Bima që i çmend macet më shumë se catnip

Fun

Gazeta Express

21/05/2026 22:45

Catnip shpesh quhet “kanabisi i maceve”, por shkencëtarët thonë se ekziston një bimë tjetër, më pak e njohur në Perëndim, që mund t’i tërheqë macet edhe më shumë.

Bëhet fjalë për silver vine, e njohur shkencërisht si Actinidia polygama. Sipas studiuesve, kjo bimë shkakton te macet një reagim edhe më të fortë se catnip.

Të dyja bimët përmbajnë përbërje kimike të ngjashme, të cilat aktivizojnë sistemin opioid të shpërblimit te macet dhe shkaktojnë një ndjesi të menjëhershme, por të padëmshme euforie. Megjithatë, edhe pse catnip përmban më shumë nga këto kimikate aktive, një studim i ri ka zbuluar se macet duket se preferojnë dukshëm silver vine.

Silver vine nuk është shumë e njohur në vendet perëndimore, por në Japoni njihet prej qindra vitesh si një bimë që tërheq macet. Atje quhet matabi.

Në studimin e ri, shkencëtarë nga Universiteti Iwate dhe Universiteti Nagoya në Japoni u ofruan maceve mundësinë të zgjidhnin mes catnip dhe silver vine.

Rezultatet treguan se si macet që lëvizin lirshëm jashtë, ashtu edhe macet e racave të pastra që jetojnë brenda, zgjidhnin pothuajse gjithmonë silver vine. Në shumë raste, macet e injoronin plotësisht catnip-in kur kishin në dispozicion edhe silver vine.

Siç e dinë shumë pronarë kafshësh, kur macet bien në kontakt me catnip, ato shpesh shtrihen në dysheme, rrotullohen dhe fërkojnë fytyrën pas bimës. Catnip përmban një substancë të quajtur nepetalactone, ndërsa silver vine përmban një përbërje shumë të ngjashme, nepetalactol.

Shkencëtarët besojnë se macet kanë qeliza të veçanta në rrugët e frymëmarrjes që reagojnë ndaj këtyre kimikateve kur ato thithen përmes hundës. Kjo aktivizon sistemin opioid të shpërblimit dhe nxit prodhimin e endorfinave, kimikateve natyrale të lumturisë te macet.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se macet “dehen” në të njëjtën mënyrë si njerëzit nga droga të tilla si kanabisi, por ato përjetojnë një ndryshim të dukshëm në humor dhe sjellje.

Edhe pse efektet e këtyre bimëve janë të dokumentuara mirë, më parë nuk ishte studiuar se çfarë ndodh kur macet përballen njëkohësisht me catnip dhe silver vine.

Në provën e parë, studiuesit vendosën degë të freskëta silver vine pranë një bime të gjallë catnip në një kopsht që vizitohej nga macet lokale. Gjatë 10 netëve, gjashtë mace vizituan kopshtin. Pesë prej tyre u fërkuan dhe u rrotulluan mbi silver vine, ndërsa asnjëra nuk tregoi interes për catnip.

Kur testi u përsërit vetëm me ekstrakte të dy bimëve, macet sërish treguan preferencë të fortë për ekstraktin e silver vine.

Për të parë nëse ky reagim ishte i veçantë vetëm për atë grup macesh në Japoni, studiuesit e përsëritën testin me 22 mace nga Evropa, SHBA dhe Lindja e Mesme. Edhe këtë herë, kur iu ofruan ekstrakte catnip dhe silver vine, 15 mace reaguan vetëm ndaj silver vine, ndërsa vetëm tri reaguan ndaj catnip.

Kjo ndodhi pavarësisht se, kur catnip u jepej veçmas, macet shfaqnin sjelljen e zakonshme të fërkimit dhe rrotullimit.

Bashkautorja e studimit, Dr. Reiko Uenoyama, profesoreshë asistente në Universitetin Iwate, tha se gjetjet tregojnë se ajo ndaj së cilës macet mund të reagojnë dhe ajo që ato zgjedhin realisht nuk janë gjithmonë e njëjta gjë.

“Catnip mund t’i bëjë macet të reagojnë në testet laboratorike, por kjo nuk do të thotë se ato do ta zgjedhin në një mjedis më natyral, ku janë të lira të vendosin”, tha ajo.

Ajo që i bëri rezultatet edhe më të papritura ishte fakti se bimët e freskëta të catnip përmbajnë 170 herë më shumë përbërje aktive sesa silver vine.

Profesori Masao Miyazaki nga Universiteti Iwate, autori kryesor i studimit, tha se kjo dukej kundërintuitive.

“Në pamje të parë, do të prisje që një bimë me më shumë përbërje aktive, të cilat funksionojnë qartë në teste laboratorike, të shkaktonte reagim më të fortë të sjelljes”, tha ai.

Një shpjegim i mundshëm është se catnip i freskët mund të jetë thjesht tepër i fortë për shumicën e maceve. Kur ato hasin një bimë të gjallë ose një ekstrakt të fuqishëm, aroma mund t’u mbingarkojë hundën e ndjeshme dhe t’i shtyjë të zgjedhin aromën më të butë të silver vine.

Kjo përputhet edhe me një nga përshkrimet më të hershme të fuqisë tërheqëse të catnip. Në vitin 1786, Philip Miller shkruante në “The Gardener’s Dictionary” se macet priren ta preferojnë catnip kur është “i tharë” dhe shmangin tufat e shëndetshme të bimës.

Kjo mund të ndodhë sepse catnip paksa i tharë çliron më pak kimikate aktive, duke e bërë aromën më pak të fortë.

Sipas profesor Miyazaki, silver vine mund të jetë një mënyrë e dobishme për pasurimin e mjedisit ndijor të maceve, veçanërisht për ato që nuk reagojnë ndaj catnip.

“Mund të nxisë lojën, fërkimin, rrotullimin dhe sjelljen eksploruese. Bazuar në kërkimet tona, silver vine duket e sigurt kur përdoret siç duhet si material pasurues për macet”, tha ai. /GazetaExpress/