Skulpturë në lëvizje mes antenash

Arte

Gazeta Express

18/02/2026 19:44

Fotografia Parabomobile e artistes Hiba Baddou paraqet një “skulpturë të gjallë”: një burrë që përshkon shkretëtirën, në një rrugë pranë Marrakech ende të papërfunduar, mbi një motor Peugeot 103.

Mbi motor janë vendosur 21 antena satelitore, secila e kthyer nga një drejtim tjetër. I mbingarkuar nga sinjalet dhe informacioni, drejtuesi nuk arrin të zgjedhë rrugën – dhe përfundon duke mos shkuar askund.

Vepra është pjesë e projektit multidisiplinar Paraboles, një hulumtim mbi identitetin maroken, imagjinatën dhe mënyrën se si shohim botën. Për shumë marokenë – ashtu si për njerëz në vende të tjera postkoloniale – ekziston ndjesia se jo vetëm toka, por edhe mendja është kolonizuar.

Baddou u rrit në Rabat, në një familje diplomatike. Gjyshi i saj pati rol të rëndësishëm gjatë Protektoratit Francez (1912–1956). Ajo ndoqi shkollë franceze, ku gjithçka ishte e orientuar nga Europa, dhe më pas jetoi për 10 vjet në Paris. Pikërisht distanca nga atdheu e ndihmoi të kuptonte më qartë Marokun dhe ndikimet e padukshme mbi shoqërinë e tij.

Pas kthimit, antenat satelitore i panë kudo. Ato u shndërruan në simbolin e një shekulli të tërë dhe frymëzuan krijimin e një “Republike Hertziane” imagjinare – e quajtur sipas njësisë së frekuencës së valëve radio. Në këtë republikë, njerëzit në mërgim kërkojnë një të ardhme më të mirë, por shpresa rezulton një mirazh.

Projekti përfshin tekste, instalacione dhe një film të shkurtër ku njerëzit shkojnë në pelegrinazh drejt vendeve që i kanë parë vetëm në ekrane. Artistja krijoi edhe pasaporta prej lëkure dhie – material me rëndësi të veçantë në kulturat nomade – që mbyllen në të ftohtë dhe hapen në të nxehtë, si dhe një gjuhë imagjinare me 72 shkronja, të lidhura me valët satelitore. Natyrshëm, i duhej edhe një mjet transporti për këtë republikë të trilluar.

Motori Peugeot 103 është ikonë në Marok. Në vitet ’90 u kthye në simbol të modernitetit dhe lëvizshmërisë shoqërore. Baddou zgjodhi pikërisht një model të asaj dekade dhe e transformoi me antena, për të na kujtuar gjërat që shpesh nuk duam t’i shohim në të tashmen.

Sot, pasi është kthyer sërish në Marok, ajo e sheh vendin si një hapësirë që ndryshon me shpejtësi, të larmishme në gjuhë e kultura, por të bashkuar si komb.

Gjuha, thotë ajo, është thelbësore në artin e saj: në dialektin darija, nuk e humb trenin – treni të lë pas; nuk sëmuresh, por “të godet i ftohti”.

E vërteta e saj personale qëndron mes dy kulturave, asaj franceze dhe marokene. Pikërisht aty lindin pyetjet që e udhëheqin: si formohemi nga besimet tona dhe çfarë na jep drejtim në jetë – një nga misteret më të thella të të qenit njeri. /GazetaExpress/