Christo mbështjell ajrin

Arte

Gazeta Express

21/05/2026 21:51

Kur nuk po mbështillte ndërtesa dhe ura me copa gjigante pëlhure, Christo përpiqej të mbështillte asgjënë.

 Artisti bullgar, i njohur bashkë me partneren e tij Jeanne-Claude për Reichstagun e mbështjellë, Arc de Triomphe të mbuluar dhe Pont Neuf të veshur me pëlhurë, gjeti një mënyrë për të përfshirë, mbrojtur dhe njëkohësisht mbytur botën përreth. Por në vitet 1960, ai kishte një synim edhe më të pazakontë: të mbështillte ajrin.

Christo donte ta përmbante ajrin brenda një dhome, por ideja fillestare u kufizua nga mundësitë teknike të kohës. Tani, 50 vjet pasi projekti u propozua për herë të parë për Institute of Contemporary Art në Filadelfia dhe gjashtë vjet pas vdekjes së artistit në vitin 2020, ideja është realizuar më në fund.

Në sallën hyrëse të galerisë Gagosian, hapësira është ndarë horizontalisht nga një thes i madh polietileni, i varur në tavan me litarë të bardhë. Ai ulet rëndë në mes të dhomës, duke e detyruar vizitorin të përkulet për të kaluar poshtë tij. Kështu, publiku nuk e sheh vetëm veprën, por hyn në një marrëdhënie fizike me të; detyrohet të ndryshojë mënyrën se si lëviz dhe si e përjeton hapësirën.

Në thelb, dhoma mbetet bosh. Brenda nuk ka asgjë tjetër përveç ajrit. Por tani ai ajër është bërë i dukshëm. Ka marrë formë dhe prani fizike.

Mrekullia e kësaj vepre nuk qëndron vetëm te fakti që e kthen ajrin në diçka të prekshme, por edhe te ndjesia e peshës që i jep. Thesi plastik varet, zgjerohet dhe fryhet nën presionin e litarëve. Ai bie në hapësirë dhe duket sikur e rëndon dhomën. Ngjan me mish që nuk mbahet dot nga rrobat, me trup që shpërthen mbi një brez shumë të ngushtë. Është e habitshme: ajri bëhet i dukshëm, fizik dhe i rëndë.

Kjo nuk ishte hera e vetme që Christo punoi me ajrin. Gjatë viteve 1960, ai krijoi vepra me flluska të mbështjella, duke u përpjekur të përmbante të papërmbajtshmen. Fotografitë e ekspozuara tregojnë një projekt për Documenta në vitin 1968: një tub gjigant polietileni, të cilin ekipi mezi arrinte ta ngrinte. Në fillim ai valëvitej i pafuqishëm, derisa ndërhyri Forca Ajrore Amerikane dhe e ngriti plotësisht.

Pamja është njëkohësisht qesharake dhe e qartë në nëntekstin e saj trupor: një formë gjigante prej ajri dhe plastike që ngrihet drejt qiellit në një park gjerman. Kjo e bën edhe më të dukshme dimensionin fizik të veprës kryesore. Nuk është thjesht ajër i bërë i dukshëm; është ajër i kthyer në trup, i lidhur me litar.

Në sallën e fundit, një Volvo i vjetër, që i përkiste njërit prej tregtarëve të artit të Christos, është mbështjellë me një çarçaf. Pronari kishte blerë një makinë të re, por ishte shumë i lidhur emocionalisht me të vjetrën për ta çuar në skrap. Ndërhyrja e Christos bëhet kështu një akt ruajtjeje. Ai e ka konservuar jetën e kaluar të kësaj makine, kujtimet e ngulitura në lëkurë, metal dhe gomë. Makina qëndron aty si monument i historisë së vet.

Arti i Christos është një përzierje e çuditshme mes së thellës dhe absurdes. Makina është, në fund të fundit, vetëm një Volvo i mbuluar me çarçaf. Instalacioni kryesor mund të duket si një dhomë ku punëtorët kanë lënë pa rregulluar materialet pas ndonjë riparimi. Por pastaj veprat nisin të hapin mendime për hapësirën, peshën, trupin, afërsinë, historinë dhe kujtesën.

Ti mendon për trupin tënd në atë dhomë, për ajrin që po thith, për orët që dikush ka kaluar në atë makinë duke udhëtuar drejt familjes apo detit. Dhe papritur, nga diçka kaq e thjeshtë, ndien një emocion të papritur.

Për ta arritur këtë efekt, Christos i mjaftuan disa litarë, një çarçaf dhe një qese plastike jashtëzakonisht e madhe. /GazetaExpress/