Stresi i nënës dhe rreziku për autizëm te fëmijët

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

06/02/2026 19:21

Një studim i madh shkencor sugjeron se nënat që përjetojnë stres të lartë ose depresion gjatë apo pas shtatzënisë mund të rrisin rrezikun që fëmijët e tyre të shfaqin tipare të spektrit autik.

Studiues nga Universiteti Tohoku në Japoni zbuluan se fëmijët e grave që kishin përjetuar depresion perinatal – pra shqetësime të shëndetit mendor gjatë shtatzënisë ose menjëherë pas lindjes – kishin më shumë gjasa të shfaqnin tipare autike. Ky efekt u vu re veçanërisht te vajzat, të cilat gjithashtu kishin më shumë gjasa të lindnin me peshë të ulët dhe të kishin lidhje emocionale më të dobët me nënat e tyre.

Megjithatë, studiuesit theksuan se djemtë, në përgjithësi, shfaqnin më shumë tipare të ngjashme me autizmin sesa vajzat, pavarësisht gjendjes mendore të nënës.

Sipas ekipit kërkimor, është thelbësore që mjekët të identifikojnë dhe të mbështesin herët nënat që vuajnë nga depresioni perinatal, me qëllim uljen e rreziqeve të mundshme për zhvillimin e fëmijës.

Për të arritur në këto përfundime, studiuesit analizuan të dhënat mjekësore të mbi 23,000 çifteve nënë–fëmijë, duke vlerësuar simptomat e depresionit në fazat e hershme dhe të mesme të shtatzënisë, si dhe një muaj pas lindjes. Për të kuptuar mekanizmat biologjikë, ata krijuan edhe një model eksperimental te minjtë, duke rritur nivelet e stresit gjatë shtatzënisë.

Minjtë femra të ekspozuar ndaj stresit shfaqën shenja depresioni dhe kujdes më të dobët ndaj të vegjëlve. Veçanërisht, pasardhëset femra shfaqën sjellje të ngjashme me autizmin, si pastrim i tepruar i vetes dhe ndërveprim social i reduktuar.

Analizat treguan gjithashtu se nënat e stresuara kishin nivele më të ulëta të oksitocinës – hormoni që lidhet me lidhjen emocionale – në një zonë kyçe të trurit. Po ashtu, pasardhëset femra kishin më pak receptorë për këtë hormon, duke penguar krijimin e lidhjes nënë–fëmijë.

Duke publikuar gjetjet në revistën Molecular Psychiatry, studiuesit theksuan se vonesat në zhvillim duket se janë më të shpeshta te vajzat me çrregullime të spektrit autik, çka nënvizon rëndësinë e skriningut dhe mbështetjes së shëndetit mendor të nënave.

Megjithatë, autorët pranuan disa kufizime të studimit, përfshirë faktin se madhësia e kampionit dhe konteksti kulturor nuk lejojnë përgjithësime të plota.

Studime të mëparshme kanë ngritur gjithashtu shqetësime mbi përdorimin e antidepresivëve gjatë shtatzënisë. Një hulumtim i botuar në British Medical Journal, që përfshinte mbi 140,000 gra shtatzëna, sugjeroi se përdorimi i këtyre barnave në tremujorin e dytë dhe të tretë mund të dyfishojë rrezikun e autizmit te fëmijët. Megjithatë, ekspertët theksojnë se këto rezultate duhen interpretuar me kujdes dhe se trajtimi i depresionit gjatë shtatzënisë mbetet i domosdoshëm në shumë raste.

Sipas Shërbimit Kombëtar Shëndetësor britanik (NHS), ndryshimet e humorit gjatë shtatzënisë janë relativisht të zakonshme. Shenjat e depresionit përfshijnë trishtim të vazhdueshëm, nervozizëm, ndryshime në oreks, mendime negative për foshnjën dhe vështirësi në përqendrim apo vendimmarrje.

Ndërkohë, studime të reja sugjerojnë se vajzat mund të jenë po aq shpesh autike sa djemtë, por më pak të diagnostikuara gjatë fëmijërisë. Sipas studiuesve, kjo nën–diagnostikim ka çuar në perceptimin e gabuar se autizmi prek kryesisht meshkujt.

Ekspertët e cilësojnë këtë trup provash si të rëndësishëm dhe aktual, duke theksuar nevojën për vëmendje më të madhe ndaj shëndetit mendor të nënave dhe për diagnostikim më të drejtë dhe të hershëm të autizmit, veçanërisht te vajzat. /GazetaExpress/