Variety për filmin e Blerta Bashollit: “Dua” –  Rritje nën hijen e luftës

Arte

Gazeta Express

13/05/2026 20:56

Drama e Blerta Bashollit, “Dua”, e cila pati premierën në Critics’ Week në Kanë, vjen si filmi i dytë artistik i regjisores pas suksesit ndërkombëtar të “Hive”. Këtë herë, Basholli i kthehet kujtimeve të saj personale, duke ndërtuar një rrëfim mbi rritjen e një vajze shqiptare në Kosovën e fundviteve ’90, në prag të Luftës së Kosovës.

Shkruan:  Siddhant Adlakha

Në qendër të filmit është Dua, një 13-vjeçare e interpretuar nga Pinea Matoshi, e cila përjeton adoleshencën mes trazirave politike, diskriminimit institucional dhe frikës së përditshme. Lufta dhe tensionet etnike rëndojnë mbi jetën e të rinjve shqiptarë të Kosovës, por Basholli zgjedh ta tregojë këtë botë përmes këndvështrimit të ngushtë dhe subjektiv të protagonistes së saj. Ky fokus, herë kufizues e herë çlirues, e bën filmin një përvojë intime dhe të fragmentuar, më shumë si një seri kujtimesh sesa si dramë tradicionale.

Filmi hapet me tingujt e këngës “Kiss From a Rose” të Seal, duke vendosur menjëherë atmosferën dhe kohën. Kamera ndjek Duan, shpesh nga afër dhe pas shpine, teksa shoqet e saj të shkollës flasin për djemtë që duan të njohin në një festë. Përmes bisedave, lojërave rinore dhe një ndjekjeje nga policia që ndërpret festën, Basholli prezanton Prishtinën e viteve ’90 si një hapësirë ku pafajësia e adoleshencës përplaset vazhdimisht me realitetin e dhunshëm politik.

Kjo zgjedhje regjisoriale krijon një ndjesi njëkohësisht përfshirëse dhe të largët. Kamera qëndron e lidhur fort me përvojën e Duas, ndërsa bota jashtë fushës së saj të shikimit ndryshon në mënyra dramatike, shpesh pa u shfaqur drejtpërdrejt. Tmerret nuk shihen gjithmonë, por ndihen në skajet e kuadrit dhe dëgjohen përmes një dizajni zanor të trazuar, ku jehonat e ndërtimit dhe zhurmat e deformuara krijojnë ndjesinë e një bote që mund të shembet në çdo çast.

Në vend të shpjegimeve të gjata politike, filmi e përcjell tensionin përmes pranisë së dhunës së nënkuptuar shtetërore dhe seksuale. Këto kërcënime ndërhyjnë në historinë e pafajshme të Duas, e cila është në kërkim të puthjes së parë dhe pret menstruacionet e para. Puberteti dhe pjekuria shoqërore për të lidhen me frikën nga trupi, dhuna dhe cenimi i sigurisë personale. Djem dhe burra serbë e ngacmojnë rrugës për në shtëpi, duke i përzier fyerjet seksuale me sharje etnike.

Në përpjekje për të gjetur një mënyrë për t’u mbrojtur, Dua i afrohet shoqes së saj të klasës, Maki, një refugjate e fortë, për të cilën lufta nuk është thjesht një lajm, por një realitet i përjetuar. Maki e fut Duan në botën e xhudos, duke i dhënë asaj një ndjesi force fizike. Por ndërsa Dua mëson të kundërpërgjigjet, ajo nuk ka ende pjekurinë emocionale për ta kanalizuar zemërimin e saj. Kjo e vendos jo vetëm atë, por edhe familjen e saj, në një pozitë më të rrezikshme.

“Dua” lëviz mes episodeve të ndryshme si një përmbledhje kujtimesh. Kjo është njëkohësisht forca dhe dobësia e filmit. Rrëfimi nuk ka gjithmonë kohezionin e një drame klasike, ndërsa natyralizmi i tij nuk përputhet gjithmonë me strukturën thuajse të rrjedhës së ndërgjegjes. Megjithatë, pikërisht ky natyralizëm i lidh pjesët e shpërndara të historisë.

Pinea Matoshi është zbulimi i madh i filmit. Interpretimi i saj ka një thjeshtësi mashtruese, të pazakontë për moshën, duke fshehur nën stoicizëm një përzierje kureshtjeje, konfuzioni dhe brishtësie. Basholli e zbuloi aktoren e re gjatë audicioneve për motrën e saj, Kaona, e cila në film luan motrën e Duas, Tinën. Ky detaj i jep filmit një shtresë shtesë realizmi emocional.

Familja e Duas është në qendër të shumë skenave, të xhiruara nga Basholli dhe kinematografja Lucie Baudinaud me plane të gjata e të pandërprera. Këto skena e vendosin Duan jo vetëm si individ, por edhe si pjesë të një portreti më të gjerë familjar, ku secili anëtar përballet me betejat e veta. Si më e vogla e familjes, Dua shpesh përjashtohet nga bisedat e rëndësishme. Dyer dhomash mbyllen para saj dhe vendime të mëdha merren pa të, duke e bërë të ndihet e huaj edhe brenda shtëpisë së saj.

Në momentet më të mira, filmi arrin ta afrojë publikun me Duan si një fëmijë që vëzhgon dhe përthith një botë në ndryshim. Ndryshimet ndodhin shpesh në mënyrë të padukshme, gati nën sipërfaqe, ndërsa Matoshi arrin të shfaqë emocione të njohshme nën një pamje të jashtme të fortë dhe të heshtur.

Megjithatë, kamera subjektive e Bashollit nganjëherë humbet energjinë. Ndjekja e vazhdueshme e Duas në korridore, rrugica dhe ambiente të ngushta fillon të ndihet përsëritëse. Filmit i mungojnë më shpesh pamjet më të gjera, një kënd më objektiv mbi botën përreth saj, që do ta bënte më të plotë si reflektim mbi një periudhë historike të përjetuar dhe të përpunuar nga kujtesa.

“Dua” është një film i mirë, edhe pse vetë natyra e tij e pengon të arrijë madhështinë e plotë. Si rikrijim i copëzave të kujtesës, i ndjesive të fëmijërisë dhe i një kohe të përjetuar nën presionin e frikës, ai është i sinqertë, i ndjeshëm dhe i formësuar me besim. Në fund, filmi duket pikërisht ashtu siç dëshiron dhe ndoshta siç duhet të jetë: një kujtim i dhimbshëm, i pjesshëm, por i gjallë i rritjes në hijen e luftës. /GazetaExpress/