Vdekjet nga demenca po rriten më shpejt se sa ishte parashikuar, paralajmërojnë ekspertët

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

23/01/2026 20:20

Ekspertët e shëndetësisë paralajmërojnë se demenca po shkakton vdekje me një ritëm më të shpejtë se sa ishte parashikuar.

 Të dhënat e reja tregojnë se vitin e kaluar në Angli janë regjistruar rreth 2.500 vdekje më shumë nga kjo sëmundje, krahasuar me pritshmëritë statistikore.

Mbi 68.000 persona kanë humbur jetën nga demenca në vitin 2025, duke përbërë rreth një në gjashtë vdekje nga shkaqet kryesore të regjistruara. Kjo shënon dhjetëvjetorin që kur demenca tejkaloi sëmundjet e zemrës si shkaku kryesor i vdekjeve në Mbretërinë e Bashkuar – një “titull” i zymtë që e ka mbajtur që atëherë, me përjashtim të viteve 2020 dhe 2021 gjatë pandemisë së Covid-19.

Sipas të dhënave zyrtare të Zyrës Kombëtare të Statistikave (ONS), në vitin 2014 u regjistruan rreth 501.000 vdekje në Angli dhe Uells. Prej tyre, sëmundjet e zemrës shkaktuan rreth 66.000 vdekje, duke qenë shkaku kryesor në atë kohë. Demenca – përfshirë formën më të përhapur, sëmundjen e Alzheimerit – ishte përgjegjëse për pak më pak se 60.000 vdekje.

Në vitin 2015, situata ndryshoi. Nga rreth 530.000 vdekje gjithsej, demenca dhe Alzheimeri u lidhën me rreth 61.700 vdekje, duke tejkaluar sëmundjet e zemrës, të cilat shkaktuan pak mbi 61.000 vdekje.

Të dhënat e reja, të publikuara këtë javë, lidhen me të ashtuquajturat “vdekje të tepërta”, një tregues i veçantë i ONS që mat sa persona kanë vdekur mbi nivelin e pritshëm normal. Ky tregues krahason numrin real të vdekjeve me parashikimet e bazuara në tendencat e mëparshme, rritjen e popullsisë dhe plakjen e saj, duke treguar nëse vdekshmëria po rritet përtej asaj që ekspertët kishin parashikuar.

Në rastin e demencës, të dhënat tregojnë se vitin e kaluar në Angli kanë vdekur 2.588 persona më shumë nga sa pritej, edhe pasi janë marrë parasysh faktorët demografikë.

Në përgjithësi, në Angli vitin e kaluar u regjistruan më pak vdekje se sa ishte parashikuar, me demencën dhe gripin që përbënin përjashtimet kryesore. Ndërkohë, vdekjet nga sëmundjet e zemrës dhe kanceri ishin dukshëm më të ulëta se sa pritej, çka reflekton përmirësime në financim, kërkime dhe trajtime.

Shifrat zyrtare parashikonin mbi 135.700 vdekje nga të gjitha sëmundjet kardiovaskulare në vitin 2025, rreth 8% më shumë se 124.218 vdekjet e regjistruara realisht. Po ashtu, vdekjet nga kanceri ishin 2% më të ulëta se parashikimet. Në total, 391.538 vdekje nga gjashtë shkaqet kryesore u regjistruan, rreth 4% më pak se sa pritej, duke e bërë rritjen e vdekjeve nga demenca një përjashtim të theksuar.

Shkaqet kryesore përfshinin sëmundjet e zemrës, kancerin, gripin dhe pneumoninë, sëmundjet kronike të rrugëve të poshtme të frymëmarrjes, demencën dhe Alzheimerin, si dhe sëmundjet e mëlçisë.

Një zëdhënës i NHS England sugjeroi se rritja e rasteve lidhet pjesërisht me teknikat më të mira diagnostikuese, të cilat po identifikojnë më shumë persona me këtë sëmundje. “Pas çdo statistike fshihet një familje – dhe ne jemi të vendosur të përmirësojmë kujdesin për demencën,” u shpreh ai.

