Tregimi i javës/ David Szalay: 2/ MAD-DSS

David Szalay (1974), shkrimtar i lindur në Montreal në një familje hebreje, nëna kanadeze dhe babai hungarez. Më 2025 ka fituar Booker Prize për romanin Flesh. Jeton në Vjenë

2/ MAD-DSS

Sheiku i ra në të se kishte diçka që nuk shkonte kur pa se Muhameti nuk donte ta shikonte në sy. ‘Si është puna, Muhamet?’ e pyeti atë. Muhameti nuk tha asgjë. Ai kishte qenë duke e pritur te zona e mbërritjeve me disa shoferë të tjerë. Terminali ishte i qetë – ishte vonë, pas mesnate, fluturimi nga Madridi kishte qenë njëri nga ato pak fluturimi që pritej të mbërrinin. Muhameti e mori valixhen pa e nxjerr asnjë fjalë nga goja. Posa dolën jashtë në natën e nxehtë, sheiku i tregoi për turbulencën që kishte goditur fluturimin e tij nga Londra për në Madrid, duke qeshur me atë se si ia kishte derdhur koka-kolën vetes sipër dhe se si ishte munduar të përdorte një tharëse duarsh në tualet në aeroportin e Madridit për të tharë pantallonat e vet. Dukej se Muhameti as që po ia vinte veshin. U ndalën te Lexusi i zi, ai e futi në heshtje valixhen, mandej ia hapi derën punëdhënësit të vet. 

‘Oh, Muhamet,’ tha sheiku, duke u shtriqur me kostumin e tij të zhubrosur mbi lëkurën e ulëses. ‘Sa i lodhur që jam.’

Përherë ishte një ndjesi e çuditshme të nisje ditën në Londër, ose diku ngjashëm dhe ta përfundoje këtu, në Dakar, në shtëpi. Dhoma e hotelit që shihte kah parku i zhveshur ku ai ishte zgjuar këtij mëngjesi, ku kishte qëndruar në dritare dhe kishte bërë sehir njerëzit me rroba të zeza të nguteshin mbi asfaltin e lagur të shtigjeve, ca prej tyre me çadra, dukej si diçka që ai kishte parë në ëndërr. Ishte e çuditshme të mendoje se të njëjtët njerëz do të ecnin nëpër të njëjtat shtigje nesër në mëngjes, e ai nuk do të ishte aty t’i shihte. 

‘Gjiri i Biskait,’ tha ai, duke u munduar të kapte shikimin e Muhametit në retrovizor, ‘është i njohur për turbulencat. A e dije këtë, Muhamet?’

Duke mos e ndeshur shikimin me të tijin, Muhamet vetëm e tundi kokën. 

‘Nuk e dije këtë?’

Sheiku priti që Muhameti të thoshte ndonjë gjë.

Ai nuk tha asgjë.

Kishin hasur në trafik dhe po ecnin ngadalë. 

‘Nuk e dije këtë?’ pyeti sheiku prapë dhe Muhameti prapë nuk tha asgjë.

Puna ishte se Muhameti rëndom ishte një dëgjues inkurajues dhe i interesuar. Kjo heshtje tash ishte e çuditshme. 

‘Si është puna, Muhamet?’ pyeti sheiku.

Burri u shtir se nuk e dëgjoi dhe sheiku vrau mendjen mos gruaja e tij e kishte kërcënuar ta linte përsëri. Mbase i vinte zor të fliste për të. ‘A është për shkak të Mariamës?’ pyeti sheiku, pa delikatesë.

‘Jo, zotëri,’ tha Muhameti.

‘E çka pra?’

Trafiku lëvizi dhe Muhameti, duke i rënë rrotull një grope të gjerë, përdori këtë si vjegë që të mos përgjigjej. 

Njerëzit ecnin zbathur rrugëve. Dilnin nga terri në dritën e pakët hijore përfund njërit prej fenerëve të rrugës. Mandej zhdukeshin sërish në terr.

Kur drita depërtoi për një moment në makinë, sheiku nduku zinxhirin e pantallonave duke u munduar të shihte sa ishte zgjeruar njolla e koka-kolës. 

Po, ajo kishte qenë ajo që njihet si turbulencë e ‘ashpër’. Kishte zgjatur dhjetë minuta a më shumë – i ishte dukur, me fjalë të tjera, pothuajse përjetësisht. Sheiku ishte frikësuar. Kur në fund kishte përfunduar, në palëvizshmërinë shqetësuese dhe të përkohshme që kishte vazhduar, sytë e tij ishin ndeshur me ata të gruas së ulur ngjitur tij. Ajo ishte angleze, gruaja, mbase në të shtatëdhjetat. Ca tipare të rezervuara angleze, mënyra se si dukej sikur ajo as që e shihte atë, ishte e tëra që ai kishte vënë re tek ajo deri atëherë. 

Ai ishte duke pastruar prehrin me një shami kur i ishte derdhur kola. 

Pa thënë asgjë gruaja ia kishte ofruar ca shami letre nga çanta e saj. 

