“Astell and Woolf”, takim feminist në botën e përtejme

Arte

Gazeta Express

20/05/2026 22:09

Mary Astell nuk njihet për thurje. Nëse mbahet mend sot, ajo kujtohet kryesisht si feministja e parë e Anglisë. Në vitin 1694, Astell botoi A Serious Proposal to the Ladies, një traktat ku mbronte të drejtën e grave për arsimim.

Megjithatë, në komedinë therëse të Shelagh Stephenson, ajo shfaqet me shtiza në duar dhe me një copë leshi rozë, po aq e habitur sa publiku nga kjo situatë.

Kjo e bën edhe më të shqetësuar. Astell ndodhet në një lloj përtejbotë: nuk mund të jetë purgator, sepse një gjë e tillë do të ishte tepër katolike për një anglikane të devotshme si ajo, por nuk duket as si parajsë. Më shumë ngjan me një vend ku ruhen gratë që janë në prag të harresës. Muret me panele të skenografisë së Amy Watts ngushtohen në mënyrë kërcënuese drejt boshllëkut. Në fund të fundit, ç’rëndësi ka nëse di të thurë apo jo, nëse historia po e fshin gjithsesi?

Ky nuk është problem për shoqëruesen e saj qiellore, Virginia Woolf. Vendi i romancieres në kanonin letrar është i sigurt dhe ajo mund të lëvizë lirshëm, ndërsa Astell është e lidhur me një litar dhe mund të tërhiqet larg në çdo moment, duke sjellë ndër mend figurën e Luckyt te Waiting for Godot. Kjo i ndan dy gratë, ashtu siç i ndajnë edhe qëndrimet ndaj fesë, shkencës dhe shekujt që qëndrojnë mes tyre.

Të interpretuara nga Phillippa Wilson dhe Tessa Parr, dy personazhet krijojnë një dyshe argëtuese. Wilson e sjell Astell-in të ngurtë, formale dhe të përmbajtur, ndërsa Parr i jep Woolf-it një prani më të hapur, të gjallë dhe elastike. Në regjinë e Karen Traynor, ato gjejnë edhe pika të përbashkëta: dëshirën për pavarësi, refuzimin e patriarkatit, dashurinë për humorin dhe, me kalimin e kohës, edhe një shije të re për sherryn.

Aty ku No Exit i Sartre-it sugjeronte se ferri janë njerëzit e tjerë, Astell and Woolf e ngushton djallin te burrat dominues. Stephenson, kjo vepër e së cilës është pjesa e tretë e “trilogjisë së Cullercoats” pas A Northern Odyssey dhe Harriet Martineau Dreams of Dancing, nuk është e para që ngre zërin kundër heshtjes dhe abuzimit ndaj grave. Megjithatë, duke i vendosur dy mendje feministe nga shekuj të ndryshëm përballë njëra-tjetrës, ajo nxjerr në pah përparimet e arritura, betejat që mbeten ende të hapura dhe sakrificat e grave që hapën rrugën.

Këtë e bën me shumë zgjuarsi dhe humor, çka e mban shfaqjen të gjallë dhe të lehtë në ritëm. Megjithatë, kënaqësia e saj është më shumë bisedore sesa dramatike. Dialogu mes dy grave është herë i shpejtë, herë absurd, herë i zjarrtë, por pa një urgjencë të fortë të brendshme, drejtimi i shfaqjes zbulohet ngadalë. /GazetaExpress/