Kjo specie peshku mbijetoi për 100.000 vjet pa meshkuj – shkencëtarët mendonin se do të ishte zhdukur prej kohësh

Lajme

Gazeta Express

03/06/2026 9:51

Speciet e përbëra vetëm nga femra janë konsideruar prej kohësh si rrugë pa krye nga pikëpamja evolucionare. Atëherë, si ka mbijetuar një peshk i jashtëzakonshëm për 100.000 vjet pa meshkuj? Përgjigjja po zbulon njohuri të reja mbi mënyrën se si natyra i mban gjenomet të shëndetshme, shkruan BBC.

Në lumenjtë e Meksikës dhe të Teksasit jugor noton një peshk që nuk duhej të ekzistonte. Në ujërat e ngrohta dhe me rrjedhë të ngadaltë, ajo lëviz mes tufës së saj të përbërë vetëm nga femra, ndërsa luspat e saj të argjendta prekin meshkuj të specieve të afërta. Pikërisht aty ajo zgjedh një partner. Por, në një kthesë të pazakontë evolucionare, gjenet e tij nuk luajnë asnjë rol te pasardhësit e saj. Kjo është një grabitje biologjike e njohur si ginogjenezë, ku ajo përdor spermën e mashkullit vetëm për të nxitur zhvillimin e vezës, por më pas e hedh poshtë ADN-në e tij. Ajo prodhon vetëm vajza, secila një klon i vetes së saj.

Ky peshk është molia e Amazonës, e quajtur sipas fisit të luftëtareve të përbëra vetëm nga femra në mitologjinë greke, dhe ajo ka hutuar shkencëtarët për gati një shekull. Teoria evolucionare sugjeron se speciet aseksuale duhet të zhduken shpejt, sepse pa seks mutacionet e dëmshme grumbullohen me kalimin e kohës në gjenomet e tyre. Por kjo specie e përbërë vetëm nga femra ka mbijetuar për rreth 100.000 vjet. Sipas mendimit tradicional, ajo duhej të kishte qenë vetëm një episod i shkurtër në pemën e jetës. Megjithatë, kjo krijesë e vogël dhe modeste vazhdon të ekzistojë.

Si ka mbijetuar molia e Amazonës kur teoria sugjeron se duhej të ishte zhdukur prej kohësh? Ndërsa kërkimet e reja po fillojnë ta zbërthejnë këtë mister, shkencëtarët po zbulojnë se speciet aseksuale mund të jenë më të qëndrueshme sesa mendohej më parë – duke sfiduar idenë e kahershme se jeta pa seks është e destinuar të dështojë.

Pse seksi ka rëndësi

Për të kuptuar pse mbijetesa e molies së Amazonës pa seks është kaq e jashtëzakonshme, ndihmon të dimë: pse ekziston seksi në radhë të parë?

“Riprodhimi seksual është një mënyrë mjaft e çuditshme dhe e ndërlikuar për t’u riprodhuar, apo jo?” thotë Edward Ricemeyer, biolog në Universitetin Ludwig Maximilian të Mynihut në Gjermani dhe bashkautor i studimit të ri mbi molien e Amazonës.

Seksi është i kushtueshëm, shpjegon Ricemeyer. Individët duhet të gjejnë dhe të konkurrojnë për një partner, dhe secili prind kontribuon vetëm me gjysmën e ADN-së së tij. Riprodhimi shpesh është i pabarabartë, pasi femrat e shumë specieve investojnë shumë më tepër energji sesa meshkujt për të prodhuar, lindur ose inkubuar dhe rritur pasardhësit.

Riprodhimi aseksual, përkundrazi, tingëllon si një marrëveshje shumë më e mirë. Nuk ka nevojë të gjesh (dhe të merresh me) një partner, dhe mund të transmetosh 100% të gjeneve të tua. Megjithatë, në të gjithë pemën e jetës, seksi – përzierja dhe rikombinimi i gjeneve nga individë të ndryshëm – është vërtet mbizotërues.

“Nëse e shikon panoramën e përgjithshme, 99.9% është seks”, thotë Dave Speijer, biolog evolucionar në Universitetin e Amsterdamit në Holandë, i specializuar në origjinën e riprodhimit seksual.