Raporti i OKB-së: Njerëzimit i kanoset një “pandemi digjital

Lajme

Gazeta Express

08/05/2026 8:59

Nëse papritur do të dëmtoheshin kolonat bazë të botës digjitale, kjo do të kishte pasoja shkatërrimtare për shumicën e njerëzve: sipas paralajmërimeve të Organizatës së OKB‑së për Telekomunikacion (ITU) dhe Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë (UNDRR), vendet nuk janë të përgatitura për skenarë të tillë si dështimi masiv i satelitëve, ndërprerjet e energjisë elektrike apo këputja e kabllove nënujore.

“Rreziqet kritike digjitale janë reale, të dokumentuara, sistemike por ato nënvlerësohen në masë të madhe”, theksojnë ITU dhe UNDRR në një raport. “Çfarë do të ndodhte nëse nesër telefonat celularë dhe interneti nuk do të funksiononin më, pagesat do të dështonin, spitalet do të humbnin të dhënat e pacientëve dhe paralajmërimet emergjente nuk do të mbërrinin kurrë?”, këto pyetje shtrohen në raport. “Ajo që tingëllon si fantastiko-shkencore, mund të bëhet realitet.” ITU dhe UNDRR flasin për një “pandemi digjitale” dhe paraqesin tre skenarë tejet frikësues.

Një stuhi diellore si ajo e vitit 1859

Kur Dielli papritur lëshon më shumë rrezatim dhe grimca në hapësirë dhe ato godasin Tokën: në një ditë shtatori të vitit 1859, gjatë një ngjarjeje të tillë me paralajmërim shumë të shkurtër, telegrafistët pësuan goditje elektrike, pajisjet nxorën shkëndija dhe zyrat u përfshinë nga zjarri.

Shpërthim diellor

Në ditët e sotme, sinjalet nga satelitët e navigimit do të pengoheshin, avionët nuk do të kishin më radar në kohë reale dhe fluturimet do të duhej të reduktoheshin ndjeshëm; automjetet autonome do të ndalonin. Edhe transaksionet financiare do të dështonin, shpjegojnë Zyra e OKB‑së për Parandalimin e Fatkeqësive dhe Organizata e OKB‑së për Telekomunikacionin. Rrymat e induktuara gjeomagnetike mund të shkatërronin transformatorët në rrjetin elektrik dhe të ndërprisnin furnizimin me energji. Qendrat e të dhënave do të arrinin në limitet e kapacitetit të e tyre sapo të shteronte energjia rezervë. Zëvendësimi i transformatorëve në shkallë të gjerë mund të zgjaste disa muaj.

I nxehti ekstrem si në vitin 2003 në Evropë

Një kërkesë më e madhe për ftohje, e shoqëruar njëkohësisht me ngrohjen e lumenjve – kjo, ndër të tjera, kufizon funksionimin e centraleve bërthamore. Një trafik më i ulët i anijeve për shkak të niveleve të ulëta të ujit mund të pengojë gjithashtu furnizimin me naftë dizel për gjeneratorët e energjisë rezervë.

Ndërkohë, sipas ITU‑së dhe UNDRR‑së, sot nga një dukuri e tillë mund të preken shumë më tepër qendra të të dhënave me konsum të lartë energjie sesa në vitin 2003. Disa prej tyre mund të dalin jashtë funksionit për shkak të mungesës së ftohjes; terminalet e pagesave mund të pushojnë së funksionuari dhe dyqanet të mbyllen. Një infrastrukturë rajonale e rrjeteve mobile, e projektuar për të funksionuar e pavarur nga rrjetet e të dhënave, ka nevojë për stacione bazë transmetimi, shumë prej të cilave nuk funksionojnë pa ftohje.

Një shpërthim vullkanik si ai i vitit 2022 në Tonga

Në fillim të vitit 2022, një shpërthim i madh i vullkanit Hunga Tonga‑Hunga Haʻapai nën sipërfaqen e detit shkaktoi dëme masive. Ndër të tjera, u shkatërrua një kabllo nënujore rreth 80 kilometra e gjatë, e cila e lidhte shtetin ishullor me botën e jashtme. Një ndodhi e tillë mund të sjellë ndërprerje të internetit për javë të tëra, me pasoja të ngjashme me ato të skenarëve të tjerë.

Çfarë duhet bërë?

Në përgjithësi, sipas raportit të OKB‑së, në menaxhimin e rreziqeve çdo kërcënim shqyrtohet veçmas dhe supozohet se problemi mund të zgjidhet brenda një kohe të shkurtër. Megjithatë, rreziku qëndron në faktin se një problem i vetëm mund të rëndojë infrastrukturë tjetër kritike dhe papritur të preken disa sisteme njëkohësisht.

Të nevojshme janë, ndër të tjera, kapacitete rezervë analoge – në këtë përfundim arrijnë ITU dhe UNDRR. Sepse njerëzit duhet të dinë se si, me ndihmën e sistemeve analoge, të përballojnë dhe të kapërcejnë ndërprerjet digjitale. /DW