Tregimi i javës/ Bernard Malamud: Modelja

Arte

Gazeta Express

05/12/2025 15:51

Bernard Malamud (1914 – 1986), shkrimtar amerikan: Së toku me Saul Bellow, Joseph Heller, Isaac Bashevis Singer, Norman Mailer dhe Philip Roth, ai ishte njëri prej autorëve amerikanë me origjinë hebreje më të njohur të shekullit XX. Romani i tij mbi bejsbollin ‘The Natural’ ishte përshtatur për film më 1984, me Robert Redford në rolin kryesor. Romani i tij ‘The Fixer’, i vitit 1966, po ashtu i bërë film, që flet për antisemitizmin në Perandorinë ruse, kishte fituar si National Book Award ashtu edhe Pulitzer Prize. Nga ana tjetër ai po ashtu konsiderohet njëri ndër autorët më të shkathët të tregimit të shkurtër

MODELJA

Bernard Malamud

Herët në mëngjes Efraim Elihu i telefonoi Shoqatës së Studentëve të Artit dhe pyeti se si do të mund të gjente një vajzë modele me përvojë që do të mund ta pikturonte nudo. Ai i tha gruas me të cilën po fliste në telefon se donte dikë të moshës rreth tridhjetë vjeçe. “A ka ndonjë gjasë të më ndihmoni?”

“Nuk po më kujtohet emri juaj,” tha gruaja në telefon. “A keni pasur ndonjë marrëveshje me herët me ne? Disa prej studenteve tona punojnë si modele, por rëndom vetëm për piktorët që ne i njohim.” Z. Elihu tha se nuk kishte pasur. Ai donte që të kuptohej se ai ishte piktor amator që dikur kishte studiuar në Shoqatë. 

“A keni studio?”

“Kam një dhomë të madhe të ndejës me plot dritë. 

“Nuk jam më i ri,” vazhdoi ai, “por, pas shumë vitesh kam rifilluar të pikturoj sërish dhe do të doja të bëja ca punime nudo që ta rikthej ndjesinë e formës. Nuk jam piktor profesionist, ju po e kuptoni, por e kam seriozisht këtë punën e pikturimit. Nëse doni ndonjë referencë rreth karakterit tim, mund t’jua jap.” Ai e pyeti atë sa ishte tarifa e tanishme e modeleve dhe gruaja, pas një pauze, tha, “Gashtë e gjysmë orën.” Z. Elihu tha se  kjo ishte e pranueshme. Dukej sikur ai donte të fliste edhe më gjatë, por ajo nuk i dha zemër për këtë. E hodhi në letër emrin dhe adresën e tij dhe i tha se mendonte se mund të kishte ndonjërën prej tyre për të pasnesërmen. Ai e falënderoi atë për konsideratën e saj. 

Kjo bëri vaki të mërkurën. Modelja erdhi të premtën në mëngjes. Ajo kishte telefonuar një natë më parë dhe e kishin caktuar kohën e ardhjes së saj. Ajo i ra zilës fare pak pas orës nëntë dhe z. Elihu ia behu menjëherë te dera. Ai ishte një burrë në të gjashtëdhjetat, me flokë të thinjura, që jetonte në një shtëpi me gur të kaftë afër Avenysë së Nëntë dhe ishte i dalldisur nga perspektiva e pikturimit të kësaj gruaje të re. 

Modelja ishte një grua e thjeshtë në dukje diku rreth njëzet e shtatë vjeçe dhe piktori i moçëm tha me vete se tipari i saj më i mirë ishin sytë. Ajo kishte veshur një pelerinë të kaltër në një ditë të kthjellët pranvere. Piktorit të moçëm i pëlqeu fytyra e saj, por e mbajti këtë për vete. Ajo as që ia hodhi ndonjë shikim derisa po ecte e vendosur për në dhomë. 

“Mirëdita,” tha ai dhe ajo iu përgjigj, “Mirëdita.” 

“Është si në pranverë,” tha burri i moçëm. “Gjethnaja po nis të nxjerrë kokën përsëri.”

“Ku duhet të ndërrohem?” pyeti modelja.

Z. Elihu pyeti si e kishte emrin dhe ajo gjegji, “Znj. Perry.”

“Mund të ndërroheni në banjë, do të thosha, znjsh. Perry, ose po deshët, në dhomën time – poshtë hajatit – është boshe dhe mund të ndërroheni aty. Është më e ngrohtë se sa banja.”

Modelja tha se nuk i prishte punë, por me vete mendoi se ishte më mirë të ndërrohej në banjë. 

