Kripa: Sa na duhet vërtet?

Ushqimi/Dieta

Gazeta Express

06/05/2026 20:13

Kripa është konsideruar prej kohësh si një nga “armiqtë” kryesorë të ushqyerjes së shëndetshme, e lidhur me tensionin e lartë të gjakut, sëmundjet e zemrës, demencën dhe madje edhe kancerin e stomakut.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se problemi nuk qëndron te kripa në vetvete, por te sasia dhe burimi nga vjen ajo.

Studimet e fundit kanë sugjeruar se britanikët konsumojnë mesatarisht shumë më tepër kripë sesa rekomandohet, ndërsa një nga burimet kryesore janë ushqimet ultra të përpunuara. Produkte të zakonshme si buka, ëmbëlsirat, brumërat, ushqimet e skuqura apo edhe drithërat e mëngjesit mund të përmbajnë sasi të larta kripe të fshehur.

Por eliminimi i plotë i kripës nuk është as i lehtë dhe as i shëndetshëm. Trupi ka nevojë për kripë, më saktë për natrium, për funksione të rëndësishme si ruajtja e tensionit të gjakut, djersitja, balanca e lëngjeve dhe funksionimi i sistemit nervor.

Nutricionistja Jenna Hope shpjegon se, për njerëzit që ushqehen kryesisht me produkte të plota dhe gatuajnë në shtëpi, shtimi i një sasie të moderuar kripe mund të jetë pjesë e rëndësishme e dietës. Problemi lind kur dieta bazohet te ushqimet ultra të përpunuara, të cilat zakonisht janë shumë të pasura me kripë.

Çfarë është kripa?

Kripa është një mineral natyral i përbërë nga kloruri i natriumit. Ajo merret në dy mënyra kryesore: nga uji i detit ose nga minierat nëntokësore të gurit të kripës, i njohur si halit.

Kripa e detit krijohet kur uji avullon dhe lë pas kristalet e kripës, të cilat më pas mblidhen, lahen, thahen dhe përpunohen. Ndërsa kripa e gurit nxirret nga nëntoka, grimcohet, bluhet dhe pastrohet përpara se të bëhet e përshtatshme për konsum.

Edhe pse të dyja llojet janë kimikisht të ngjashme, kripa e detit përdoret më shpesh në kuzhinë, ndërsa kripa e gurit përdoret edhe për qëllime industriale, si shkrirja e akullit në rrugë.

Sa kripë duhet të konsumojmë?

Një lugë çaji kripë, rreth 6 gramë, përmban afërsisht 2,325 mg natrium, më shumë se sasia ditore e rekomanduar. Ajo mund të përmbajë edhe gjurmë mineralesh si kalcium, kalium, magnez dhe hekur, megjithëse në sasi shumë të vogla.

Natriumi ndihmon në rregullimin e lëngjeve dhe funksionimin e nervave; kalciumi forcon kockat dhe dhëmbët; kaliumi ndihmon zemrën dhe muskujt; magnezi mbështet prodhimin e energjisë dhe sistemin nervor; ndërsa hekuri ndihmon në transportimin e oksigjenit në gjak.

Megjithatë, shumica e kripës së tryezës humbet pjesën më të madhe të mineraleve gjatë përpunimit. Shërbimi Kombëtar Shëndetësor në Britani rekomandon që të rriturit të konsumojnë jo më shumë se 6 gramë kripë në ditë, duke përfshirë kripën e pranishme natyrshëm në ushqim dhe atë të shtuar gjatë gatimit ose në tavolinë.

Llojet më të njohura të kripës

Në kuzhinë përdoren si kripërat e detit, ashtu edhe ato të gurit. Më e zakonshmja është kripa e tryezës, zakonisht e nxjerrë nga shkëmbinjtë dhe e rafinuar në formë kokrrizash të bardha.

Një tjetër lloj i njohur është kripa Maldon, një kripë deti me kristale të holla dhe krokante, që përdoret shpesh si garniturë në fund të gatimit. Kripa kosher, e përmendur shpesh në receta amerikane, ka kristale më të mëdha dhe është e lehtë për t’u shpërndarë mbi ushqim.

Kripa e jodizuar është kripë tryeze e pasuruar me sasi të vogla jodi, i rëndësishëm për funksionimin e shëndetshëm të tiroides. Ndërkohë, kripa e zezë përdoret gjerësisht në kuzhinën indiane dhe atë të Azisë Juglindore.

Vitet e fundit, kripa rozë e Himalajeve është bërë shumë popullore për shkak të pretendimeve mbi përfitimet e saj shëndetësore. Ajo nxirret nga miniera Khewra në Pakistan dhe përmban më shumë se 80 minerale në sasi të vogla. Megjithatë, shumë pretendime rreth saj, si pastrimi i ajrit apo detoksifikimi i trupit, mbeten të pabazuara.

Cila kripë është më e shëndetshme?

