Tracey Emin: Arti si plagë e hapur

Arte

Gazeta Express

25/02/2026 20:16

Ekspozita retrospektive **Tracey Emin: A Second Life në Tate Modern është një përvojë thellësisht tronditëse. Nuk është një shfaqje për t’u shijuar lehtë; është një hyrje pothuajse e pahijshme në jetën intime të një artisteje që nuk njeh kufij mes artit dhe dhimbjes personale.

Të duket sikur po e ndërpret në një moment krejtësisht privat: të zhveshur, duke qarë, të thyer.

Në hapësirat e mëdha dhe zakonisht të ftohta të Tate Modern, kjo intimitet funksionon pikërisht sepse Emin e tërheq shikuesin aq afër sa emri i mbiemrit bëhet i panevojshëm. Ajo është “Tracey”, jo Emin – një artiste që të bën të ndihesh sikur e njeh prej vitesh. Një ikonë e artit britanik bashkëkohor, që nga fillimi i viteve ’90 ka krijuar vepra kaq të drejtpërdrejta, kaq të papërpunuara emocionalisht, saqë të detyrojnë të ndjesh gjithçka bashkë me të.

Edhe pse ajo shpesh identifikohet me frymën e tepruar të viteve ’90 – seksin, drogën, alkoolin dhe skandalin – kjo ekspozitë nuk është për nostalgjinë. Është për mënyrën se si ajo e ka shndërruar jetën e vet në material artistik, duke e zhveshur veten deri në fund dhe duke na detyruar të përballemi me emocionet tona.

Ekspozita është e errët, e ngushtë, pothuajse klaustrofobike. Filmi i vitit 1995 Why I Never Became a Dancer është një nga pikat më të forta: Emin flet për braktisjen e shkollës në moshën 13-vjeçare, për marrëdhënie poshtëruese me burra më të rritur, për fyerjet që i bëheshin në rrugët e Margate.

Por në fund, ajo e përmbys dhimbjen në gëzim, duke vallëzuar me himnin disko të Sylvester-it (You Make Me Feel) Mighty Real. Ky është thelbi i artit të saj: të jetosh, të vuash dhe pastaj ta kthesh gjithçka në art.

E njëjta formulë përsëritet gjatë gjithë karrierës së saj: fyerjet shndërrohen në jorganë, thyerjet emocionale në piktura, sharjet raciste drejtuar nënës së saj në poezi. Një abort i hershëm në vitet ’90 hedh një hije të rëndë mbi ekspozitën. Objekte të thjeshta – byzylyku i spitalit, një shishe e vogël ilaçi kundër dhimbjeve, këpucë fëmijësh – krijojnë një moment pothuajse të padurueshëm emocionalisht. Ky abort shënon, sipas saj, një “vetëvrasje emocionale” që e detyroi të shkatërronte punët e vjetra dhe të fillonte nga e para.

Instalacioni My Bed është gjithashtu i pranishëm, por nuk ndjehet si monument apo ikonë mediatike. Është thjesht një tjetër moment i sinqertë dhimbjeje, një e vërtetë e pambrojtur e jetës së përditshme.

Ekspozita nuk shmang as periudhën më të fundit të jetës së saj: diagnozën me kancer në fshikëzën e urinës. Fotografitë e trupit të saj gjatë trajtimit janë të vështira për t’u parë. “Jeta e dytë” e titullit i referohet pikërisht kësaj mbijetese, këtij rilindjeje.

Pikturat janë të shumta: autoportrete të ashpra, trup i copëzuar, ngjyra të errëta, vargje gjysmë-poetike. Jo të gjitha janë të realizuara mjeshtërisht, por të gjitha janë të ndjera. Skulpturat dhe neonët, përkundrazi, duken shpesh të dobëta artistikisht – por edhe aty, Emin mbetet e sinqertë, pa maska.

Ka momente që të thyejnë plotësisht, si piktura ku ajo mban hirin e nënës së saj. Kjo ekspozitë lodh emocionalisht; është e pamundur të përballosh një intensitet të tillë pa u tronditur.

Mos ejani këtu për t’u argëtuar. Ejani vetëm nëse jeni gati të përballeni me dashurinë, humbjen, dhimbjen dhe pikëllimin në formën e tyre më të pastër. Në këmbim, do të ndjeni më shumë emocione sesa keni ndjerë prej vitesh. /GazetaExpress/