Studimi: Vaping mund të ndikojë në mijëra gjene

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

02/06/2026 19:59

Përdorimi i cigareve elektronike mund të shkaktojë ndryshime të gjera në aktivitetin e gjeneve që lidhen me kancerin, sëmundjet e zemrës dhe problemet e mushkërive, paralajmërojnë shkencëtarët.

Një studim i ri ka zbuluar se përdoruesit e rregullt të vape-ve shfaqin ndryshime në më shumë se 3 mijë gjene, përfshirë edhe gjene që lidhen me sëmundje kronike. Sipas studiuesve, këto ndryshime nuk varen vetëm nga sa shpesh përdoret cigarja elektronike, por edhe nga lloji i pajisjes dhe aromat që përdoren.

Gjetjet i shtohen shqetësimeve në rritje për rreziqet shëndetësore të vape-ve, të cilat shpesh promovohen si një mënyrë për të lënë duhanin. Megjithatë, ekspertët theksojnë se studimi ka qenë i kufizuar në numër pjesëmarrësish dhe nuk provon drejtpërdrejt se vaping shkakton sëmundje. Ai tregon vetëm ndryshime të hershme biologjike që mund të jenë sinjal paralajmërues për dëme të mundshme me kalimin e kohës.

Studimi, i publikuar në “Frontiers in Oncology”, analizoi aktivitetin e gjeneve te 83 persona, përfshirë përdorues të cigareve elektronike, duhanpirës dhe persona që nuk përdornin asnjërën prej tyre. Nga analizat rezultoi se përdoruesit e vape-ve kishin ndryshime në aktivitetin e 3,124 gjeneve krahasuar me ata që nuk pinin as duhan, as cigare elektronike.

Sipas studiuesve, pothuajse dy të tretat e këtyre ndryshimeve lidheshin me llojin e aromës dhe pajisjes së përdorur, dhe jo thjesht me shpeshtësinë e përdorimit. Aromat e frutave dhe kombinimi i disa aromave njëkohësisht rezultuan të lidhura me ndryshimet më të mëdha në aktivitetin gjenetik. Edhe pajisjet më të avancuara, të njohura si “mods”, u shoqëruan me efekte më të forta biologjike.

Aromat e frutave u lidhën me ndryshime në 31 për qind të gjeneve të prekura, ndërsa përdorimi i disa aromave njëkohësisht me 64.3 për qind. Aromat e ëmbla ndikuan në 2.9 për qind, ndërsa mentja dhe mentoli në 0.9 për qind.

Autori i lartë i studimit, profesori Ahmad Besaratinia nga Universiteti i Kalifornisë Jugore, tha se një nga pyetjet kryesore ishte nëse këto ndryshime shkaktohen nga vetë vaping apo nga mënyra se si njerëzit e përdorin atë, përfshirë produktet dhe pajisjet e zgjedhura. Sipas tij, aromat dhe karakteristikat e pajisjeve duket se luajnë rol të rëndësishëm.

Për studimin, shkencëtarët analizuan qelizat e marra nga pjesa e brendshme e faqeve të pjesëmarrësve, duke përdorur sekuencimin e ARN-së për të vëzhguar ndryshimet në mijëra gjene. Ata zbuluan gjithashtu se përdoruesit e vape-ve kishin modele më të ndryshueshme të aktivitetit gjenetik sesa duhanpirësit, gjë që mund të tregojë efekte biologjike më të paparashikueshme.

Analizat e mëtejshme i lidhën këto ndryshime gjenetike me disa rrugë biologjike që kanë të bëjnë me sëmundje të ndryshme. Lidhja më e fortë u pa me kancerin, e ndjekur nga sëmundjet endokrine, tretëse dhe neurologjike.

Profesori Besaratinia theksoi se çdo aromë përmban kimikate të ndryshme, të cilat mund të prodhojnë efekte të veçanta biologjike. Sipas tij, kjo është diçka që rregullatorët duhet ta marrin seriozisht kur vlerësojnë sigurinë e cigareve elektronike.

Gjetjet vijnë në një kohë kur autoritetet në disa vende po përballen me presion në rritje për të kufizuar përdorimin e vape-ve te të rinjtë dhe produktet me aroma. Në Mbretërinë e Bashkuar, qeveria tashmë ka ndërmarrë hapa për ndalimin e vape-ve njëpërdorimëshe, për shkak të shqetësimeve se ato po nxisin përdorimin te adoleshentët.

Edhe pse ekspertët pajtohen se vaping konsiderohet më pak i dëmshëm se duhani tradicional, kryesisht sepse nuk prodhon katran dhe monoksid karboni, ai nuk është pa rrezik. Cigaret elektronike mund të përmbajnë nivele të ulëta substancash potencialisht toksike, përfshirë formaldehidin, që mund të nxisë inflamacion dhe ndryshime qelizore të lidhura me sëmundje.

Shkencëtarët tani po përpiqen të identifikojnë se cilat kimikate në lëngjet e vape-ve janë përgjegjëse për këto ndryshime gjenetike. Nëse këto përbërës përcaktohen saktësisht, rregullatorët mund t’u kërkojnë prodhuesve t’i reduktojnë ose t’i eliminojnë, me qëllim uljen e dëmeve të mundshme për shëndetin. /GazetaExpress/