“Si ta kesh qejfin,” tha burri i moshuar.

“A është gruaja juaj këtej rrotull?”, pyeti ajo pastaj, duke hedhur shikimin nëpër dhomë.

“Ka rastisur të jem i ve.”

Ai tha se kishte pasur një bijë dikur, por kishte vdekur në një aksident. Modelja tha se i vinte keq. “Po ndërrohem dhe do të kthehem për pak minuta.”

“Nuk e kemi me nguti fare,” tha z. Elihu, i lumtur që do ta pikturonte. 

Znjsh. Perry hyri në banjë, u zhvesh dhe u kthye shpejt. E hoqi peshqirin me të cilin ishte mbështjellë. Koka dhe supet e saj ishin hollake dhe të formuara mirë. E pyeti burrin e moçëm se si do të donte që të pozonte ajo. Ai po qëndronte mbrapa një tavoline kuzhine të smaltuar në dhomën e ndejës me një dritare të gjerë. Mbi tavolinë kishte shtydhur – dhe po i përziente – përmbajtjen e dy tubeve të vockla të bojrave. Kishte edhe tri tuba të tjera që nuk po i prekte me dorë. Modelja, duke thithur tymin e fundit të cigares, e shtypi atë në kapakun e një kutie kafeje në tavolinën e kuzhinës. 

“Shpresoj të mos e kesh problem nëse tymos herë pas here?”

“S’e kam problem, nëse e bën teksa jemi duke pushuar.”

“Për këtë e kisha fjalën.”

Ajo po e shikonte atë teksa i përziente ngadalë ngjyrat.

Z. Elihu nuk e shikoi menjëherë trupin e saj lakuriq, por tha se do t’i pëlqete nëse ajo do të ulej në karrigen te dritarja që shihte kah oborri i pasmë me pemë arre të Indisë, gjethet e të cilave sapo kishin marrë jetë.

“Si dëshironi që të ulem, me këmbë të kryqëzuara apo të pakryqëzuara?”

“Si t’jua dojë qejfi. Të kryqëzuara a të pakryqëzuara nuk ka ndonjë ndryshim për mua. Si do të që jeni më rehat.”

Modelja u duk e befasuar nga kjo, por u ul në karrigen e verdhë te dritarja dhe e kryqëzoi njërën këmbë mbi tjetrën. Figura e saj ishte e mirë. 

“A është në rregull kështu?”

Z. Elihu pohoi me kokë. “Mirë,” tha ai. “Shumë mirë.” Zhyti furçën në bojërat që i kishe përzier mbi tavolinë dhe, pasi që e shikoi trupin lakuriq të modeles, nisi të pikturonte. Shikonte atë pastaj largonte shikimin shpejt, thua se kishte frikë të ballafaqohej me të. Por kjo shprehje ishte objektive. Ai sa dukej pikturonte shkujdesshëm, duke i hedhur shikimin modeles herë pas here. Ai nuk e shikonte shpesh. Ajo dukej se nuk ishte e vetëdijshme për këtë. Njëherë ajo ktheu kokën të vëzhgonte arrën e Indisë dhe ai e studoi atë një hop që të kuptonte se çka mund të kishte parë ajo andej. 

Pastaj ajo nisi të shikonte piktorin me interesim. I shikoi sytë e tij, i shikoi duart e tij. Ai vrau mendjen mos ishte duke bërë ndonjë gjë gabim. Pasi që kishte kaluar rreth një orë ajo u ngrit rrufeshëm nga karrigia e verdhë.

“E lodhur?” pyeti ai.

“Nuk është çështja te lodhja,” tha ajo, “por do të doja të dija, për atë Krisht, çka po mendoni se po bëni? Sinqerisht, unë nuk mendoj se ju merrni erë nga pikturimi.”

E kishte lënë të shtangur. E mbuloi shpejt kanavacën me një peshqir. Pas një momenti të gjatë, z. Elihu, duke marrë frymë lehtë, i lagu buzët e thara dhe tha se nuk ishte duke pretenduar se ishte piktor. Ai tha se ishte përpjekur t’ia bënte këtë abolutisht të qartë gruas me të cilën kishte folur në shkollën e artit kur i kishte marrë në telefon.

Pastaj tha, “Mund të kem bërë një gabim kur ju thirra të vini në shtëpinë time sot. Mendoj se është dashur të testoja veten edhe për një kohë, ashtu që të mos ia harxhoja kot kohën askujt. Ma ha mendja se nuk jam gati të bëj atë që do të doja të bëja.”

