Sundance në prag të ndryshimit: çfarë e pret festivalin amerikan të filmit?

Arte

Gazeta Express

04/02/2026 19:47

Edicioni i fundit i festivalit Sundance në Utah, një qendër për filmin amerikan të pavarur, shënoi shitje të ngadalta dhe një përzierje filmesh të ndryshme, por e ardhmja në Colorado mund të sjellë një frymë të re.

Sundance, festivali që njohim të gjithë me Robert Redfordin në krye dhe Park City, Utah, si vendndodhje, ka mbyllur një kapitull. Themeli i tij i dashur vdiq vitin e kaluar, disa muaj pasi festivali vendosi të transferohej në Boulder, Colorado.

Megjithatë, mbi terrenin e zbrazët dhe me pak borë, diskutimet mbi të ardhmen e Sundance nuk kanë munguar. Çfarë do të bëhet me festivalin ikonë të kinemasë amerikane të pavarur, në një epokë ku është më e lehtë të prodhosh një “indie” (ose copëza të krijuara me AI), por më e vështirë ta shesësh atë?

Identiteti i festivalit ka qenë gjithmonë i lidhur me Redfordin dhe Utah, si dhe me një lloj të veçantë filmi dhe një koncept të caktuar të kinemasë së pavarur. Trajektoria klasike e një filmi Sundance – pritje entuziaste në premierë, ankand gjithënatësh, sukses i papritur në kinema, ndoshta disa nominime Oscar – është gjithnjë e më e vështirë për t’u arritur. Ka shembuj klasikë si Little Miss Sunshine, Napoleon Dynamite, Garden State dhe The Big Sick, por tani ka më shumë pengesa dhe një brez regjisorësh të rritur me këto filma që përpiqen të krijojnë të njëjtën magji.

Filmat që ndihen më pak të kalkuluar dhe më pak të fabrikuar për audiencën e Sundance janë zakonisht ata që funksionojnë më mirë. Vitin e kaluar, ndër narrativat më të forta ishin: Lurker, një thriller mbi industrinë muzikore dhe obsesionin ndaj famës; Twinless, një tregim për seksin, gënjeshtrat dhe identitetin; Together, një horror trupi mbi varësinë ekstreme; dhe If I Had Legs I’d Kick You, një komedi e errët mbi lodhjen e prindërimit.

Një tjetër film që spikati ishte Josephine, një dramë e dhimbshme për pasojat që pëson një vajzë tetëvjeçare pas një sulmi seksual që ajo dëshmon. Regjisorja Beth de Araujo e shndërroi këtë histori në diçka krejt origjinale dhe prekëse, një përvojë tmerruese për prindërit pa rrëshqitje në eksploatim. Filmi fitoi çmimin e jurisë dhe atë të audiencës, një arritje e rrallë që zakonisht rezervohen për filma me perspektiva të ndritshme (Minari, Coda, Whiplash). Channing Tatum, si babai në film, pritet të marrë vëmendje për çmimin e aktorit mbështetës, megjithëse filmi ende nuk është shitur.

Tregu i shitjeve mbetet i ngadalshëm, veçanërisht për filmat pa distribuim. Edhe filmat me yje të mëdhenj si Jennifer Lopez, Josh O’Connor, Benedict Cumberbatch dhe Olivia Colman nuk kishin gjetur ende blerës. Vitin e fundit, filmi The Invite i Olivia Wilde pati premierë të suksesshme, duke tërhequr ofertat e studio-ve, dhe përfundoi te A24. Nga ana tjetër, filmat më të vegjël dhe me buxhet të kufizuar, si horror queer australian Leviticus, gjithashtu patën sukses, duke u blerë për rreth 5 milionë dollarë.

Megjithatë, pati edhe zhgënjime: filma si The Gallerist, satira mbi botën e artit me Natalie Portman dhe Catherine Zeta-Jones, dështuan në tërheqjen e audiencës dhe nuk shesin. Shfaqja e festivalit përkoi me nominimet për Oscar, ku dokumentarët ishin më të suksesshëm se kurrë. Filmi Once Upon a Time in Harlem, një përmbledhje arkivore nga Harlem Renaissance, u komentua shumë dhe mund të ndikojë tek nominimet e ardhshme.

Tani, vëmendja është te Boulder, Colorado. Audienca e pasur dhe eksentrike e Utah do të zëvendësohet ngadalë nga një komunitet i ngjashëm, por sfida do të jetë të bashkohen me festivalin përtej Denverit dhe Telluride-it. Përparësitë? Politika më e qëndrueshme dhe akomodime më të përballueshme, që mund t’i lejojnë një grup më të gjerë kritikësh të marrin pjesë.

Pyetjet më të mëdha janë ekzistenciale: çfarë është Sundance tani? Çfarë duam ose kemi nevojë nga kinemaja e pavarur? Ndërsa ndryshimi i vendit nuk do të ndryshojë llojin e filmave të bërë, presioni mbi festivale dhe studio të mëdha tregon se roli i Sundance mbetet kyç. Në vitin e ardhshëm, me transferimin në Colorado, pritet një frymë e re që mund të kthejë sytë nga e ardhmja dhe jo vetëm nga e kaluara. /GazetaExpress/