“Vezë” misterioze në Mars

Mistere

Gazeta Express

04/03/2026 22:38

Roveri Curiosity i NASA ka zbuluar struktura të pazakonta në Mars, përfshirë formacione të vogla sferike që ngjasojnë me vezë – tipare që nuk ishin vërejtur më parë në planet.

Imazhet e fundit tregojnë kreshta të mëdha zigzage, të njohura si “boxwork”, të shtrira përgjatë shpateve të Mount Sharp brenda Gale Crater. Nga orbita, këto formacione duken si rrjeta gjigante merimange të gdhendura në sipërfaqe.

Prej tetë muajsh, Curiosity po studion nga afër këto kreshta të ndërlidhura shkëmbore, që shtrihen në një zonë deri në 20 kilometra të gjerë. Shkencëtarët mendojnë se ato janë formuar miliarda vite më parë, kur ujërat nëntokësore rridhnin nën sipërfaqen e Marsit, duke depozituar minerale.

Me kalimin e kohës, këto minerale u forcuan dhe mbetën si kreshta, ndërsa shkëmbi përreth u gërrye nga era.

Në pamjet nga afër dallohen edhe struktura të vogla të rrumbullakëta – të quajtura nyje (nodules) – të shpërndara përgjatë anëve të kreshtave dhe në gropat mes tyre. Këto konsiderohen si tregues të qartë të aktivitetit të dikurshëm të ujërave nëntokësore. Megjithatë, studiuesit janë befasuar nga vendndodhja e tyre, pasi ato nuk ndodhen pranë çarjeve qendrore, aty ku pritej të ishte përqendruar rrjedha e ujit.

Sipas studiuesve, uji dikur ka qarkulluar nëpër çarje të shkëmbit bazë, duke lënë pas minerale që forcuan zona të caktuara. Pjesët e paforcuara u konsumuan gradualisht, duke krijuar relievin aktual. Prania e këtyre strukturave kaq lart në mal sugjeron se niveli i ujërave nëntokësore ka qenë më i lartë sesa mendohej më parë – një zbulim që rihap debatin për sa kohë mund të kenë ekzistuar kushte të përshtatshme për jetë mikrobike në Mars.

Ndërsa Curiosity është ngjitur më lart në Mount Sharp – i cili ngrihet rreth 5 kilometra mbi dyshemenë e kraterit – shtresat shkëmbore kanë zbuluar dëshmi të ndryshimeve klimatike në planet. Shtresat më të larta tregojnë kushte gjithnjë e më të thata, të ndërprera herë pas here nga periudha më të lagështa kur lumenj dhe liqene mund të jenë rikthyer.

Roveri ka shpuar disa mostra shkëmbore në këtë zonë, duke analizuar materialin e pluhurosur me rreze X dhe furra me temperaturë të lartë në laboratorin e tij të brendshëm.

Analizat kanë zbuluar minerale argjilore në kreshta dhe karbonate në gropat përreth – të dhëna që ndihmojnë në rindërtimin e historisë gjeologjike të rajonit. Një mostër e fundit është analizuar edhe me një teknikë kimike të specializuar për të kërkuar përbërje organike, molekula me bazë karboni që lidhen me origjinën e jetës.

Curiosity pritet të largohet nga zona e “boxwork” në mars dhe të vazhdojë eksplorimin në shtresat më të pasura me sulfate të malit. Shkencëtarët shpresojnë se misioni do të hedhë më shumë dritë mbi mënyrën se si Marsi u shndërrua, miliarda vite më parë, nga një planet me ujë të rrjedhshëm në botën e ftohtë dhe të thatë që shohim sot. /GazetaExpress/