Zakonet e përditshme të të ushqyerit mund të ndikojnë në rrezikun e demencës

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

19/01/2026 18:45

Zakonet e përditshme të të ushqyerit mund të luajnë rol në rrezikun për zhvillimin e demencës më vonë në jetë, sugjeron një studim i ri shkencor.

Sipas studiuesve, kjo lidhet me mënyrën se si organizmi përpunon ushqimin me kalimin e kohës, proces që mund të ndikojë në shëndetin e trurit edhe te personat që nuk vuajnë nga diabeti.

Në një nga studimet më të mëdha të këtij lloji, shkencëtarët kanë lidhur rritjet e forta të sheqerit në gjak pas vakteve me një rrezik më të lartë për zhvillimin e sëmundjes së Alzheimerit, forma më e përhapur e demencës. Mjekët kanë ditur prej kohësh se sheqeri kronikisht i lartë në gjak, diabeti i tipit 2 dhe rezistenca ndaj insulinës mund të dëmtojnë trurin dhe të rrisin rrezikun për demencë.

Por gjetjet e reja sugjerojnë se edhe rritjet e përsëritura të sheqerit në gjak pas ushqimit – kur niveli i glukozës rritet ndjeshëm dhe qëndron i lartë për një kohë – mund të jenë të dëmshme, edhe te personat pa diabet.

Studimi, i udhëhequr nga shkencëtarë të Universitetit të Liverpool-it, analizoi të dhëna shëndetësore dhe gjenetike nga mbi 350,000 pjesëmarrës të UK Biobank, një projekt afatgjatë që ndjek shëndetin e të rriturve të moshës së mesme dhe të moshuar.

Në vend që të analizonin drejtpërdrejt dietën e pjesëmarrësve, studiuesit shqyrtuan shënues gjenetikë të lidhur me mënyrën se si trupi përpunon sheqerin, përfshirë nivelet e glukozës para ushqimit, dy orë pas ushqimit, si dhe nivelet e insulinës – hormoni që ndihmon në largimin e sheqerit nga gjaku.

Këta tregues së bashku pasqyrojnë sa me efikasitet trupi e kontrollon sheqerin në gjak. Pjesëmarrësit ishin të moshës 40–69 vjeç në momentin e përfshirjes në studim, me një moshë mesatare 59.9 vjeç, dhe u ndoqën përmes të dhënave mjekësore. 54 për qind ishin gra dhe 46 për qind burra.

Studiuesit zbuluan se personat me predispozitë gjenetike për nivele më të larta të sheqerit në gjak dy orë pas ushqimit – i ashtuquajturi glukozë pas vakteve – kishin 69 për qind më shumë gjasa të zhvillonin sëmundjen e Alzheimerit.

Në mënyrë domethënëse, ky efekt nuk u vu re te sheqeri në gjak esëll, insulina esëll apo rezistenca ndaj insulinës, çka sugjeron se rreziku lidhet posaçërisht me mënyrën se si trupi përballon sheqerin pas ushqimit.

“Kjo gjetje mund të ndihmojë në formësimin e strategjive të ardhshme të parandalimit, duke theksuar rëndësinë e menaxhimit të sheqerit në gjak jo vetëm në përgjithësi, por veçanërisht pas vakteve,” tha autori kryesor i studimit, Dr. Andrew Mason.

Sipas studiuesve, rezultatet mund të jenë të rëndësishme edhe përtej personave të diagnostikuar me diabet, pasi shumë individë përjetojnë rritje të forta të sheqerit pas ushqimit pa qenë të vetëdijshëm për këtë.

Megjithatë, ata theksuan se gjetjet duhen interpretuar me kujdes. Kur ekipi u përpoq të përsëriste analizën duke përdorur një bazë të dhënash gjenetike ndërkombëtare për Alzheimerin, nuk arriti të riprodhonte të njëjtin rezultat.

Studimi gjithashtu nuk gjeti prova se rritjet e sheqerit pas vakteve lidhen me ndryshime në madhësinë e trurit, vëllimin e hipokampusit apo shenja të sëmundjeve të enëve të vogla të gjakut në skanimet MRI, duke sugjeruar se rreziku i shtuar mund të mos lidhet me dëmtime strukturore të dukshme të trurit.

Hulumtimi përdori një metodë të quajtur randomizim Mendelian, e cila analizon ndryshimet natyrore gjenetike për të nxjerrë lidhje shkak–pasojë, duke minimizuar ndikimin e faktorëve të stilit të jetesës si dieta, pesha trupore apo aktiviteti fizik.

Në Mbretërinë e Bashkuar, demenca vlerësohet se shkakton rreth 76,000 vdekje në vit, duke e bërë atë shkakun kryesor të vdekjeve, shpesh për shkak të komplikacioneve si pneumonia apo vështirësitë në gëlltitje.

Sëmundja e Alzheimerit përbën shumicën e rasteve dhe aktualisht prek rreth 982,000 persona në Mbretërinë e Bashkuar, një shifër që pritet të rritet në 1.4 milion deri në vitin 2040.

Simptomat e hershme zakonisht përfshijnë probleme me kujtesën, vështirësi në të menduar dhe arsyetim, si dhe çrregullime të gjuhës, të cilat përkeqësohen gradualisht me kalimin e kohës. /GazetaExpress/