“Nuk ma ndien mua hiç se sa gjatë e keni testuar veten,” tha znjsh. Perry. “Për besë, mendoj se ju nuk më keni pikturuar fare. Në të vërtetë, e ndieja se nuk jeni i interesuar të më pikturoni. Mendoj se ju jeni i interesuar t’i lëshoni sytë tuaj nëpër trupin tim cullak për disa arsye tuajat. Nuk di asgjë rreth nevojave tuaja personale, por jam krejt e sigurt se shumica e tyre nuk kanë aspak të bëjnë me pikturimin.”

“Ma ha mendja se kam bërë një gabim.”

“Ma ha mendja se e keni bërë,” tha modelja. Ishte veshur tashmë, rripin shtrëngueshëm.

“Unë jam piktore,” tha ajo, “dhe modeloj ngase kam mbetur në të thatë, ama e di çka është e rreme kur e shoh.”

“Nuk do të ndihesha kaq keq,” tha z. Elihu, “po të mos ia isha munduar t’ia shpjegoja gjendjen asaj zonjës në Shoqatën e Studentëve të Artit. 

“Më vjen keq që ndodhi kjo gjë,” tha z. Elihu me zërin e ngjirur. “Duhej ta kisha menduar, por ja që nuk e kam menduar. Jam gjashtëdhjetë vjeç. Tashmë kam dashur gra dhe e kam ndier si një humbje të trishtë atë se nuk kam mikesha të veçanta në këtë periudhë të jetës sime. Kjo është njëra prej arsyeve pse doja të pikturoja sërish, megjithëse nuk kam pretenduar ndonjëherë se kam ndonj telent të shquar. Po ashtu, ma ha mendja se nuk e kam kuptuar se sa shumë e kam harruar këtë punën e pikturimit. Jo vetëm këtë, por edhe trupin femëror. Nuk e kisha kuptuar se do të prekesha kaq shumë nga trupi juaj dhe, duke vrarë mendjen për këtë, nga mënyra se si e kam çuar jetën. Shpresoja se duke pikturuar prapë do të freskoja ndjesinë time të jetës. Më vjen keq që ju kam vënë në siklet dhe ju kam shqetësuar.”

“Do të paguhem për sikletin tim,” tha znjsh. Perry, “por ajo që ju nuk mund ta paguani është fyerja që më është dashur të vij këtu dhe t’iu nçnshtrohem sye tuaj që rrëshqisnin mbi trupin tim.”

“Nuk e mendoja si fyerje.”

“Unë e ndiej kësisoj.”

Ajo i kërkoi z. Elihu të zhvishej.

“Unë?” pyeti ai, i befasuar. “Pse?”

“Dua të të skicoj. Hiqi pantallonat dhe këmishën.”

Ai tha se ende nuk i kishte hequr qafe të brendshmet dimërore, por ajo nuk buzëqeshi.

z. Elihu, i hoqi teshat, i turpëruar se si mund të dukej para saj.

Me lëvizje të shpejta ajo skicoi formën e tij. Ai nuk ishte burrë që dukej keq, por u ndje keq. Pasi që bëri skicën, zhyti furçën në një njollë pigmenti të zi që e kishte shtrydhur nga një tub dhe i llangosi tiparet e tij, duke lënë pas një katrahurë të zezë. 

Ai e pa atë ta urrente, por nuk tha asgjë. 

Znjsh. Perry hodhi furçën në një kosh mbeturinash dhe u kthye në banjë të merrte rrobat e saj.

Burri i moshuar nënshkroi një çek për të me shumën për të cilën ishin marrë vesh. I vinte marre ta vinte emrin e vet, por e nënshkroi dhe ia zgjati asaj. Ynjsh, Perry e futi çekun në çantë e saj të madhe dhe u largua. 

Ai mendoi se ajo, në mënyrën e saj, nuk ishte grua që dukej keq, megjithëse nuk ishte e hirshme. Burri i moshuar pyeti veten, “A ka mbetur në jetën time diçka më shumë se kjo që kam tash? A është kjo e gjitha që më ka mbetur?”

Përgjigja dukej të ishte po dhe ai e vajtoi atë se sa shpejt ishte plakur. Paskëtaj e largoi peshqirin nga kanavaca dhe u mundua ta plotësonte fytyrën e saj, pro tashmë e kishte harruar.

1983

/Marrë nga Bernard Malamud, ‘The Complete Stories’, Farrar, Straus and Giroux, 1997

/Përkthimi: Gazeta Express