Hulda Guzmán sjell pyllin tropikal në pikturë

Arte

Gazeta Express

21/05/2026 21:47

Thellë në pyjet tropikale të Republikës Domenikane, lart në një mal dhe larg zhurmës së përditshme, Hulda Guzmán vështron një hapësirë të pafund gjelbërimi.

Nga studioja e saj moderne prej druri, e ndërtuar nga babai i saj arkitekt, Eddie, ajo sheh botën që e rrethon: xhunglën e dendur, blunë e thellë të oqeanit në largësi, portokallinë dhe të verdhën e ngrohtë të qiellit. Aty, ajo gjen qetësi dhe një ndjesi bashkimi me natyrën.

Kjo lloj paqeje shpirtërore mund të duket e largët nën qiellin gri të Britanisë, por pikturat psikodelike të artistes së re domenikane arrijnë ta transportojnë shikuesin drejt tropikut. Në ekspozitën e saj të parë institucionale në Evropë, Guzmán paraqet peizazhe xhungle tepër shumëngjyrëshe, të mbushura me referenca nga historia e artit, krijesa mitike dhe energji ëndërrimtare.

Salla e parë e ekspozitës e vendos publikun brenda studios së saj, duke krijuar dritare imagjinare drejt xhunglës nga bota private e artistes. Demonë të frymëzuar nga printimet japoneze ukiyo-e e mundojnë Guzmánin ndërsa ajo qëndron në shtrat; dy hardhuca vështrojnë njëra-tjetrën në prag dritareje; shpirtra duket sikur dalin nga filxhanët; fantazmat shfaqen si sfera të pezulluara; ndërsa engjëjt vizitojnë një sirenë që lahet.

Kudo, xhungla duket sikur pushton botën njerëzore: hyn nga dritaret, çan çatitë dhe mbështjell gjithçka. Është një univers mitologjik dhe magjik, një shpërthim simbolist në mes të pyllit tropikal, ku duken edhe ndikime nga psikoanaliza jungiane.

Megjithatë, pikturat më të forta janë ato ku Guzmán largohet nga hapësirat e brendshme dhe i dorëzohet plotësisht natyrës. Aty peizazhi kthehet në personazhin kryesor dhe xhungla shpërthen në jetë. Pemë gjigante ngrihen drejt qiellit, degë e gjethe mbështillen nëpër telajo, ndërsa xixëllonjat vallëzojnë në errësirë. Në disa momente, xhungla bëhet aq e pasur dhe e dendur, sa i afrohet abstraksionit.

Në këto vepra ka ende figura njerëzore, por ato janë më të vogla, pjesë e peizazhit dhe jo dominuese mbi të. Ato notojnë në det, ecin nëpër kopsht apo shtrihen lakuriq në natyrë. Shpesh figura është vetë Guzmán, duke jetuar në këtë vend të bukur. Në një pikturë ajo kalon me motor, duke transportuar një palmë për ta mbjellë. Në një tjetër, ujit bimët e rrethuar nga familja dhe nga demonët e saj, të cilët këtë herë nuk shfaqen si forca shkatërruese, por si pjesë e natyrshme e universit të saj.

Ajo që ndihet në këto punime është dorëzimi i plotë ndaj së tashmes dhe ndaj mjedisit. Përballë krizës ekologjike, rritjes së nivelit të deteve dhe shpyllëzimit, pikturat e Guzmánit janë një festim i natyrës dhe i bukurisë së saj të menjëhershme e të prekshme. Arti i saj ka pothuajse një qëllim politik: është natyra që kërkon të zgjojë njeriun. Është një thirrje për veprim dhe një kërkesë për ta jetuar bukurinë e momentit sa ajo ende ekziston.

Shumë prej pikturave janë mahnitëse, por njëkohësisht të vetëdijshme për ndikimet e tyre artistike. Në to gjen pointilizëm, simbolizëm, jehona nga Hurvin Anderson dhe Dexter Dalwood, thjeshtësinë e xhunglës së Henri Rousseau, mjegullimin poetik të Peter Doig dhe surrealizmin shpirtëror të Dorothea Tanning. Ka gjurmë të Seurat, Gauguin, Kahlo dhe Hockney; impresionizëm dhe modernizëm të zhvendosur në xhungël dhe të rigjallëruar.

Punimet duken si një reagim i drejtpërdrejtë i artistes ndaj botës që e rrethon: një habi e sinqertë për bukurinë e saj. Dhe kjo ndjesi është ngjitëse. Natyra, në pikturat e Guzmánit, është e mrekullueshme, e gjallë dhe tronditëse.

Këto piktura marramendëse janë ftesa e artistes për të qenë të pranishëm në natyrën tonë, kudo që të ndodhemi — edhe nëse jashtë është një mëngjes me shi në Margate. /GazetaExpress/