Kthimi i Zvyagintsev në Kanë

Arte

Gazeta Express

15/05/2026 19:53

Regjisori i njohur rus Andrey Zvyagintsev, autor i filmave “Leviathan”, “Loveless” dhe “The Return”, është rikthyer në skenën ndërkombëtare të kinemasë pas një periudhe të gjatë sëmundjeje, izolimi dhe mërgimi.

Filmat e tij janë interpretuar shpesh si alegori të ashpra për apatinë e shoqërisë ruse përballë shtypjes shtetërore. Por kur Rusia nisi pushtimin e Ukrainës në shkurt 2022, vetë Zvyagintsev ndodhej në një gjendje të rëndë fizike. Një infeksion i rëndë me Covid-19 e kishte lënë të shtruar në një klinikë në Hanover të Gjermanisë, me 90 për qind dëmtim të mushkërive, vështirësi në frymëmarrje dhe pa mundësi për të lëvizur apo ndier gjymtyrët për disa muaj.

“Në këtë gjendje mësova për shpërthimin e luftës në Ukrainë. Ishte tronditëse; ndjeva dhimbje të madhe dhe dëshpërim të thellë”, ka thënë ai në një nga intervistat e rralla të fundit.

Në total, Zvyagintsev kaloi 11 muaj në spitale të ndryshme. Më pas iu desh të mësonte sërish të ecte dhe të mbante një lugë, përpara se të arrinte ta kthente dhimbjen dhe shqetësimin e tij në krijimtari filmike.

Rezultati është “Minotaur”, filmi i tij i parë pas nëntë vitesh, që do të shfaqet premierë në Festivalin e Kanës. Franca është vendi ku regjisori ka zgjedhur të jetojë në mërgim, ndërsa Kania është festivali që forcoi reputacionin e tij ndërkombëtar në vitin 2014 me “Leviathan”, një dramë kriminale me ngarkesë të fortë morale.

“Minotaur” është një përshtatje e thrillerit erotik të Claude Chabrol, “The Unfaithful Wife”, i vitit 1969, i zhvendosur në një qytet provincial të mesëm. Filmi ndjek një drejtues biznesi, të luajtur nga Dmitriy Mazurov, i cili është në prag të pushimit nga puna të punonjësve të tij, kur zbulon se bashkëshortja Galina, e interpretuar nga Iris Lebedeva, ka një lidhje jashtëmartesore.

Në Kanë, Zvyagintsev ka fituar më parë çmimin për skenarin më të mirë dhe Çmimin e Jurisë, por ende jo Palmën e Artë. Këtë vit ai konkurron për çmimin kryesor përballë emrave të mëdhenj të kinemasë autoriale si Pedro Almodóvar, László Nemes dhe Asghar Farhadi. Megjithatë, vetë rikthimi i tij në tapetin e kuq, pas nëntë vitesh mungesë, pritet të jetë një nga ngjarjet e festivalit.

Julian Graffy, profesor i letërsisë dhe filmit rus në University College London, thotë se shumë karriera artistike janë dëmtuar nga drejtimi politik që ka marrë Rusia. Sipas tij, mungesa e zërit të Zvyagintsev është ndier më fort, pasi ai konsiderohej figura më e rëndësishme e valës së re të regjisorëve rusë të fillimit të shekullit XXI.

I lindur në Novosibirsk të Siberisë, Zvyagintsev kaloi pjesën më të madhe të katër dekadave të para të jetës duke u përpjekur të ndërtonte karrierë si aktor. Ai punoi fillimisht në trupën teatrale të Ushtrisë së Kuqe dhe më pas studioi në Institutin Rus të Arteve Teatrore në Moskë. Pas vështirësive për të siguruar jetesën si figurant filmash dhe pastrues rrugësh, ai gjeti rrugën e tij në regji, duke drejtuar drama policore dhe telenovela për televizionin rus në fillim të viteve 2000.

Filmi i tij i parë artistik, “The Return” i vitit 2003, vendosi menjëherë një ton më serioz. Historia ndjek një baba që kthehet papritur te familja pas shumë vitesh mungese dhe merr dy djemtë e tij në një ishull misterioz, ku i vendos përballë provave të ashpra disiplinore.

