Artistët “tribute” po shpëtojnë skenën e muzikës live, por me çfarë kostoje?

Versionet skenike të Amy Winehouse, Robbie Williams dhe qindra artistëve të tjerë po gjenerojnë miliona paund dhe po ndihmojnë lokalet britanike të mbijetojnë. Megjithatë, suksesi ngre dy pyetje: çfarë peshe emocionale mbartin imituesit dhe a po ua zënë vendin artistëve që krijojnë muzikë origjinale?

Nën vapën përvëluese në një fushë të Derbyshire, Amy Winehouse i thotë publikut se ka nevojë të pijë diçka, ndaj Robbie Williams shkon t’i sjellë ujë.

Diku tjetër, vizitorët ndalojnë Beastie Boys për fotografi, Fred Durst kërcen ndërsa Diana Ross interpreton një këngë të Al Green, kurse disa adoleshentë gjysmë të zhveshur kërcejnë egërsisht gjatë performancës së Korn. Vetëm pak metra më tej, një grua vazhdon qetësisht të thurë në karrigen e saj të kampingut.

James Brown dhe Prince, ndërkohë, rezultojnë të jenë i njëjti interpretues, vetëm me veshje të ndryshme.

Të gjitha këto skena u panë në festivalin Replika, i cili në fund të qershorit vendosi rekordin Guinness për numrin më të madh të artistëve “tribute” në një festival muzikor. Gjatë tri ditëve, në skenë u ngjitën 108 interpretues dhe grupe që risollën repertorët e artistëve të njohur. (Arts Derbyshire)

Edhe emrat e grupeve ishin pjesë e argëtimit, me lojëra fjalësh si Catfishing the Bottlemen, Pearl Scam, Wrong Jovi dhe Iffy Clyro.

Një industri me mijëra interpretues

Replika nuk është ngjarja e vetme e këtij lloji. Gjatë verës, në Mbretërinë e Bashkuar organizohen festivale të shumta të muzikës “tribute”, përfshirë Fake-Fest, Tribfest, Glastonbudget, Festwich, Tidal Gathering dhe Could Be Real.

Edhe kalendarët e shumë lokaleve muzikore janë të mbushur me grupe që interpretojnë këngët dhe rikrijojnë paraqitjen skenike të yjeve të njohur.

Dave Bevan, drejtor menaxhues i agjencisë Alive Network Entertainment, e cila përfaqëson 234 artistë të tillë, vlerëson se në Britani veprojnë mes 3,000 dhe 5,000 formacione “tribute”.

Arsyeja kryesore e këtij popullariteti është ekonomike. Biletat për koncertet e artistëve të mëdhenj janë bërë shumë të shtrenjta, veçanërisht gjatë krizës së kostos së jetesës. Koncertet “tribute”, nga ana tjetër, ofrojnë muzikë live me çmime të përballueshme dhe një repertor që publiku e njeh.

Një biletë për të gjithë fundjavën e Replika kushtonte rreth 100 paund.

“Festivali ynë u drejtohet familjeve me të ardhura të ulëta dhe mesatare, të cilave u mbeten shumë pak para për argëtim. Krahasojeni këtë me koston e një koncerti të vetëm në stadiumin Wembley”, thotë organizatori James Dean.

Disa të rinj në festival e përmbledhin arsyen e pjesëmarrjes me pak fjalë: “Është lirë, afër dhe argëtuese”.

Robbie Williams pa asnjë fundjavë të lirë

Dan Budd interpreton prej 14 vjetësh si Robbie Williams. Në skenë ai ka vetëbesimin, humorin dhe energjinë karakteristike të këngëtarit britanik. Ka gjithashtu të njëjtin theks nga Stoke dhe madje disa tatuazhe të ngjashme.

“Nuk mendoj se kam qenë ndonjëherë kaq i zënë me rezervime. Nuk kam asnjë të shtunë të lirë deri në shtator 2027”, tregon Budd.

Sipas organizatorit të festivalit, interpretuesit më të kërkuar të kësaj industrie mund të paguhen nga 10,000 deri në 15,000 paund për një shfaqje.

Budd nuk dëshiron të tregojë të ardhurat e tij, por jep një detaj domethënës: “Jam 36 vjeç dhe e kam shlyer plotësisht kredinë e shtëpisë”.

Edhe karriera e Nadine l’Amour, e cila interpreton si Amy Winehouse me emrin skenik “The Madnezz of Amy”, është zhvilluar me shpejtësi.

Ajo doli për herë të parë në skenë si Winehouse në dhjetor 2024. Vetëm katër muaj më vonë la punën si mësuese e shkollës së mesme dhe iu përkushtua me kohë të plotë këtij projekti.

