Uji si sferë në hapësirë

AutoTech

Gazeta Express

11/05/2026 19:03

Astronautët e NASA-s kanë udhëtuar përreth anës së errët të Hënës dhe kanë vendosur rekord për distancën më të largët të përshkuar ndonjëherë nga njerëzit larg Tokës.

Por gjatë misionit Artemis II, ata gjetën kohë edhe për një eksperiment më të lehtë: të luanin me ujë në mungesë peshe.

Një video e publikuar nga NASA tregon ekipin e Artemis II duke eksperimentuar me një pikë uji brenda kapsulës Orion. Lëngu shihet duke marrë formën e një sfere pothuajse të përsosur, teksa noton në kabinë.

Në një moment, specialisti i misionit Jeremy Hansen, për të cilin Artemis II ishte fluturimi i parë në hapësirë, shikon përmes sferës së ujit, e cila ia kthen imazhin përmbys. Më pas ai e “kap” topthin e ujit me një pipëz dhe e lëshon sërish në mikrogravitet.

NASA tha se gjatë misionit astronautët u argëtuan duke parë si sillet uji në mungesë peshe. Meqë Hansen nuk kishte qenë më parë në hapësirë, pjesëtarët e tjerë të ekuipazhit i treguan nga afër disa nga efektet fizike të ujit në këtë mjedis të pazakontë.

Në Tokë, uji që nuk ndodhet në një enë përhapet në formë pellgu për shkak të gravitetit. Në hapësirë, ku graviteti është shumë i dobët, molekulat në sipërfaqe të ujit tërhiqen mes tyre në mënyrë të barabartë nga të gjitha drejtimet. Për këtë arsye, uji merr formën e një sfere.

Sfera është forma që ka sipërfaqen më të vogël të mundshme për një vëllim të caktuar. Prandaj, kur graviteti nuk e shtyp ujin poshtë, tensioni sipërfaqësor e tërheq atë në formë topi.

Eksperimente të ngjashme janë kryer edhe në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor. Astronautët kanë shtrydhur, për shembull, një leckë të lagur për të treguar se si uji nuk bie si në Tokë, por përhapet përgjatë sipërfaqes dhe “ngjitet” pas duarve.

Videoja ka mahnitur shumë ndjekës. Disa e cilësuan eksperimentin si diçka “thellësisht njerëzore”, sepse tregon se eksplorimi nuk ka të bëjë vetëm me teknologjinë, por edhe me kureshtjen dhe dëshirën për të kuptuar mjedise krejtësisht të reja. Të tjerë shkruan se hapësira nuk mund të jetë vetëm seriozitet; duhet të ketë edhe pak lojë.

Megjithatë, jo të gjithë u entuziazmuan. Disa përdorues ngritën shqetësime për sigurinë, duke pyetur nëse uji mund të ishte i rrezikshëm pranë kabllove dhe pajisjeve elektronike brenda kapsulës. Të tjerë vunë në dyshim nëse një eksperiment i tillë duhej lejuar në një mjedis kaq të ndjeshëm.

Astronautët e Artemis II janë kthyer tashmë në Tokë pas një udhëtimi 10-ditor, gjatë të cilit arritën deri në 252,756 milje, ose 406,771 kilometra, larg shtëpisë.

Fluturimi rreth Hënës dhe kthimi në Tokë i çoi ata më larg se çdo njeri tjetër në histori, duke thyer rekordin e mëparshëm të vendosur nga misioni Apollo 13. Në vitin 1970, ekuipazhi i Apollo 13 arriti 248,655 milje larg Tokës, ndërsa Artemis II e kaloi këtë distancë në ditën e gjashtë të misionit.

Gjatë kalimit pranë Hënës, astronautët emërtuan edhe dy kratere të reja të zbuluara në sipërfaqen hënore. Njëri prej tyre u quajt Carroll, në nder të bashkëshortes së ndjerë të komandantit të misionit, Reid Wiseman.

Amit Kshatriya, administrator i asociuar i NASA-s, e quajti Artemis II “misionin më të rëndësishëm të eksplorimit njerëzor në hapësirë në dekada”.

Megjithatë, ndërsa ky mision u cilësua sukses i madh, plani i NASA-s për të rikthyer njerëzit në Hënë deri në vitin 2028 mund të përballet me vonesa. Një auditim i ri nga Zyra e Inspektorit të Përgjithshëm të NASA-s paralajmëron se agjencia po has vështirësi për të siguruar që kostumet hapësinore të gjeneratës së ardhshme të jenë gati në kohë.

Këto kostume janë thelbësore që astronautët të mund të ecin të sigurt në sipërfaqen hënore. Çdo vonesë në zhvillimin e tyre mund të ndikojë drejtpërdrejt në afatin e rikthimit të njerëzimit në Hënë.

Zyrtarët kanë pranuar se afatet fillestare të zhvillimit ishin tepër optimiste dhe tashmë janë shtyrë me më shumë se një vit. Në skenarin më të keq, auditorët paralajmërojnë se demonstrimet kryesore të kostumeve hapësinore mund të mos realizohen deri në vitin 2031, disa vite pas datës kur NASA synon të ulë sërish njerëz në Hënë. /GazetaExpress/