Ditari i javës/ Marina Cvetaeva: 25 prill – 14 korrik 1919

Marina Cvetaeva (1892-1941), poete dhe prozatore ruse. 

25 prill 1919

Lashë punën në Komisariat. E lashë ngase nuk po mund të siguroj klasifikimin. U mundova, e shtrydha trurin – asgjë e hairit. Nuk kuptoj. Nuk e kuptoj çfarë duan prej meje: “Përpilo, krahaso, ndaj… në secilin seksion – një nënseksion.” Thua se e kanë provuar. Pyes çdonjërin: nga drejtori i departamentit te çuni lajmëtar njëmbëdhjetëvjeçar. “Është krejt thjeshtë”. Dhe gjëja më e rëndësishme është se asnjëri nuk e besoj se unë nuk po e kuptoj. Qeshin. 

Më në fund, u ula në tavolinë, ngjeva pendën në bojë dhe shkrova: “Klasifikim”. Pastaj, pasi që mendova një çikëz. “Seksion”. Pastaj, pasi që mendova edhe një çikëz më shumë: “Nënseksion”. Në të djathtë dhe në të majtë. Mandej u ngriva. 

***

Kam punuar për pesë muaj e gjysmë, dy javë më shumë – dhe pushime (me pagësë). Por nuk mund ta duroj. Tre muajt e fundit të prerjeve nuk janë ngjitur. Kanë filluar të dyshojnë tek unë. “Hajde, shoqe, ende nuk je mësuar me drejtshkrimin e ri, ë?… Klasifikimi duhet të prezantohet më 28. Më së largu. Më duhet të jem e rregullt – komunistët janë besues dhe të durueshëm. Institucionet e regjimit të vjetër do të më kishin hedhur një sy dhe do të më kishin dëbuar menjëherë. Këtu, po heq dorë unë vetë. Drejtori, M., duke lexuar letrën time të dorëheqjes, tha shkurt: “Kushte më të mira?”

“Racione ushtarake dhe vakte me zbritje për të gjithë anëtarët e familjes.”

(Më i shpejtë se drita, shpikje e paskrupullt.) 

“Atëherë sigurisht nuk mund të të mbaj këtu. Por ki mendjen: ato lloj institucionesh mund të shkatërrohen shumë shpejt.”

“Unë jam ekzekutiv.”

“Me rekomandimin e kujt?”

“Da anëtarëve të Partisë së para Tetorit.”

“Cila është pozita jote?”

“Përkthyese.”

“Përkthyesit janë të nevojshëm. Të uroj sukses.”

U largova. Jam tashmë te dera – kur ai më thërret: 

“Shoqe Efron, ti do ta prezantosh klasifikimin, apo jo?”

Unë, me zë lutës: 

“Të gjitha materialet janë aty… Asistenti im nuk do të ketë probleme… Ose thjesht zbriteni nga rroga ime!”

***

Nuk e zbritën. Jo, dorën në zemër, mund të them se deri më sot unë, personalisht, nuk i kam parë komunistët duke bërë ndonjë gjë të keqe (ndoshta nuk kam parë ndonjë komunist të keq!). Nuk është se i urrej, por komunizmi (që dy vjet ngado  kam dëgjuar: “Komunizmi është i mrekullueshëm, por komunistët janë të tmerr!” Më ka ardhur maje hunde!)   

Por, që të kthehem te klasifikimi. (iluminimi: a nuk është kjo e gjithë esenca e komunizmit?!) saktësisht e njëjta gjë si me algjebrën kur isha 15 vjeçe, me aritmetikën kur isha shtatë! Sytë na dhe faqja e zbrazët. Është e njëjta gjë me modelet e prerjes – nuk e kuptoj, nuk e kuptoj: çka është e majtë, çka është e djathtë, tëmthat më pëlcasin, kam një barrë plumb të rëndë në ballë. E njëjta gjë ishte me shitjen në pazar – me shërbyesit e pranuar, me gjithë jetën time tokësore prej njëqind groshësh: nuk e kuptoj, nuk e honeps dot, nuk kryen punë. 