Aktualisht, rreth 900.000 persona në Mbretërinë e Bashkuar jetojnë me demencë, dhe ky numër pritet të rritet në 1,4 milion deri në vitin 2040, kryesisht për shkak të Alzheimerit. Sipas Alzheimer’s Society, më shumë se një e treta e personave me këtë sëmundje ende nuk kanë një diagnozë.

NHS thekson se diagnostikimi i hershëm është hapi i parë thelbësor. “Marrja e një diagnoze për demencën është hapi i parë për të mbështetur pacientët, me një gamë të gjerë shërbimesh të NHS në dispozicion,” tha zëdhënësi, duke u bërë thirrje familjarëve të inkurajojnë vizitat te mjeku i familjes sapo të vërehen simptoma.

Shifrat publikohen në një kohë kur analiza të reja tregojnë se pacientët me demencë përballen ende me pabarazi të mëdha në kujdes, në varësi të zonës ku jetojnë. Në më shumë se gjysmën e autoriteteve lokale në Angli, NHS nuk po arrin objektivat e diagnostikimit. Aktivistët flasin për një “padrejtësi të ashpër”, ku pacientët shpesh paguajnë më shumë për kujdes, ndërkohë që nuk ka ende barna në NHS që ta kurojnë, parandalojnë apo ngadalësojnë ndjeshëm sëmundjen.

Në vitin 2024, pacientëve të NHS iu mohua qasja në ilaçin e shumëpritur kundër Alzheimerit, Lecanemab, pasi autoritetet vendosën se ai nuk ishte kosto-efektiv. Ky ilaç është trajtimi i parë që ka treguar se mund të ngadalësojë përparimin e Alzheimerit.

Pavarësisht rritjes së numrit të vdekjeve dhe mungesës së trajtimeve të reja, demenca u hoq vitin e kaluar nga udhëzimet zyrtare të planifikimit të NHS, duke ngritur shqetësime se nuk po trajtohet më si prioritet. Pas kritikave, qeveria ka premtuar krijimin e kornizës së parë moderne për shërbimet ndaj brishtësisë dhe demencës, me synim vendosjen e standardeve kombëtare dhe përmirësimin e cilësisë së kujdesit.

Megjithatë, analizat tregojnë se NHS ende nuk po arrin objektivin qeveritar për të diagnostikuar 66,7% të rasteve të demencës në shumicën e zonave. Mesatarja kombëtare është aktualisht 66,5%, ndërsa Londra paraqet performancën më të dobët, me vetëm rreth një në tre raste të diagnostikuara.

Ministri i Shëndetësisë, Stephen Kinnock, tha se një diagnozë në kohë mund të ndryshojë jetën e pacientëve, duke u dhënë akses në kujdes dhe mbështetje për të jetuar më mirë dhe më gjatë. Ndërkohë, drejtori klinik kombëtar i NHS për demencën, Dr. Jeremy Isaacs, theksoi se numri i personave të diagnostikuar është në nivel rekord dhe shumë pranë objektivit kombëtar.

Paralajmërimi vjen ndërsa ekspertë ndërkombëtarë kanë publikuar këtë javë 56 rekomandime të bazuara në prova shkencore për të ulur rrezikun e demencës, përfshirë kontrollin më të mirë të tensionit të lartë dhe mesazhe më të forta të shëndetit publik.

Kieran Winterburn, nga Alzheimer’s Society, tha se këto shifra tregojnë se demenca mbetet një nga sfidat më të mëdha shëndetësore në Mbretërinë e Bashkuar dhe se diagnostikimi i hershëm dhe i saktë është thelbësor për të siguruar trajtim, kujdes dhe mbështetje më të mirë, si dhe për të ulur numrin e vdekjeve përmes ndërhyrjes së hershme dhe kujdesit të përqendruar në komunitet. /GazetaExpress/