Paskëtaj kishin folur paksa. Kur ai e pyeti pse po shkonte në Madrid, ajo tha se jetonte në Spanjë. Kishte qenë në Londër të vizitonte të birin, shpjegoi ajo. Ai nuk është mirë, shtoi, duke e palosur tabakanë e saj. Ai dyshoi, nga mënyra si e tha, me një shikim të merakosur dhe fatkeq, teksa e paloste tabakanë, se mund të ishte diçka serioze. ‘A është ndonjë gjë serioze?’ pyeti ai. 

‘Oh është goxha serioze,’ tha ajo, pa i bishtnuar faktit. 

Ai ishte ende duke mbajtur në dorën pecet e lagura, duke vrarë mendjen çka të bënte me to. ‘Më vjen keq ta dëgjoj këtë,’ tha ai.

Kur ajo e pyeti atë në kishte fëmijë, ai u mundua të mos tingëllonte tejet mburravec në lidhje me këtë. ‘Po,’ tha ai. ‘I kam dy djem.’ Nxori telefonin t’ia tregonte fotografitë e tyre – ajo mund të kishte kërkuar t’i shihte. Ai i kaloi njërën pas tjetrës, duke mbajtur ekranin ashtu që ajo të mund të shikonte. ‘Ky është Amaduja,’ tha ai, duke ia treguar një fotografi të djalit të madh, me fanellë të Mançester Sitit, duke qëndruar mbi shalën e motorit që e donte aq shumë. ‘Dhe ky,’ tha ai, duke shfletuar disa shkrepje të tjera, ‘është Didieri. I vogli.’

Gjithë krenari, pa mundur të ndalte veten, ai i tha asaj se Amaduja po shpresonte të shkonte në universitet në Francë dhe ajo tha, ‘Jam e sigurt se ai do t’ia dalë mbanë për bukuri.’

‘Ishalla,’ murmuriti sheiku devotshmërisht, duke rrasur telefonin në xhepin e brendshëm të kostumit të tij. Pastaj ai vuri re se gruaja nuk dukej mirë. Befas ishte zbehur fort dhe sytë e saj dukeshin të zbrazët. Ai e pyeti a ishte mirë dhe ajo dukej se nuk e kuptonte atë. Kjo qe kur ai shkoi dhe i tha njërës prej stjuardesave, e ajo pyeti përmes sistemit PA nëse kishte ndonjë doktor në aeroplan dhe doli të kishte, një mjeke spanjolle. 

Ata ishin të trafik përsëri, përreth tyre qyteti dhe smogu i tij i trashë. Palmat, trungjet e tyre pjesërisht të lyera më gëlqere, rrethonin rrugën nën dritën e çrregullt artificiale. 

Për herë të parë ai pa sytë e Muhametit në retrovizor – ishin paksa të kuq, thua se i kishte pasur të mbushur me lot. 

‘Si është puna, Muhamet?’ tha sheiku. ‘Ma thuaj. Pse nuk dëshiron të ma thuash?’

Muhameti luajti kokën me rrëmbim.

Sheiku psherëtiu, duke shfaqur padurimin e tij. Nuk i pëlqente mënyra se si Muhameti ia fshihte gjërat. ‘Para?’ pyeti. ‘A ke problem me para?’

Nuk mori përgjigje në këtë.

‘Nëse ke probleme me para… ‘ tha sheiku, me një ton që sugjeronte se ai mund të zgjidhte një gjë të tillë fare lehtësisht, veç sikur Muhameti të hapte gojën.

‘Jo, zotëri,’ tha Muhameti.

‘I sigurt?’

“Po, zotëri.’

Trafiku nisi të lëvizte prapë dhe sheiku i fërkoi sytë i lodhur. Orët e kaluara në Madrid mes fluturimeve dukej se nuk kishin të sosur. Ai i kishte shikuar kravatat në Salvatore Ferragamo një copë kohe, duke vrarë mendjen në duhej t’i blinte thjesht nga mërzia. 

Ai i tha Muhametit, ‘Po a je i sigurt se nuk është shkaku i Mariamës?’

‘Jo, zotëri.’

 ‘Si është Mariama?’

Muhameti vetëm i rrudhi krahët.

‘Po fëmijët.’

Muhameti nuk i ktheu përgjigje në këtë. Në të vërtetë u duk se u tensionua dhe sheiku vrau mendjen mos iu kishte bërë vaki ndonjë gjë fëmijëve – Muhameti dhe Mariama kishin katër fëmijë. Mariama nuk kishte qenë më shumë se pesëmbëdhjetë vjeçe kur kishte lindur fëmijën e parë – dhe sheiku mendoi se sa e re për gjynah i dukej tash, tash që kishte një djalë, Amadunë, që ishte në atë moshë dhe ende, s’do mend, thjesht një fëmijë i dëlirë. Vetë Muhameti kishte qenë më i vjetër, natyrisht. Ai ishte… sa? Dhjetë vjet më i vjetër se ajo? Diçka e tillë. Asnjëri prej tyre saktësisht i arsimuar. Kishin pasur probleme ndër vite. Sheiku dhe gruaja e tij ishin munduar t’u dilnin në ndihmë. Sado që kjo është e gjitha që mund bësh. Ca gjëra, ndoshta, nuk janë të destinuara të jenë. Ca gjëra janë të destinuara të jenë, ca gjëra nuk janë të destinuara të jenë. 