Ashtu si Budd, edhe l’Amour ka rikrijuar tatuazhet e artistes. Megjithatë, disa prej tyre i kishte bërë shumë kohë përpara se të niste karrierën si imituese, pasi kishte qenë prej vitesh adhuruese e Winehouse.

“Në koncertet e mia ka vajza 14 dhe 15 vjeçe që dinë çdo fjalë të këngëve. Të rinjtë më thonë: ‘Nuk pata mundësi ta shihja kurrë Amy-n, por kur të shoh ty në skenë, ndiej se kjo është gjëja më e afërt që mund të përjetoj’”, tregon ajo.

Një ndihmë jetike për lokalet e vogla

Nuk janë vetëm interpretuesit që përfitojnë nga rritja e këtij tregu. Sipas organizatës Music Venue Trust, në një kohë kur rreth gjysma e lokaleve të vogla muzikore në Britani nuk nxjerrin fitim, artistët “tribute” po ndihmojnë në mbajtjen gjallë të sektorit.

“Ekziston një qëndrim elitist ndaj tyre, por këta artistë vërtet mbajnë në lëvizje pjesë të infrastrukturës së muzikës live”, thotë Nathan Clark, pronar i Brudenell Social Club në Leeds, një nga lokalet e pavarura më të respektuara në vend.

Megjithëse ky lokal njihet për prezantimin e artistëve të rinj dhe emrave ndërkombëtarë të muzikës alternative, grupet “tribute” zënë një vend të rëndësishëm në program.

“Jo çdo koncert duhet të ketë për qëllim zbulimin e së ardhmes. Çelësi është ekuilibri: grupet ‘tribute’ duhet ta mbështesin muzikën origjinale, jo ta zëvendësojnë atë”, thotë Clark.

Nuk ekzistojnë të dhëna të sakta për ndikimin e tyre financiar. Drejtori i Music Venue Trust, Mark Davyd, vlerëson se ato përbëjnë rreth 25 deri në 30 për qind të rezervimeve në lokalet e pavarura britanike.

Shoqata e Industrive të Ekonomisë së Natës nuk jep një shifër përfundimtare, por thotë se artistët “tribute” sjellin “shumë miliona paund çdo vit” në industrinë e muzikës live.

Një studim i porositur nga organizatorët e festivalit Replika vlerësoi se ndikimi ekonomik gjatë dhjetë vjetëve, duke përfshirë shpenzimet për udhëtim, hotele dhe blerje në zonë, arriti në rreth 8.5 milionë paund.

Dean mendon se, nëse llogariten të gjitha grupet, festivalet dhe shfaqjet, ndikimi i përgjithshëm në ekonominë britanike mund të arrijë në qindra milionë paund gjatë një dekade.

Jo më vetëm imitues të dobët të Elvis Presleyt

Një arsye pse ky sektor vazhdon të jetë i padokumentuar është perceptimi se bëhet fjalë për një formë të dobët ose regresive argëtimi.

“Njerëzit, veçanërisht ata të industrisë kryesore muzikore, na shohin sikur nuk kemi vlerë. Nuk na marrin seriozisht”, thotë Dean.

Por grupet “tribute” nuk përbëhen më vetëm nga imitues të Elvis Presleyt që këndojnë jashtë tonalitetit.

“Kemi pasur disa grupe homazh për Take That, anëtarët e të cilave këndonin shumë më mirë se Robbie Williams dhe Gary Barlow”, pretendon Dean.

Clark shton se Graham Sampson, vokalisti i The Smyths, grupit homazh për The Smiths, ndoshta e mban një notë më mirë se Morrissey.

Kur roli fillon të pushtojë jetën private

Aftësia dhe përkushtimi për të rikrijuar një artist tjetër mund të sjellin edhe pasoja emocionale.

“Katër ose pesë vjet pasi nisa këtë punë, përjetova një lloj krize”, tregon Budd.

“Ishte e vështirë të isha një person në jetën private, pastaj të kaloja në modalitetin e Robbie-t dhe më vonë ta fikja përsëri. Dukej sikur kisha dy personalitete.”

Me kalimin e kohës, ai gjeti një mënyrë më të shëndetshme për t’iu qasur rolit. Tani ndryshon repertorin nga një natë në tjetrën, ndërthur këngët më pak të njohura me hitet dhe nuk përpiqet ta humbasë tërësisht identitetin e vet.

“Me pjekurinë kam kuptuar se dal në skenë si Dan dhe i këndoj këngët në stilin dhe mënyrën e Robbie-t”, shpjegon ai.

“Back to Black” dhe dhimbja personale

Kur interpretuesi ka një lidhje të thellë me artistin që përfaqëson, shfaqja bëhet shumë më tepër se një punë.