Filmi, i xhiruar bukur dhe i mbushur me tension simbolik, fitoi Luanin e Artë në Festivalin e Venecias. Ai mori edhe një famë të zymtë, pasi një nga aktorët adoleshentë u mbyt pak pas xhirimeve, në një aksident që ngjante me ngjarjet e filmit.

Figura mashkullore autoritare dhe të paparashikueshme u kthyen më pas në një temë të përsëritur në filmat e tij. Në “The Banishment” të vitit 2007, një bashkëshort kriminal merr armën pasi gruaja i thotë se është shtatzënë, por fëmija nuk është i tij. Në “Elena” të vitit 2011, një milioner ndryshon testamentin në dëm të partneres së tij, pasi ajo kërkon ndihmë financiare për djalin nga martesa e mëparshme.

Me “Leviathan” në vitin 2014, këto figura mizorie morën një formë edhe më të hapur politike. Ato përfaqësohen nga kryebashkiaku i korruptuar dhe i dehur, zyrtarët që refuzojnë të dëgjojnë ankesat e qytetarëve dhe prifti ortodoks që bekon hakmarrjen e pushtetit lokal.

Në “Loveless” të vitit 2017, autoriteti shfaqet përmes një drejtori të madh kompanie me bindje të forta fetare, i cili e cilëson divorcin e punonjësve si shkelje të politikës së firmës, duke krijuar frikë te një punonjës në prag ndarjeje.

Personazhet e Zvyagintsev shpesh përballen me padrejtësitë me një lloj dorëzimi të dhimbshëm. Edhe ata që rebelohen, si Nikolai në “Leviathan”, paraqiten si të dënuar për të humbur. Vetë regjisori ka thënë më herët se ndien kotësinë absolute të përpjekjes për të pasur një zë në sistemin rus dhe se nuk ka votuar kurrë, sepse e sheh këtë si një veprim të pakuptimtë.

Është e vështirë të mos i lexosh filmat e tij si akuza të forta ndaj shoqërisë ruse në epokën e Vladimir Putinit. Megjithëse Zvyagintsev shpesh ka përdorur ironi në intervista, duke thënë se “Leviathan” ishte frymëzuar nga një histori e vërtetë në SHBA dhe se qëllimi i tij nuk ishte “të përballej me pushtetin”, simbolet në film flasin qartë: portreti i Putinit në zyrën e kryebashkiakut të korruptuar dhe prindërit që godasin fëmijët ndërsa shohin lajme për luftën në Donbas.

Autoritetet ruse e kuptuan vonë forcën kritike të filmit. Edhe pse 35 për qind e buxhetit të “Leviathan” erdhi nga Ministria ruse e Kulturës, ministri i atëhershëm Vladimir Medinsky më pas tha se nuk e pëlqente filmin dhe e akuzoi regjisorin se ishte i interesuar vetëm për famë, tapete të kuq dhe çmime.

Medinsky, historian ultranacionalist, sot udhëheq delegacionin rus në bisedimet e paqes me Ukrainën.

Zvyagintsev, ndërkohë, ka ndërprerë lidhjet tregtare me vendlindjen. Ai ka thënë se vendimin për të mos u kthyer në Rusi e mori gjatë rikuperimit nga Covid-i në Gjermani, sepse nuk dëshironte të lidhej me atë që vendi i tij kishte bërë.

“Minotaur”, ashtu si “Loveless”, u zhvillua pa mbështetje shtetërore ruse. Ai është gjithashtu filmi i parë nga pesë të fundit që nuk është shkruar me bashkëpunëtorin e tij të mëparshëm, Oleg Negin, i cili ka qëndruar në Rusi.

Megjithatë, vështrimi moral i Zvyagintsev mbetet i përqendruar te e njëjta plagë. Edhe pse filmi është xhiruar në Riga të Letonisë, “Minotaur” zhvillohet në qytetin imagjinar rus Krasnoborsk në vitin 2022, vitin kur Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës. /GazetaExpress/