Mendoj se sikur të tjerët të detyroheshin të shkruanin Fortuna, do të ndienin të njëjtën gjë. 

Shkova të punoj te Monplenbezh – në divizionin e skedave. 

26 prill 1919 

Sapo jam kthyer dhe kam bërë një nijet të momentit: nuk do të gjej një vend pune. Kurrë. Edhe po vdiqa për këtë. 

Kështu bëri vaki. Bulevardi Smolenski, një ndërtesë në kopsht. Hyj. Dhoma është si kofin. Muret janë bërë prej skedash: asnjë rrete drite. Ajri është letër (jo e fisme, si e librit, por – hi. Kësodore, dallimi mes një arkivi biblioteke dhe një arkivi skedash: këtu thith ajrin e strehimit – të refuzimit!) Zonja elegante të frikshme (bashkëpunëtore). Me fjongo dhe “këpucë”. Të mbikëqyrin – dhe të përbuzin. Unë qëndroj përballë një dritareje me grila, me alfabetin rus në dorë. Skedat duhet të ndahen sipas shkronjave. Gjithçka fillon me A, gjithçka me B, pastaj sipas shkronjave të dyta, do të thotë, Abriskosov, Avdeev, mandej sipas shkronjave të treta. Nga ora 9 në mëngjes deri në orën 5 e 30 pasdite. Dreka është e shtrenjtë, nuk mund të ha. Më herët të jepnin atë a këtë, tash nuk të japin hiç asgjë. Më mungojnë racionet e Pashkëve. Drejtoresha është këmbëshkurtër, mosmirënjohëse, sepie dyzetvjeçare në korse dhe me syze – e frikshme. Nuhas në të ish inskeptoren dhe rojen e tashme të burgut. Me atë sinqeritetin e saj therës u habit me ngathtësinë time: “Ne bëjmë mesatatisht dyqind skena në ditë. Sa duket ti nuk je familjare me këtë…”.

Qava. Fytyrën e ngurosur dhe lotët si gurë kalldrëmi. Me gjasë dukem si një idol teneqeje duke u shkrirë se sa si një grua që po qan. Askush nuk më sheh, sepse askush nuk e ngre kokën lart: po garojnë kush është më e shpejtë. 

“Kam bërë kështu shumë skeda!”

“Kam bërë shumë sish!”

Dhe papritur, nuk e di pse, ngrihem në këmbë, i mbledh gjërat e mia dhe ia mësyj për te drejtoresha:

“Nuk jam shënuar për drekën sot, a mund të shkoj në shtëpi?”

Një shikim i mprehtë mbrapa syzeve:

“A jeton larg?”

“Shumë afër.”

“Por ktheheu pas gjysmë ore. Duhet ta kryejmë këtë punë.{

“Oh, natyrisht.”

Largohem – ende si një statujë. Në sheshin Smolenski, lotët – rrëke. Disa gra, tëfrikësuara: 

“Të kanë vjedhur, ë, zonjushe?”

Dhe papritur – të qeshura! Ekzaltime! Dielli mbi gjithë fytyrën time! Mori fund. Këtu. Kurrë më. 

A nuk isha unë ajo që kishte lënë skedat: këmbët më bartnin. Nga shpirti te këmbët: pa më kaluar nëpër mendje. Ja çka është insktinkti.

7 korrik 1919

Dje lexova nga Fortuna në “Pallatin e Arteve” (Rr. Povarskaja 52, shtëpia e Sollogubit, ish vendi im i punës). Nga të gjithë lexuesit sa ishim, vetëm unë u prita mirë – me duatrokitje (një masë jo e imja, por e audiencës). 

Përveç meje lexuesit ishin Lunaçarski – nga një poet suedez, Karl Müller, përkthim; njëfarë Dir Tumanny – poezitë e veta, pra të Majakovskit, ka një mori Dir Tumanisësh – dhe është vetëm Majakovski! Lunaçarskin po e shihja për hetë të parë. I hareshëm, kuqëlosh, me një xhaketë pispillaqi që e shfaqte në mënyrë uniforme dhe proporcionale. Fytyrën e një anëtari të mesëm të inteligjencias, pamundësia e së keqës. Një figurë fort e rrumbullakët, por me një “rrumbullakësi të lehtë” (si Ana Karenina). Pa bagazh fare. Ai dëgjonte mirë, siç më thanë, madje i kërkonte të heshtte kur lëvite ndonjëri. Por audienca nuk ishte e keqe. 

