Zbulimi i ri i fosileve të T. rex ndryshon historinë e dinosaurëve dhe zbulon sa gjatë jetonin në të vërtetë

Mistere

Gazeta Express

19/01/2026 19:06

Një studim revolucionar mbi fosilet e Tyrannosaurus rex ka ndryshuar ndjeshëm atë që shkencëtarët mendonin deri më sot për këta grabitqarë parahistorikë dhe jetëgjatësinë e tyre.

Hulumtimi, i kryer nga tre studiues amerikanë, tregon se T. rex nuk arrinte madhësinë e plotë të rritur deri rreth moshës 40-vjeçare. Kjo do të thotë se këta dinosaurë piqeshin ngadalë dhe në mënyrë të vazhdueshme për dekada, ndryshe nga bindja e mëparshme se rritja e tyre ndalej rreth moshës 25 vjeç.

Sipas studimit, T. rex kishte një “adoleshencë” të zgjatur, gjatë së cilës vazhdonte të rritej dhe të forcohej edhe në moshë të mesme. Kjo nënkupton se individët më të vjetër ka të ngjarë të kenë jetuar dukshëm më gjatë se 40 vjet.

Ndryshimi i këtij kuptimi erdhi pasi studiuesit analizuan në mënyrë më të detajuar kockat e këmbëve të fosilizuara të dinosaurëve. Ato u prenë në seksione shumë të holla dhe u ekzaminuan nën mikroskopë të posaçëm me dritë të polarizuar, një teknikë që lejon zbulimin e unazave të rritjes – të ngjashme me ato që gjenden në trungjet e pemëve – të cilat tregojnë ritmin vjetor të rritjes.

Studimi tregoi se disa nga shenjat e rritjes ishin keqinterpretuar më parë. Linjat shumë të afërta mes tyre, që dikur mendohej se përfaqësonin një vit të vetëm, rezultuan të ishin ndalesa ose ngadalësime të përkohshme të rritjes, të shkaktuara nga stresi, mungesa e ushqimit ose kushte të vështira mjedisore.

Duke përdorur modele të avancuara kompjuterike dhe duke kombinuar të dhënat nga 17 ekzemplarë të ndryshëm të tyranosaurëve – kryesisht nga muze në Montana dhe Dakota e Veriut – studiuesit ndërtuan një kurbë rritjeje shumë më të saktë. Mes fosileve të analizuara ishin edhe ekzemplarë të njohur me nofkat “Jane” dhe “Petey”.

Rezultatet, të publikuara në revistën shkencore PeerJ, tregojnë se T. rex arrinte madhësinë maksimale vetëm pas 35–40 vjetësh. Gjatë periudhës së rritjes më të shpejtë, mes moshës 14 dhe 29 vjeç, këta grabitqarë mund të shtonin nga 360 deri në 540 kilogramë në vit. Megjithatë, pas kësaj faze intensive, ata hynin në një periudhë të gjatë “nën-të rritur”, duke vazhduar të shtonin peshë dhe përmasa për 10–15 vite të tjera.

Bashkautori i studimit, profesori Jack Horner nga Universiteti Chapman në Kaliforni, theksoi se kjo rritje e ngadaltë dhe e zgjatur mund t’u ketë lejuar tyranosaurëve të rinj të zinin role të ndryshme ekologjike, duke gjuajtur pre më të vogla përpara se të shndërroheshin në grabitqarët dominues të periudhës Kretake.

Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se disa nga fosilet e analizuara mund t’i përkasin një kompleksi më të gjerë speciesh të Tyrannosaurus rex. Në veçanti, fosilet më të vogla, si “Jane” dhe “Petey”, shfaqën modele rritjeje të ndryshme, duke ngritur mundësinë që ato të mos kenë qenë T. rex i mirëfilltë, por një specie tjetër e afërt, siç është propozuar më parë Nanotyrannus.

Studimi sugjeron se historia e T. rex mund të jetë edhe më komplekse sesa mendohej dhe se nevojiten kërkime të mëtejshme për të kuptuar plotësisht evolucionin dhe biologjinë e “mbretit të dinosaurëve”. /GazetaExpress/