Zbulohet varri 1,400-vjeçar i “Njerëzve të reve” në Meksikë

Mistere

Gazeta Express

28/01/2026 19:53

Arkeologët në Meksikë kanë zbuluar një varr 1,400-vjeçar në Luginat Qendrore të Oaxacas, i humbur për shekuj me radhë dhe cilësuar si “zbulesa arkeologjike më e rëndësishme e një dekade”.

Struktura prej guri, ndërtuar nga kultura Zapotek, e njohur si Be’ena’a ose “Njerëzit e reve”, është e zbukuruar me skulptura, piktura murale dhe simbole të gdhendura që sugjerojnë një rëndësi rituale. Zapotekët besonin se paraardhësit e tyre zbritnin nga reja dhe se pas vdekjes, shpirtërat e tyre ktheheshin në qiell.

Në hyrje qëndron një buf madhështor i gdhendur, me sqepin hapur që tregon fytyrën e një zotëri Zapotek, simbol që përfaqëson vdekjen dhe pushtetin. Portali është i kornizuar me prag dhe lintel guri, mbi të cilin ndodhet një frizë me pllaka të gdhendura që tregojnë emra kalendarikë të lashtë. Në krahë të hyrjes qëndrojnë figura të një burri dhe një gruaje me kurora dhe objekte rituale, si roje të varrit.

Brenda dhomës së varrimit, fragmentet e pikturës murale të ruajtura tregojnë një procesion figurash që mbajnë tufëra kopali drejt hyrjes së varrit.

Presidentja e Meksikës, Claudia Sheinbaum Pardo, e përshkroi zbulesën si “më të rëndësishmen arkeologjike të dekadës në Meksikë, për shkak të nivelit të ruajtjes dhe informacionit që ofron.”

Zapotekët kanë një histori mbi 2,500 vjeçare dhe kanë krijuar një qytetërim të madh para-Kolumbian në Monte Albán, me bujqësi të avancuar dhe shkrim. Rënia e tyre misterioze ndodhi rreth vitit 900 pas Krishtit, por sot ekzistojnë ende mbi 400,000 individë.

Sekretarja e Kulturës së Meksikës, Claudia Curiel de Icaza, tha se ruajtja e jashtëzakonshme e varrit ka bërë të mundur këtë zbulesë dhe tregon se kultura Zapotek ishte e organizuar shoqërisht dhe kishte rituale funerale.

Një ekip ndërdisiplinor po punon për ruajtjen e pikturës murale të brishtë, ndërsa po kryhen studime mbi keramikën, ikonografinë dhe antropologjinë fizike për të kuptuar më mirë ritualet dhe simbolet funerale.

Më parë, në vitin 2024, arkeologët zbuluan tunele nën një kishë shekullore, të cilat Zapotekët i konsideronin “hyrje në botën e të vdekurve”. Disa prej tuneleve shtrihen deri në 15 metra thellësi dhe janë zbuluar duke përdorur radar nëntokësor, tomografi rezistiviteti elektrik dhe tomografi të valëve sizmike.

Mosha e saktë e tuneleve nuk është përcaktuar ende; ato mund të jenë krijuar nga Zapotekët ose mund të jenë edhe më të vjetra. Zbulimi i tyre, bashkë me varrin 1,400-vjeçar, po ndryshon mënyrën se si e kuptojmë kulturën dhe shoqërinë e lashtë Zapotek. /GazetaExpress/