Zhdukja e shkencëtares së raketave ngre dyshime të rënda mes lidhjeve me teknologjinë ushtarake amerikane

Mistere

Gazeta Express

10/04/2026 23:09

Zhdukja e një shkencëtareje të fushës së raketave ka marrë një kthesë shqetësuese pasi u bë e ditur se ajo zotëron një patentë unike të lidhur me sisteme të avancuara të lëshimit hapësinor në SHBA.

Monica Jacinto Reza, 60 vjeçe, u pa për herë të fundit më 22 qershor të vitit të kaluar, rreth orës 09:10 të mëngjesit, gjatë një shëtitjeje në zonën malore San Gabriel Wilderness, në Parkun Kombëtar Angeles National Forest.

Sipas disa raportimeve në forumin EISPIRATEN, një burrë që ecte rreth 10 metra përpara saj në shtegun drejt majës së malit Waterman u kthye pas pak çastesh dhe pa se ajo kishte humbur pa asnjë gjurmë. Ajo mbante një çantë shpine me ujë dhe pajisje bazë për ecje malore.

Vëmendja është përqendruar sërish te puna e saj shkencore, pasi dokumente publike tregojnë se Reza ka qenë e përfshirë në zhvillimin e materialeve të avancuara hapësinore të përdorura në sisteme shtytëse me performancë të lartë.

Ajo figuron si bashkëautore e mbijetuar e një patente të vitit 2010, e zhvilluar së bashku me Dallis Ann Hardwick (e cila ndërroi jetë në vitin 2014), për një aliazh metalik të posaçëm, i projektuar për t’i rezistuar temperaturave ekstreme pa humbur forcën strukturore.

Po ashtu, Reza është e lidhur me zhvillimin e “Mondaloy”, një superaliazh me bazë nikelin, i përdorur më vonë në komponentë kritikë të sistemeve të shtytjes hapësinore të zhvilluara me mbështetjen e Forcave Ajrore të SHBA dhe NASA-s.

Ajo ka punuar për dekada në kompaninë Rocketdyne, më vonë pjesë e Aerojet Rocketdyne, një kontraktor i madh i industrisë ajrore-ushtarake. Në disa raporte përmendet gjithashtu edhe ish-gjeneralmajori amerikan William Neil McCasland, i cili mbikëqyrte programe kërkimore të lidhura me Forcat Ajrore dhe vetë u raportua i zhdukur në qershor 2025.

Reza dhe McCasland përmenden mes disa rasteve të fundit që përfshijnë shkencëtarë të lidhur me kërkime hapësinore, mbrojtëse apo bërthamore, zhdukjet ose vdekjet e të cilëve kanë tërhequr vëmendje publike.

Mondaloy është përdorur më vonë në zhvillimin e motorit raketor AR1, i projektuar për të zëvendësuar motorët rusë RD-180 që më parë përdoreshin në raketat e United Launch Alliance, në kuadër të përpjekjeve të SHBA për të ulur varësinë nga teknologjitë e huaja të shtytjes.

Ndryshe nga materialet e vjetra që ishin ose shumë të forta por digjeshin lehtë, ose rezistente ndaj nxehtësisë por më të dobëta, aliazhit i zhvilluar nga Reza synon t’i kombinojë të dyja vetitë: forcë të lartë dhe rezistencë ndaj ndezjes në kushte ekstreme.

Materiali, i përbërë kryesisht nga nikeli me sasi më të vogla kobalti, kromi, alumini dhe titani, është projektuar për të përballuar temperaturat dhe presionet e jashtëzakonshme të lëshimeve raketore.

Sipas patentës, ai ishte menduar për përdorim në komponentë kritikë si turbinat, kanalet e ajrit dhe sistemet e karburantit, ku çdo dështim mund të sillte pasoja katastrofike.

Këto materiale përdoren në motorë që shërbejnë për lëshimin e satelitëve ushtarakë, sistemeve të paralajmërimit raketor dhe ngarkesave të ndjeshme strategjike—misione të njohura si “lëshime të sigurisë kombëtare”.

Puna e Reza-s është mbështetur edhe nga Laboratori i Kërkimeve të Forcave Ajrore të SHBA-së, i cili në një periudhë është drejtuar nga McCasland.

Ai vetë u raportua i zhdukur në qershor 2025, në rrethana ende të paqarta dhe nën hetim.

Sipas autoriteteve të Bernalillo County, ai u pa për herë të fundit në shtëpinë e tij rreth orës 10:00 të mëngjesit duke biseduar me një teknik riparimi. Kur bashkëshortja u kthye më vonë, banesa ishte bosh, ndërsa mungonin telefoni, syzet dhe pajisjet e tij personale.

Hetuesit vunë re gjithashtu mungesën e çizmeve të ecjes dhe një revolveri të kalibrit .38. Më vonë u gjet një bluzë e Forcave Ajrore rreth një milje larg banesës, por nuk është konfirmuar nëse i përkiste atij.

Autoritetet nuk kanë konfirmuar publikisht elemente të krimit dhe hetimet vijojnë.

Në një tjetër rast, shkencëtari i NASA-s Michael David Hicks, 59 vjeç, u gjet i vdekur më 30 korrik 2023. Nuk janë dhënë publikisht detaje që sugjerojnë vrasje.

Po ashtu, Frank Maiwald, studiues i NASA-s, vdiq më 4 korrik 2024 në Los Angeles në moshën 61 vjeçare. Nuk u krye autopsi dhe shkaku i vdekjes nuk është bërë publik. Ai kishte punuar në projekte satelitore të avancuara në Jet Propulsion Laboratory.

Në Los Alamos National Laboratory, ish-punonjësi Anthony Chavez, 79 vjeç, u zhduk më 4 maj 2025 dhe kërkimet për të vazhdojnë ende pa rezultat.

Që nga viti 2024 janë raportuar edhe disa vdekje të tjera të shkencëtarëve të lidhur me kërkime hapësinore dhe teknologjike, përfshirë rastin e Melissa Casias, një asistente administrative në Los Alamos, e cila u pa për herë të fundit duke ecur vetëm pa dokumente apo telefon.

Në Kaliforni, astrofizikani Carl Grillmair u vra në shtëpinë e tij në shkurt 2024. Ai kishte punuar në misione të NASA-s për zbulimin e objekteve pranë Tokës.

Ndërkohë, në Masaçusets u raportuan dy vdekje të tjera në rrethana të ndryshme: studiuesi i fuzionit bërthamor Nuno Loureiro u vra në shtëpinë e tij, ndërsa kërkuesi farmaceutik Jason Thomas u gjet i vdekur në një liqen pas disa muajsh zhdukjeje.

Autoritetet kanë deklaruar se deri tani nuk ka prova që i lidhin këto raste mes tyre dhe se shumica mbeten nën hetim, pa përfundime zyrtare për përfshirje kriminale. /GazetaExpress/