Çfarë nënkupton humbja e Orbánit në Hungari për Ballkanin Perëndimor

OP/ED

Gazeta Express

23/04/2026 10:31

Shkruan: Agon Maliqi

Vëmendja globale ndaj humbjes elektorale të kryeministrit hungarez Viktor Orbán më 12 prill tregoi rolin e tij të tepruar në skenën botërore. Gjatë gjashtëmbëdhjetë viteve që mbajti postin, kryqtari ideologjik kundër liberalizmit perëndimor arriti të përfitonte nga fuqia e vetos së vendit të tij në Bashkimin Evropian (BE) për të ushtruar presion efektiv mbi pjesën më të madhe të Evropës përmes partneriteteve strategjike me Rusinë dhe Kinën. Kohët e fundit, Orbán fitoi edhe më shumë rëndësi për shkak të afrimit të tij me një administratë amerikane që simpatizonte agjendën konservatore të brendshme të Hungarisë dhe qëndrimin sovranist kundër Brukselit. Duke përshkruar rëndësinë ndërkombëtare të projektit ideologjik të Orbánit, politologu bullgar Ivan Krastev e krahasoi liderin hungarez me një Fidel Castro për të djathtën globale.

Megjithatë, kjo notoritet globale shpesh e errësoi rolin e Orbánit si hegjemoni rajonal dhe si kanal i ndikimit rus dhe kinez në Ballkan. Ai kurrë nuk arriti të ndërtojë një bosht të qëndrueshëm joliberal brenda BE-së apo Evropës Qendrore, kryesisht sepse partnerët e tij evropianë nuk patën sukses të njëjtë elektoral si ai. Por ai ishte ndoshta më i suksesshëm si sponsor dhe mundësues i një boshti joliberal ekzistues në jug të kufijve të Hungarisë.

Gjatë dekadës së fundit, Orbán përdori kontrollin mbi shtetin hungarez, si dhe mbështetjen ruse dhe kineze, për të ndërtuar një infrastrukturë ndikimi në Ballkanin Perëndimor për të mbështetur aleatët e tij politikë—ndër ta më kryesori presidenti serb Aleksandar Vučić. Ai gjithashtu e pozicionoi Hungarinë si një portë hyrëse për rrugën e anëtarësimit të rajonit në BE, të cilën, ndryshe nga ajo e Ukrainës, ai e mbështeste nominalisht. Në këtë mënyrë, Orbán u paraqit si sponsor i regjimeve me mendësi të ngjashme si ai i Vučićit, të cilat i shihte si mjete për të ushtruar presion ndaj Brukselit ose si aleatë të ardhshëm në një BE të një lloji tjetër.

Mbështetja e Orbánit për liderë autoritarë në Ballkan ndihmoi në thellimin e prapambetjes demokratike në rajon. Njëkohësisht, përpjekjet e tij forcuan skepticizmin ndaj zgjerimit tek shtetet e tjera anëtare të BE-së, të cilat u bënë më të kujdesshme ndaj pranimit të “kalave të Trojës” të reja si Hungaria. Rëndësia e fitores zgjedhore të Péter Magyar për Ballkanin Perëndimor qëndron në faktin se qeveria e tij do të trashëgojë diplomacinë rajonale të Orbánit dhe veton mbi procesin e anëtarësimit. Ky tranzicion udhëheqjeje ka gjasa të ketë pasoja për regjimin e Vučićit në Beograd, dhe ndoshta edhe për shpejtësinë me të cilën vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Ukraina i bashkohen BE-së.

Boshti i liderëve të fortë të Orbánit

Bashkëpunimi i thellë strategjik mes Orbánit dhe Vučićit ishte i bazuar si në afërsi ideologjike, ashtu edhe në interesa të përbashkëta gjeopolitike për të balancuar Perëndimin duke lehtësuar interesat kineze dhe ruse. Për shembull, pritja e aseteve energjetike ruse nga Serbia luajti një rol të rëndësishëm në përpjekjet e Orbánit për ta kthyer Hungarinë në një nyje tranziti për importet e energjisë ruse drejt Evropës. Kjo shpjegon marrëveshjet strategjike për gazin dhe naftën, si dhe diskutimet për energjinë bërthamore. Gjatë dekadës së fundit, Vučić dhe Orbán i shndërruan vendet e tyre në qendra prodhimi dhe tregtie kineze për tregjet evropiane, përfshirë ndërtimin e hekurudhave dhe rrugëve të financuara nga Kina që lidhnin të dy vendet me portin e Pireut në Greqi. Rëndësia e tyre për Kinën u bë e qartë gjatë vizitës së fundit të presidentit kinez Xi Jinping në Evropë në vitin 2024, kur ai zgjodhi Budapestin dhe Beogradin si dy nga tre ndalesat, krahas Parisit.

Lidhjet mes Hungarisë dhe Ballkanit Perëndimor u shtrinë edhe në investime të gjera të kompanive hungareze në sektorë strategjikë të rajonit. Për shembull, në Shqipëri, kompania IT 4IG u bë një aktor i madh në telekomunikacion, Wizz Air një kompani ajrore dominuese dhe OTP hyri në sektorin bankar. Sipas Qendrës së Beogradit për Politika të Sigurisë (BCSP), investimet e huaja direkte hungareze në Ballkanin Perëndimor u rritën nga 690 milionë euro në vitin 2016 në 1.5 miliardë euro në vitin 2020.

