Guillermo del Toro: Misteri që ushqen kinemanë

Arte

Gazeta Express

08/05/2026 21:42

Kur Guillermo del Toro shkon në kinema, blen tre vende. Regjisori meksikan, fitues i shumë çmimeve Oscar, thotë se i pëlqen të ndihet njëkohësisht pjesë e një përvoje kolektive dhe paksa i vetëm.

 “Të gjithë thonë se kinemaja është e mrekullueshme si përvojë e përbashkët, dhe jam dakord. Por e shijoj më shumë kur salla nuk është plot”, shprehet ai.

Del Toro ndodhet në Angli për të marrë një nga nderimet më të rëndësishme të karrierës së tij: bursën e nderit nga BFI. Për të, ky vlerësim ka një domethënie të veçantë, pasi kinemaja britanike ka ndikuar thellë në formimin e tij artistik, nga Powell dhe Pressburger, te Ken Russell, Terence Fisher dhe trashëgimia e filmave Hammer.

Por vizita e tij në Britani ka edhe një arsye më të pazakontë: regjisori po kërkon të blejë një shtëpi të përhumbur. Fantazmat kanë qenë prej kohësh pjesë e jetës dhe imagjinatës së tij.

Ai kujton se në moshën 11-vjeçare ndjeu për herë të parë një prani të mbinatyrshme në shtëpinë familjare në Guadalajara, Meksikë. Sipas tij, ishte xhaxhai i ndjerë, i cili para vdekjes i kishte premtuar se do t’i jepte një shenjë nëse kishte diçka përtej kësaj jete.

Kjo përvojë do të ndikonte më vonë edhe në krijimtarinë e tij, përfshirë fantazmën e djalit Santi në filmin “The Devil’s Backbone”. Del Toro tregon se ka pasur edhe përvoja të tjera të pazakonta, përfshirë një ngjarje në një hotel në Zelandën e Re, ku dëgjoi zhurma të forta që i përshkruan si skenë dhune të dëgjuar në “surround sound”. Edhe pse e quan veten skeptik, ai pranon se disa përvoja janë aq të mëdha sa mund të tronditin perceptimin për veten dhe botën.

Në të njëjtën kategori vendos edhe një UFO që thotë se e pa në moshën 14-vjeçare. “Kur ndodhin gjëra të tilla, krijohet një çarje. Ndien sikur misteri i universit po vjen drejt teje”, shprehet ai.

Për Del Toro-n, Anglia është “vendi i fantazmave”, ndaj ideja për të pasur një shtëpi të përhumbur aty lidhet më shumë me koleksionin dhe obsesionet e tij krijuese sesa me jetën familjare. Ai tregon se tashmë ka një shtëpi për familjen dhe një tjetër për koleksionet e tij, ku kalon ditët mes figurave prej silikoni dhe objekteve të ndryshme.

Karriera e Del Toro-s është ndërtuar mbi dashurinë për përbindëshat, fantazmat dhe krijesat e keqkuptuara. Në botën e tij, përbindëshat nuk janë thjesht të frikshëm; ata janë të ndjeshëm, të plagosur, shpesh më njerëzorë se vetë njerëzit. Kjo shihet qartë në filma si “The Shape of Water”, “Pan’s Labyrinth”, “Cronos”, “The Devil’s Backbone” dhe së fundmi në adaptimin e tij të “Frankenstein”.

Regjisori thotë se filmat horror dhe fantazi nuk duhet të shihen vetëm si mjete për të trembur publikun apo për t’i larguar nga realiteti. Që në adoleshencë, ai besonte se këto zhanre mund të ishin gjuhë poetike audiovizuale. Kjo bindje e shoqëroi edhe kur realizoi filmin e tij të parë, “Cronos”, në vitin 1992, një vepër vampirësh me elegancë të errët, që në atë kohë nuk përputhej me modën kinematografike.

Pavarësisht suksesit kritik që gëzon sot, Del Toro ka kaluar edhe periudha të vështira. Ai kujton me hidhërim përvojën me producentët Weinstein gjatë realizimit të filmit “Mimic” në vitin 1997, ku sipas tij, ata “gati e shkatërruan”. Regjisori thotë se ishte pranë momentit kur mund të mos punësohej më në Hollywood, por këmbënguli sepse nuk ka pranuar kurrë të bëjë filma që nuk i do plotësisht.

Gjatë karrierës, ai ka refuzuar edhe projekte të mëdha komerciale, përfshirë filma nga universet “X-Men”, “Fantastic Four”, “The Chronicles of Narnia” dhe “Harry Potter”. Për të, një projekt duhet të ketë domosdoshmëri personale, jo thjesht potencial suksesi.

Pas një jete të tërë me dëshirën për të realizuar “Frankenstein”, Del Toro tashmë e ka lënë atë pas dhe po punon për një adaptim stop-motion të romanit “The Buried Giant” të Kazuo Ishiguro-s. Filmi do të vendoset në një Britani post-arturiane, ku enden krijesa dhe ogre, dhe sipas tij nuk do të jetë për fëmijë. Regjisori synon ta çojë më tej animacionin stop-motion, duke përfshirë gjeste të vogla, të papërsosura dhe lëvizje natyrale që krijojnë një ndjesi më realiste.

Sot, Del Toro thotë se ndjen një lloj boshllëku pas përfundimit të “Frankenstein”, por jo një boshllëk negativ. Më shumë si qetësi. Ai po mendon gjithnjë e më shumë për pendesën, për pyetjet që lindin kur njeriu ndien se një kapitull i madh ka përfunduar.

Për të, arti nuk mund të ndryshojë botën me një goditje të vetme, por mund të korrigjojë jetët e njerëzve në mënyra të vogla. Kinemaja, thotë ai, ka një mister që nuk mund të shpjegohet plotësisht. Është pikërisht ky mister, mes fantazmave, përbindëshave, kujtimeve dhe errësirës, që vazhdon ta mbajë gjallë pasionin e tij për filmin. /GazetaExpress/