Sheiku e preku. ‘Pra ata qenkan mirë? Fëmijët e tu.’

Muhameti gjegji me një luajtje të lehtë koke.

‘El Haxhi,’ tha sheiku, duke iu referuar djalit të madh të Muhametit – ai ishte pothuajse bashkëkohanik i Amadusë. Si të vegjël ata kishin luajtur së bashku, kishin qenë shokë. Sheiku e kishte lejuar këtë, deri në një pikë të caktuar. ‘A po ia del mbanë ai?’ pyeti.

‘Po, zotëri,’ tha Muhameti, me një zë që ishte pothuajse si një pëshpërimë. 

Sheiku paguante për arsimimin e El Haxhit në një shkollë private. Jo në të njëjtën shkollë private ku shkonte Amaduja – liceun e ri francez në ndërtesën moderne elegante, me fushat e tenisit dhe opsionin mandarin – por në një më të thjeshtë, më lokale. Sidoqoftë, një shkollë mjaft e mirë dhe El Haxhi, sado që nuk kishte ndonjë gjasë të shkonte në universitet në Francë, do të kishte një mundësi të bënte diçka me jetën e tij. Sheikut i jepte kënaqësi ajo se ai ishte në gjendje ta bënte këtë, të bënte një dallim kaq të madh në jetën e dikujt, të ishte një figurë e një fuqie kaq transformuese në botën e familjes së Muhametit. 

Ai tha, ‘Po atëherë çka po të trazon, Muhamet? A ka ndonjë gjë që duhet të ma thuash?’

Po, Muhameti ka diçka për t’i thënë.

Kjo ishte befasisht e natyrshme nga mënyra, kur sheiku ia parashtroi pyetjen, se si ai thjesht shikoi drejt përpara, me shprehjen e vdekur në sytë e tij. 

Sheiku ndjeu, nga asgjëja, se kishte një dëshirë të fortë për një cigare. Kishte një dekadë që e kishte lënë – Amaduja, në moshën pesëvjeçare, duke qenë se i kishin thënë se tymosja vret njerëz, i kishte kërkuar një ditë të atit ta linte dhe sheiku, pasi që kishte menduar për këtë për një moment, e kishte shuar në gjysmë cigaren që kishte qenë duke e tymosur dhe i kishte premtuar të birit se më kurrë nuk do ta ndizte. Ajo që e kishte prekur ishte fakti i thjeshtë se biri i tij kujdesej për të, se ai përnjëmend kujdesej për atë nëse ai jetonte a vdiste – nuk kishte shumë njerëz në botë që njëmend kujdesen për ju gjithaq, e nëse jeni me fat të keni pak veta që e bëjnë këtë, mendoi ai, atëherë sigurisht ua keni borxh atyre të mos e shkatërroni vetveten mundësisht, sigurisht ua keni borxh një lloj përpjekjeje. Megjithatë, herë pas here, në disa momente stresi, ajo dëshirë i kthehej. 

‘Si është puna, Muhamet?’ pyeti ai, në një zë më të qetë. 

Ishin afër shtëpie. Ishin në rrugët e ngushta – rrugët në kodrën afër detit ku smogu ishte më i hollë dhe kishte pemë të mëdha, gjethet e tyre të ashpra dergjeshin mbi asfalt nën dritat e rrugës. Jashtë shumica e pronave ishin poste roje. 

Ata ishin afër shtëpisë.

Ja ku është dera e saj e metaltë e lartë. 

Muhameti e ndali makinën para derës dhe qëndroi aty duke shikuar përpara përmes xhamit të përparmë. Dritat e makinës ndriçonin një pjesë të metalit të lyer me të bardhë të derës. Boja ishte përlyer nga pluhuri. Këtu, afër oqeanit, me dallgët e shkumuara që përhapeshin te këmbët e kodrës, ndryshku i përhapur ishte një problem i pafundmë. 

‘Ti ke diçka për të më thënë, Muhamet.’ Tha sheiku. ‘Çka?’

Pati një heshtje të gjatë. Pastaj Muhameti tha, ‘Do të ta thotë zonja.’ Dora e tij, teksa po e përdorte telekomandën që hapte derën, po dridhej.

Sheiku ishte në merak. Diçka e tmerrshme, e kuptoi tash, po e priste brenda në shtëpi.

Me një zhurmë gërvishtëse, dera u hap dhe ata u futën brenda. 

‘Çka është?’ pyeti sheiku. ‘Nuk paska drita të ndezura?’

Muhameti nuk kishte asgjë më për të thënë.

Pas pak sekondash, sheiku doli nga makina dhe ngadalë, thua se po shkonte drejt vdekjes së vet, u ngjit shkallëve dhe hyri brenda në shtëpi.

/Marrë nga David Szalay, ‘Turbulence’, Vintage, 2018

/Përkthimi Gazeta Express