Sipas Dr. Oliver Guttmann, kardiolog në HCA Wellington Hospital në Londër, lloji i kripës ka shumë më pak rëndësi sesa sasia që konsumohet. Kripa e detit, kripa e gurit dhe kripa rozë e Himalajeve përmbajnë sasi të ngjashme kloruri natriumi, ndaj rreziqet për zemrën nga konsumi i tepërt vlejnë për të gjitha njësoj.

Ai paralajmëron se pacientët me tension të lartë apo insuficiencë kardiake nuk duhet të ndihen më të sigurt vetëm sepse zgjedhin një kripë “premium”. Ngarkesa e natriumit në zemër mbetet e njëjtë.

Nga ana tjetër, Jenna Hope thotë se kripa e Himalajeve mund të jetë një opsion i mirë për gatim në shtëpi, pasi ruan gjurmë mineralesh. Por ajo thekson se kripa nuk duhet parë si burim i rëndësishëm ushqyes.

Kripa e jodizuar mund të jetë e dobishme për personat që ndjekin dieta me bazë bimore, pasi ata mund të marrin më pak jod nga ushqimet si peshku, vezët, qumështi dhe kosi.

Rreziqet e konsumit të tepërt

Shumica e problemeve të lidhura me konsumin e lartë të kripës janë kardiovaskulare. Natriumi e detyron trupin të mbajë më shumë ujë, gjë që mund të rrisë tensionin e gjakut.

Sipas British Heart Foundation, tensioni i lartë, i njohur si hipertension, rrit rrezikun për infarkt, insuficiencë kardiake, goditje në tru dhe demencë vaskulare. Organizata Botërore e Shëndetësisë vlerëson se miliona vdekje mund të parandalohen çdo vit nëse konsumi i kripës ulet në më pak se 5 gramë në ditë për të rriturit.

Dr. Guttmann thekson se lidhja mes konsumit të lartë të natriumit dhe tensionit të lartë është e fortë dhe e mirëdokumentuar. Sipas tij, rreziku më i madh shpesh nuk vjen nga kripa që shtojmë vetë në ushqim, por nga natriumi i fshehur në bukë, drithëra, ushqime të gatshme dhe restorante.

A mund të konsumojmë shumë pak kripë?

Edhe pse këshilla kryesore shëndetësore është ulja e konsumit të kripës, disa ekspertë argumentojnë se jo të gjithë kanë të njëjtat nevoja. Në raste të caktuara, si te personat me tension shumë të ulët apo disa çrregullime të sistemit autonom, marrja e mjaftueshme e natriumit mund të jetë e rëndësishme klinikisht.

Disa grupe mund të kenë nevojë për më shumë kripë, përfshirë personat që ndjekin dieta me pak karbohidrate, ata që konsumojnë kryesisht ushqime të papërpunuara, personat që pinë shumë kafeinë, ata që djersiten shumë për shkak të aktivitetit fizik, saunës apo klimës së nxehtë, si dhe disa pacientë me probleme specifike shëndetësore.

Megjithatë, çdo ndryshim i madh në konsumin e kripës duhet bërë me këshillën e mjekut, sidomos për personat me sëmundje zemre, tension të lartë, probleme me veshkat apo ata që marrin ilaçe diuretike.

Kripa natyrale dhe ajo e shtuar

Ushqimet natyrshëm të kripura përfshijnë disa produkte deti, si açuget, toni dhe karkalecat, si dhe djathin, ullinjtë, lakrën e fermentuar, arrat dhe avokadon. Megjithatë, pjesa më e madhe e kripës që konsumojnë njerëzit vjen nga ushqimet ultra të përpunuara.

Ekspertët theksojnë se nuk është njësoj të marrësh kripë nga ullinjtë, toni në shëllirë apo domatet e thara në diell, dhe ta marrësh atë nga fast food-i, ushqimet e gatshme apo produktet shumë të përpunuara. Në rastin e dytë, zakonisht konsumohet më shumë kripë dhe cilësia ushqimore është më e ulët.

Alternativa ndaj kripës

Për të ulur konsumin e kripës pa humbur shijen, nutricionistët rekomandojnë përdorimin e uthullës, specit djegës, paprikës, kuminit, hudhrës dhe erëzave të tjera.

Zëvendësuesit e kripës me më pak natrium mund të jenë të dobishëm për disa njerëz, por nuk janë zgjidhje universale. Shijet përshtaten me kohën: sa më shumë kripë të përdoret, aq më shumë mësohen receptorët e shijes me të. E kundërta ndodh gjithashtu, ndaj ulja e kripës duhet bërë gradualisht, jo menjëherë.

A është kripa e keqe?

Kripa nuk është në vetvete e dëmshme. Natriumi është një elektrolit thelbësor për trupin. Por për shumicën e njerëzve që ndjekin një dietë perëndimore, veçanërisht për ata me tension të lartë apo sëmundje të zemrës, provat mbështesin qartë uljen e konsumit.

Në fund, nevojat ndryshojnë nga personi në person. Për këtë arsye, mënyra më e sigurt për të përcaktuar sasinë e duhur të kripës është konsultimi me mjekun, sidomos nëse ekzistojnë probleme shëndetësore ose përdoren medikamente. /GazetaExpress/