Hungaria në udhëkryq, si po çmonton Peter Magyar “shtetin joliberal” të Viktor Orbánit

Lajme

Gazeta Express

20/04/2026 7:02

Pas 16 vitesh të një qeverisjeje që e ktheu Hungarinë në epiqendrën e përplasjeve me Bashkimin Evropian, epoka e Viktor Orbánit ka përfunduar. Tani, kryeministri i ri i vendit, Peter Magyar, përballet me një sfidë titanike: çmontimin e aparatit shtetëror autoritar dhe rikthimin e vendit në shinat e demokracisë evropiane.

Hapat e tij të parë në pushtet kanë qenë të shpejtë dhe të pamëshirshëm ndaj sistemit të vjetër, duke sinjalizuar një vullnet të hekurt për të zhdukur korrupsionin, favorizimin dhe lidhjet e ngushta me Kremlinin.

Supershumica dhe “kinemaja absolute”

Një nga veprimet e para të 45-vjeçarit Magyar ishte kërkesa e drejtpërdrejtë për dorëheqjen e figurave besnike të Orbánit në institucionet e larta. Në një moment që u bë shpejt viral, Magyar postoi një video ku vëzhgonte vetë Orbánin nga një ballkon aty pranë, duke e cilësuar skenën si “kinema absolute” – një referencë ironike ndaj rënies së njërit prej liderëve më jetëgjatë në Evropë.

Përtej retorikës, Magyar ka nisur një goditje të fortë ndaj atij që ai e quan “fabrika e gënjeshtrave”. Ai pezulloi transmetimet e medias shtetërore derisa të garantohet pavarësia editoriale, një lëvizje që u mbështet publikisht nga 90 gazetarë të agjencisë shtetërore MTI, të cilët përmes një letre të hapur kërkuan lirinë e tyre profesionale.

Ky revolucion institucional bëhet i mundur nga fitorja dërrmuese elektorale. Me 137 nga 199 vendet në Asamblenë Kombëtare, Magyar zotëron një supershumicë. Sipas Ligjit Themeltar të Hungarisë, kjo i jep atij fuqinë për të ndryshuar kushtetutën – mjeti i vetëm i aftë për të zhbërë po atë kornizë ligjore që Orbán përdori për të kapur drejtësinë, prokurorinë dhe mediat.

Shkrirja e akullit me Brukselin

Rënia e Orbánizmit nuk është thjesht një triumf politik i brendshëm; është një domosdoshmëri ekonomike. Për shkak të shkeljeve të vazhdueshme të sundimit të ligjit, Bashkimi Evropian i ka ngrirë Hungarisë rreth 17 miliardë euro.

Komisioni Evropian ka reaguar menjëherë pas rrotacionit politik. Presidentja Ursula von der Leyen ka bërë thirrje për “punë të shpejtë”, duke theksuar se prioriteti imediat i Budapestit duhet të jetë rivendosja e vlerave evropiane, një kusht i panegociueshëm për të zhbllokuar fondet jetike. Paralelisht, ndryshimi i pushtetit pritet të zhbllokojë edhe paketën e kredisë prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, e mbajtur deri më tani peng nga vetoja e Orbánit, i njohur si aleat i afërt i Vladimir Putinit.

Braktisja gjeopolitike nga Lëvizja MAGA

Fitorja e Magyarit ka shkaktuar tërmet edhe përtej oqeanit. Orbán kishte kultivuar lidhje të ngushta me Presidentin e SHBA-së, Donald Trump, dhe lëvizjen e tij konservatore MAGA, të cilët e shihnin Budapestin si model.

Pavarësisht përpjekjeve të minutës së fundit të zëvendëspresidentit JD Vance për të mbështetur Orbánin gjatë fushatës, pragmatizmi politik mbizotëroi. Me rënien e aleatit të tij, vetë Trump është distancuar me shpejtësi, duke e cilësuar Magyar-in një “njeri të mirë” që do të bëjë “një punë të mirë”.

Një e ardhme mes shpresës dhe enigmës

Pavarësisht këtij fillimi të stuhishëm, pyetja që mundon vëzhguesit ndërkombëtarë dhe shoqërinë civile mbetet: Çfarë sistemi do të ndërtojë Peter Magyar?

Si një ish-insajder i regjimit të vjetër, kryeministri i ri ruan ende qëndrime thellësisht konservatore mbi çështjet sociale dhe imigracionin. Sipas Stefania Kapronczay, eksperte e të drejtave të njeriut në Hungari, supershumica i jep atij fuqi absolute, por mbetet e paqartë se si do ta përdorë atë. Ajo e krahason këtë moment me vitet 1990 pas rënies së komunizmit.

“Ky është një shans i dytë për Hungarinë,” thotë ajo. Sfida e vërtetë e Peter Magyarit sapo ka filluar: të vërtetojë se ai nuk është thjesht një zëvendësues i autoritarizmit, por arkitekti i një Hungarie vërtet demokratike.