“Disa këngë më kthejnë në një periudhë shumë të errët të jetës. Kur këndoj ‘Back to Black’, më mblidhet një nyjë në fyt. Nuk kujtoj vetëm dhimbjen time, por edhe dhimbjen që ka ndier Amy”, thotë l’Amour.

Në festivalin Replika, ajo ia kushtoi këtë këngë një mikeshe që kishte ndërruar jetë pak kohë më parë.

“Sado e vështirë të jetë për ta kënduar, ishte bukur t’ia kushtoja mikes që humba për shkak të problemeve të shëndetit mendor. Edhe historia e saj lidhej me humbjen e personit që donte dhe me alkoolin”, rrëfen ajo.

Ndryshe nga disa interpretues që marrin pjesë në disa projekte “tribute”, l’Amour thotë se mund të interpretojë vetëm si Amy Winehouse, për shkak të domethënies personale që kanë këngët e saj.

“Kjo është shumë më tepër sesa të vendosësh penel të zi në sy, të frysh flokët për të krijuar modelin ‘beehive’ dhe të veshësh këpucë shumë të shtrenjta e të parehatshme”, thotë ajo.

“Është një ndjenjë. Është dashuria e parë që të godet në stomak dhe zemra që thyhet përtej çdo riparimi. Pastaj e nxjerr të gjithë atë dhimbje para publikut dhe ndien dashurinë që të kthehet. Për mua është shumë më tepër se një homazh.”

Të ardhurat që financojnë rrezikun artistik

Artistët “tribute” krijojnë vende pune edhe në fusha të tjera.

“Mund të mos konsiderohen prestigjiozë nga pikëpamja kulturore, por krijojnë punësim. Paguhen muzikantë, dizajnerë, promotorë dhe lokale”, thotë Clark.

Ai përmend se The Smyths do të mbajnë katër koncerte radhazi në lokalin e tij.

“Sa grupe origjinale në këtë nivel mund të mbajnë katër koncerte dhe t’i shesin të gjitha biletat? Shumë pak. Të ardhurat nga këto katër net na lejojnë të rrezikojmë dhe të rezervojmë një artist tjetër më pak të njohur”, shpjegon ai.

Sipas Davyd, koncertet “tribute” sjellin gjithashtu të ardhura shumë më të larta nga baret, pasi zakonisht zhvillohen gjatë fundjavës dhe frekuentohen nga grupe të mëdha miqsh.

“Një koncert i tillë është më shumë një mbrëmje shoqërore. Njerëzit janë të çlirët, i njohin këngët dhe këndojnë së bashku. Është një festë. Për lokalet e pavarura kjo ka shumë rëndësi, sepse shitjet në bar janë jetike për mbijetesën e tyre”, thotë Clark.

A po ua zënë vendin artistëve origjinalë?

Grupet “tribute” mbushin programet e lokaleve në qytetet e vogla, të cilat shpesh anashkalohen nga turnetë e artistëve të njohur.

Kjo u mundëson banorëve të përjetojnë muzikën live, por suksesi i tyre ngre shqetësime për artistët e rinj që shkruajnë dhe interpretojnë materiale origjinale.

“Çdo përvojë me muzikën live është e rëndësishme për ndërveprimin shoqëror dhe ndjenjën e komunitetit”, thotë Davyd.

“Por duhet të shqetësohemi edhe për krijimin e brezit të ardhshëm të talenteve të mëdha britanike. Do të doja të kishte më shumë hapësirë për ta. Grupet ‘tribute’ janë pjesë e rëndësishme e sektorit, por nuk do të dëshironim që ato të bëheshin arsyeja e vetme pse lokalet qëndrojnë hapur.”

Në Replika, këto grupe ofrojnë nostalgji dhe siguri: refrenet e Oasis, meloditë e paharrueshme të The Beatles dhe hitet e ëmbla të viteve 2000. Megjithatë, për shumë fëmijë dhe adoleshentë, festivali shërben edhe si kontakti i parë me muzikën live.

Fëmijë të veshur me xhaketa metalistësh mësojnë për herë të parë ritmin dhe rregullat e një “mosh pit”-i, ndërsa një version i Limp Bizkit e shndërron tendën e mbushur në një masë trupash që kërcejnë.

Për muzikantët në skenë, reagimi i publikut është gjithashtu realizimi i një ëndrre. Në kulmin e performancës, DJ-ja përshëndet prindërit e tij mes turmës dhe, i pushtuar nga adrenalina, bërtet:

“Vazhdojnë të më thonë të gjej një punë të vërtetë. Por shikoni ku jam tani!” /GazetaExpress/