Zgjodha Fortunën për shkak të monologut në fund: 

… Mirë e ke gjetur pra, rrena e trefishtë 

E Lirisë, Barazisë dhe Vëllazërisë!

Kurrë nuk kam lexuar aq qartë. 

Dhe unë, Lauzuni, me dorën e bardhë si bora 

Ngrita lart gotën, të mburr turmën. 

Dhe unë, Lauzuni, i shpalla fisnikët dhe druprerësit 

Të barabartë njëri me tjetrin nën shkëlqimin e fortë të diellit!

Kurrë nuk kam frymuar me aq ndjenjë përgjegjësie. (Përgjegjësi! Përgjegjësi! Çfarë kënaqësie mund të krahasohet me të?! Një monolog fisniku – në surratin e komisarit! Kjo është jetë! Veç sa keq që ishte Lunaçarski dhe jo – desha të shkruaja “Lenini”, por Lenini nuk do të kishte marrë vesh asgjë – as hiç asnjëri nga Lubianka nr. 2)

I parapriva leximit me një lloj parathënieje: Kush ishte Lauzuni, çka u bë ai dhe si vdiq.

Në fund mbeta vetëm, me pak të njohur të rastit. Po të mos kishin ardhur ata – do të kisha qenë krejtësisht vetëm. Këtu jam po aq e huaj si në mesin e qiramarrësve në shtëpinë ku kam jetuar pesë vjet, siç jam në punë, asç isha dikur në të gjitha shtatë shkollat fillore dhe kolegjet ruse e të huaja ku kam ndjekur mësimet, siç kam qenë prore – ngado. 

***

Lexova në të njëjtën sallë të trëndafiltë ku kam punuar. Llampadari po ndriçonte (me herët kishte qenë i mbuluar). Mobliliet ishin vënë sërish aty. Gjysheve në mure iu kishte kthyer shikimi. (Llampadarët, mobiliet, stërgjyshet, gjërat luksoze dhe mjetet – deri te pjatat – gjithçka ishte marrë nga Narkomnatsët nga “Pallati i Arteve”. Qani, ju drejtorë!)  

Në njërin prej mureve – një Psike e mahnitshme e mermertë. Rojtarja e shpirtit dhe e një larëseje. Bukur shumë bronz dhe bukur shumë errësirë. Dhomat janë dëng. Pastaj, në dhjetor, vdisnin urie: të ngrirë. Shtëpitë e tilla kanë nevojë për gjëra. Këtu gjërat janë më pak se kurrë materiale. Një gjë që nuk është në shitje – është tashmë një shenjë. Dhe mbrapa shenjës – pashmangshmërisht – është një domethënie. Në shtëpi të tilla gjërat janë domethënie.

***

I përkëdhela kavalierët e mi.

14 korrik 1919

Tri ditë më vonë mora vesh nga B., se drejtori i “Pallatit të Arteve”, R., kishte çmuar leximin tim nga Fortuna – kërkonte një dramë origjinale, kurrë e lexuar diku tjetër, leximi i së cilës zgjaste 45 minuta, mbase më shumë – për 60 rubla. 

Ndava mendjen të refuzoj – publiksiht – me fjalët vijuese: “Mbaji ato 60 rubla për veten tënde – për 3 libra patate (ndoshta ti ende do të jesh në gjendje të gjesh dikë për 20 rubla!) – ose mjedra për 3 centë – ose gjashtë kuti shkrepësesh; dhe unë, me 60 rublat e mia, do të shkoj të ndez një qiri te Virgjëresha Iverskaja për fundin e regjimit që e vlerëson punën në këtë mënyrë.”

/Marrë nga MARINA TSVETAEVA, ‘EARTHLY SIGNS – Moscow Diaries, 1917–1922’, NEW YORK REVIEW BOOKS, 2017

/Përkthimi: Gazeta Express