Ky bashkëpunim ekonomik i thelluar u shoqërua me mbështetje për regjime miqësore, përfshirë investime nga besnikë të Orbánit në media në Maqedoninë e Veriut dhe Slloveni. Në vitin 2018, Orbán i dha azil Nikola Gruevskit, ish-kryeministër i Maqedonisë së Veriut, i cili përballej me akuza për korrupsion. Ai gjithashtu mbrojti liderin separatist të Republika Srpska-s në Bosnje dhe Hercegovinë, Milorad Dodik, nga sanksionet e BE-së dhe mbështeti financiarisht qeverinë e tij kur të tjerët u tërhoqën. Madje, raportohet se Orbán ishte i gatshëm të përdorte forcat paqeruajtëse hungareze për ta nxjerrë atë nga Bosnja dhe Hercegovina gjatë përplasjes së Dodikut me gjyqësorin.

Ngjarjet më të fundit sugjerojnë se kjo mbështetje mund të ketë qenë e ndërsjellë. Gjatë një fushate ku Orbán kritikoi Ukrainën, Vučić njoftoi zbulimin e eksplozivëve pranë një tubacioni që furnizon Hungarinë me gaz rus, duke lënë të kuptohet se Ukraina mund të ishte përgjegjëse. Magyar pretendoi se bëhej fjalë për një operacion “false flag”, ndërsa edhe inteligjenca serbe dukej se u distancua nga pretendimet për të ruajtur marrëdhëniet me Perëndimin.

Çfarë nënkupton fitorja e Magyar për Ballkanin Perëndimor

Magyar erdhi në pushtet me një agjendë të përqendruar kryesisht në çështje të brendshme si korrupsioni dhe sundimi i ligjit, të cilat pritet t’i japë përparësi edhe si kryeministër. Në politikën e jashtme, fokusi kryesor duket të jetë rivendosja e marrëdhënieve me BE-në dhe NATO-n. Gjatë fushatës, ai theksoi nevojën për “rikthimin e besueshmërisë së Hungarisë… si një partner konstruktiv dhe i besueshëm që kontribuon në një Evropë më të fortë”, gjë që ka gjasa të nisë me zhbllokimin e ndihmës së BE-së për Ukrainën.

Megjithatë, në konferencën e tij të parë pas zgjedhjeve, Ballkani Perëndimor zuri vend të rëndësishëm. Ai mbajti një ton kritik ndaj Vučićit dhe njoftoi hetime për incidentin e pretenduar me tubacionin. Po ashtu, la të kuptohej se presidenti rus Vladimir Putin mund të jetë figura që qëndron pas lidhjeve mes Orbánit, Vučićit dhe Ficos. Vučić reagoi duke i quajtur këto deklarata “budallallëk” dhe “të pamenduara”.

Humbja e Orbánit vjen në një moment të vështirë për Vučićin në planin e brendshëm, me rënie të popullaritetit. Ajo mund të ndikojë në zgjedhjet presidenciale të planifikuara për pranverën e ardhshme dhe ta shtyjë atë të vonojë zgjedhjet parlamentare të parakohshme. Por ndikimi më i madh është dobësimi i pozicionit ndërkombëtar të tij. Fitorja e Magyar gjithashtu ngre pikëpyetje për të ardhmen e projekteve të përbashkëta Serbi-Hungari, sidomos ato që lidhen me energjinë ruse.

Nëse Magyar përpiqet të zvogëlojë varësinë e Hungarisë nga energjia ruse, Serbia do të përballet me sfida edhe më të mëdha në këtë drejtim dhe mund të detyrohet të afrohet më shpejt me Perëndimin. Ndërkohë, Kroacia duket se do të përfitojë, me planet për furnizimin e rajonit me naftë jo-ruse përmes Tubacionit Adria dhe gaz natyror të lëngshëm amerikan përmes Interkonektorit Jugor në Bosnje dhe Hercegovinë.

Zhvillimet pozitive pas fitores së Magyar mund të japin një shtysë të përkohshme për zgjerimin e BE-së. Edhe pse ai ka shprehur skepticizëm ndaj anëtarësimit të Ukrainës, kritikat e tij lidhen kryesisht me ritmin e procesit. Largimi i një mbështetësi të autoritarizmit dhe mundësia që Hungaria të largohet nga statusi problematik në sundimin e ligjit forcon pozicionin e Brukselit ndaj vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Megjithatë, ky ndryshim politik mund të zbulojë shpejt qëndrimet reale të shteteve anëtare për zgjerimin. Pa veton e Hungarisë si justifikim, vendet skeptike mund të detyrohen të sqarojnë pozicionet e tyre. Kështu, besueshmëria e Evropës si aktor gjeopolitik mund të vihet në provë, pasi shtetet më të mëdha mund të detyrohen të japin përgjigje të qarta për kohën dhe kushtet e zgjerimit.

Shkrimi në versionin origjinal është publikuar në Atlantic Council