Tregimi i javës/ Beppe Fenoglio: Pas shiut

Arte

Gazeta Express

13/02/2026 14:55

Giuseppe (Beppe) Fenoglio (1 mars 1922 – 18 shkurt 1963) – shkrimtar, partizan, dramaturg dhe përkthyes italian

PAS SHIUT

Nga Beppe Fenoglio

Kishte rënë shi gjithë natën. Qielli ishte I bardhë, me avuj të hirtë të zbehtë. Pemët ishin krejtësisht të palëvizshme, edhe ato të mbjella në langën më të lartë. Rrugët dhe shtigjet, që të gjitha, ishin nxirë. 

U dha te dyrja, tashmë ora ishte dhjetë, të shihte nëse dielli po mundohej në ndonjë anë të shprishte pëlhurën e hirtë, por kot, s’shihje kund as dritën më të vockël. Nuk mbetej veçse të kthehej brenda, për të bërë çka? Për të distiluar bojën e shpendrës dhe të mos mendonte të vazhdonte ushtarin e luftës së kaluar që po e nxirrte nga guri sipër pusit. Ishte në ankth ta mbaronte, për t’ia rrasur në kokën helmetën e vërtetë, që e kishte gjetur në vreshtë pas manovrave të mëdha të vitit të kaluar dhe që tash e mbante në shtrat si thesatin e tij më të çmuar. 

Mamaja e tij erdhi nga pazari i Muraxanos, dukej si burrë, me këpucët e mëdha, çoraplet e leshta ngjyrë tulle dhe atë kapotë të një ngjyre të pabesueshme të fërgesës së gjelbër. Dhe kollitej, një kollë e ngjashme me atë të shkundullimit të një kutie dëng me gozhdë. 

Nuk donte ta pyeste asgjë, por nuk e linte ndërgjegjja, kështu me pa dashje e pyeti: – A i shite mirë prapë?

Ajo luajti kokën: – Jo, ngase u dukeshin të zverdhura dhe e fshihnin tepër qumështin e lopës. 

Shkoi t’ia jepte paraët të shoqit, duke i thënë: – pesë kile e gjashtë qind për katër e gjysmë. 

I moshuari i futi tre skudët në xhep dhe iu kthye leximit të gazetës. Ishin faqe gazete të vjetra me muaj, por ai i lexonte si të ishin të së djeshmës. I thoshte censarit t’ia blinte apostafat në Alba. 

Mamaja e tij u vu të gatuante kaçamakun, me të edhe provolinën** e shkoqur nga trau. Ai shkoi të nxirrte verën, qilari ishte dhjetë hapa tej, por ai vuri një thes në kokë. U kthye, duke thënë: – Në çfarëdo kohe, – e atëherë të gjithë u dhanë te dritarja. Panë famullitarin që po zbriste i kapur me të dy duart pas një çadre të madhe, me rrobën që po i ndotej në baltë. – Në çfarëdo kohe, – përsëriti i moshuari, pastaj: – Është bërë qull nga këmbët deri te gjunjët. Pas pak do ta qullë atë nga gjunjët deri në vete. 

– Mbylle, plak i ndyrë, – i tha ajo.

I moshuari u nxeh: – Nuk po e mbyll hiç! Nuk është njeri çfarëdo. Është famullitari ynë dhe është turp për të gjithë. 

– Jo mbylle, se të zemërohesh me priftërinjtë të sjell ters. 

Muhabet i moçëm rreth priftërinjve, me gruan për dhe burrin kundër, ai doli dhe qëndroi përposh ullukut. Shikoi lart te rruga e Bosolës, tamam me kohë që të shihte teksa kalonte autobusin e Savonës, kësaj radhe pa ngritur asnjë fije pluhuri. E ndoqi deri te kthesa e Muraxanës, pastaj shikoi poshtë. 

Sado pak që ta kishte kapur shiu, ndiente teshat e ngjitura për lëkurës, nisi të ndihej paksa keq sa po ta mbante mendjen aty do t’ia merrte vajit. 

I solli në mendje tre vjetët e kaluara te salezanët në Karru dhe se si e kishte përjetuar të njëjtën ndjesi të lëkurës, përherë. Kujtimi u bë më i gjallë, ja Don Pio që…

Ishe ulur mbi parvaz dhe ja zëri i mamasë që ankohej se po ia zitne dritën. 

– Dhe ndize dritën! – i erdhi t’i thoshte, por nuk mundej, duhej të prisnin derisa t’u dhimbnin sytë, brenda. 

Por kishte mjaftuar ajo që të hiqte nga mendja tërë Karrunë, të kishte kokën bosh, aq bosh sa t’i merreshin mendtë. U kthye në shtëpi, u mundua të lexonte, por nuk ishte punë që i moshuari t’ia huazonte ndonjë faqe, ato që nuk i lexonte i mbante nën prapanicë. Pastaj ishin fleta të vjetra me muaj. Tjetër gjë për të lexuar nuk kishte, përveç një libri barceletash të famullitarit të vjetër, me titullin Pika të gjakut të mirë. Por i dinte përmendësh. Mund të lexonte fletoren e tij të shënimeve, me ato dy poezitë mbi fshatin, perëndimin e diellit mbrapa Bosolës dhe epigrafin që kishte shkruar për vëllain e tij, kur ishte i bindur se do t’ia vinin gurin. Por qe një punë e kotë, ngase gurin nuk ia vunë, mezi ia vunë një kryq që e vizatoi ai vetë në murthin e varrezës te koka e varrit. 

Lart qielli ishte kthjellur, por poshtë po kalonte një kortezh resh tym të hirta mbi majën e kodrës së Mombarkaros, thua se po merrte masat.

Dukej sikur e gjithë lëvizja e qiellit po bëhej në gropën e Shën Benedetos. 

I moshuari ngiti sytë dhe pyeti: – Çfarë fjale është kjo? Aletoria. Lexoi më mirë: – Aleatoria*. Çka do të thotë? 

– Nuk e di. 

– Si nuk e ditke? As për së afërmi? 

– Më duhet ta lexoj tërë frazën, – dhe bëri një lëvizje drejt gazetave, por i moshuari i tërhoqi kah vetja.

Kishte edhe dy ditë për të mbaruar gushti, por ai shi she ajo mjegull po ia luanin verës. Veç bora mangut.

Për të neveria qe më e madhe se sa që kishte parashikuar. Natën nuk e kishte hetuar shushurimën e ujit, para se ta zinte gjumi kishte parë vetëm se hapësirat e grilave të bëheshin manushaqe, nga vetëtima, por nuk e kishte çarë kokën. 

Shënime: 

Provolone – djathë i papërpunuar, prej burmi të fortë dhe kompakt, me shije të ëmbël ose pikante, nga qumështi i pakulluar i lopës.  

Aleatoria – I rrezikshëm , i pasigurt.

/Marrë nga Beppe Fenoglio: Tutti i racconti, Einaudi, 2007

/Përkthimi: Gazeta Express