoqërore.

Qeveria e Orbán-it reagoi me presion të fortë diplomatik, duke përdorur çështjen e pakicës hungareze si argument për të bllokuar afrimin e Ukrainës me Bashkimin Evropian.

Megjithatë, në praktikë, disa dispozita të ligjit janë shtyrë ose zbutur vazhdimisht.