Materia e errët mund të vijë nga një univers tjetër? Teoria e re që sfidon shkencën

Mistere

Gazeta Express

15/04/2026 18:12

Materia e errët – një nga misteret më të mëdha të universit – mund të jetë edhe më e çuditshme nga sa mendohej deri tani. Sipas një teorie të re, ajo mund të përbëhet nga vrima të zeza që vijnë nga një univers tjetër.

Astronomët besojnë se materia e errët përbën rreth 27% të masës së universit dhe vepron si një “ngjitës gravitacional” që mban galaktikat së bashku. Deri më sot, shumica e shkencëtarëve kanë menduar se ajo përbëhet nga grimca të panjohura që nuk reflektojnë dhe nuk thithin dritë.

Por një teori e re sugjeron diçka krejt ndryshe: materia e errët mund të jetë e përbërë nga vrima të zeza shumë të vjetra, të krijuara para Big Bengut.

Këto vrima të zeza “relike” do të ishin shumë të vogla, por me masë të madhe dhe plotësisht të padukshme – të dallueshme vetëm përmes ndikimit të tyre gravitacional.

Sipas profesorit Enrique Gaztanaga nga Universiteti i Portsmouth-it, kjo i bën ato një kandidat serioz për të shpjeguar materien e errët.

Një univers para Big Bengut?

Në thelb të kësaj ideje qëndron një koncept i guximshëm: mund të ketë ekzistuar një univers para atij që njohim sot, dhe Big Bengu nuk ishte fillimi i gjithçkaje, por një fazë kalimi.

Sipas teorisë tradicionale, universi filloi nga një pikë me dendësi të pafundme, e quajtur “singularitet”, e cila më pas u zgjerua me shpejtësi në një proces të njohur si inflacion.

Por disa shkencëtarë e kundërshtojnë këtë ide, sepse një dendësi e pafundme bie ndesh me ligjet e njohura të fizikës.

Për këtë arsye, propozohet modeli i “universit që kërcen” (bouncing universe). Në këtë skenar, universi i mëparshëm u tkurr derisa arriti një pikë shumë të dendur (por jo të pafundme), dhe më pas “kërcen” duke u zgjeruar përsëri – duke krijuar universin tonë.

Pra, Big Bengu do të ishte fillimi i zgjerimit, jo i vetë kohës.

Si lidhet kjo me materien e errët?

Nëse ky model është i saktë, atëherë vrimat e zeza të formuara në universin e mëparshëm mund të kenë mbijetuar edhe pas këtij “kërcimi”.

Këto objekte do të vazhdonin të ekzistonin në universin tonë dhe do të silleshin si materia e errët: ndikojnë përmes gravitetit, por nuk lëshojnë dritë.

Kjo teori ka një avantazh të madh – nuk kërkon ekzistencën e grimcave të reja misterioze dhe shmang problemin e singularitetit me dendësi të pafundme.

Lidhja me zbulimet e fundit

Kjo ide mund të ndihmojë edhe në shpjegimin e disa zbulimeve të fundit nga teleskopi hapësinor James Webb.

Ky teleskop ka zbuluar objekte shumë të ndritshme dhe të kuqe vetëm disa qindra milionë vjet pas Big Bengut – shumë më herët sesa pritej. Shkencëtarët mendojnë se këto mund të jenë vrima të zeza që janë rritur jashtëzakonisht shpejt.

Sipas teorisë së re, nëse vrimat e zeza “relike” ekzistonin që në fillim, ato do të kishin një avantazh të madh për t’u rritur më shpejt se sa parashikon modeli aktual.

Ende një teori për t’u provuar

Megjithatë, kjo ide mbetet ende hipotetike. Shkencëtarët duhet ta testojnë atë përmes të dhënave nga valët gravitacionale dhe matjeve të sakta të rrezatimit kozmik të sfondit.

Nëse vërtetohet, kjo teori mund të zgjidhë dy nga enigmat më të mëdha të shkencës moderne: natyrën e materies së errët dhe origjinën e universit.

Për momentin, ajo mbetet një hipotezë intriguese që sfidon mënyrën se si e kuptojmë gjithësinë. /GazetaExpress/