Shkolla që mbron një art të harruar

Arte

Gazeta Express

19/03/2026 20:20

Që prej vitit 1892, një punëtori e veçantë në Bruksel vazhdon t’u mësojë piktorëve të rinj teknikën e trompe l’oeil, artin e iluzionit pamor që mashtron syrin dhe e bën një sipërfaqe të sheshtë të duket tredimensionale.

Është një shkollë e rrallë, pothuajse mitike, ku disiplina është e hekurt dhe ritmi i punës shpesh i pamëshirshëm. Megjithatë, çdo dimër, studentë nga e gjithë bota udhëtojnë drejt saj për të zotëruar këtë mjeshtëri të vjetër.

Në një studio të ftohtë në Bruksel, nën një çati prej xhami dhe hekuri të farkëtuar, studentët mblidhen çdo mëngjes për të ndjekur demonstrimet e Sylvie Van der Kelen, pasardhëse e familjes që e drejton shkollën brez pas brezi.

Rregullat janë të rrepta: hyrja bëhet para orës 9 të mëngjesit, telefonat dhe kamerat ndalohen, përparëset e bardha janë të detyrueshme dhe puna zhvillohet në heshtje. Edhe ngrohja është minimale, me një sobë të vjetër druri që mezi e mban të ngrohtë ambientin.

Në fund të kursit gjashtëmujor, studentët mësojnë një sërë teknikash të specializuara: pikturimin e tabelave dhe shkronjave, aplikimin e fletëve të arit dhe argjendit, trajtimin e sipërfaqeve me tekstura të ndryshme dhe, mbi të gjitha, teknikën e famshme të trompe l’oeil. Kjo nënkupton krijimin e iluzioneve të relievit, të elementeve arkitekturore, të qiellit, si edhe imitimin me bojë vaji të llojeve të ndryshme të drurit dhe mermerit.

Kur shkolla u themelua nga Alfred Van der Kelen, gjyshi i Sylvie-t, në fund të shekullit të 19-të, ky stil ishte shumë në modë dhe u siguronte piktorëve dekorativë një karrierë fitimprurëse. Sot, megjithatë, shkolla përballet me sfida serioze.

Piktura dekorative nuk gëzon më të njëjtin prestigj mes shtresave të pasura dhe trompe l’oeil ka dalë nga moda si në dekorimin e brendshëm, ashtu edhe në artin bashkëkohor. Si rrjedhojë, numri i studentëve ka rënë ndjeshëm në krahasim me periudhat e arta të së kaluarës.

Prapëseprapë, familja Van der Kelen vazhdon të ruajë me fanatizëm një program mësimor që ka ndryshuar shumë pak që nga viti 1892. Mësimi zhvillohet pesë ditë në javë nga ora 9 deri në 18:00, plus gjysmë dite të shtunën.

Çdo mëngjes prezantohet një teknikë e re dhe studentët duhet ta riprodhojnë me saktësi në një panel të madh. Asnjë panel nuk përfundon brenda një dite, sepse puna ndahet në disa faza, me ndërprerje për tharjen e bojës dhe llakut. Kjo do të thotë se studentët punojnë njëkohësisht në shumë panele, ndërsa në mbrëmje i pret edhe detyra e shtëpisë, shpesh deri në mesnatë.

Një student e përshkroi këtë rutinë si “brutale”, ndërsa një tjetër tha se në shkollë ka “afërsisht një krizë nervore në javë”. Por pavarësisht lodhjes dhe presionit, shumë prej tyre ndihen të tërhequr pikërisht nga ky intensitet dhe nga ideja e mësimit të një zanati të rrallë.

Arsyet pse njerëzit regjistrohen janë të ndryshme. Disa vijnë nga fusha si arkitektura, dizajni grafik ose dizajni i brendshëm dhe kërkojnë diçka më konkrete e më të prekshme se puna me kompjuter.

Të tjerë shpresojnë të punojnë si ndihmës piktorësh, në dekorimin e interiereve për klientë të pasur, në skenografi filmi apo teatri, ose për shtëpi të mëdha mode që herë pas here rikthehen te estetika e trompe l’oeil.

Një rol të rëndësishëm në ringjalljen e interesit për këtë shkollë ka luajtur artistja Lucy McKenzie. Ajo e zbuloi rastësisht shkollën në vitin 2007 dhe u regjistrua menjëherë, e mahnitur që një vend i tillë vazhdonte ende të ekzistonte.

Më vonë, duke përdorur teknikat e mësuara aty në veprat e saj të ekspozuara në institucione të mëdha si Tate Britain, Stedelijk në Amsterdam dhe Art Institute of Chicago, McKenzie ndihmoi në sjelljen e një brezi të ri studentësh drejt dyerve të kësaj shkolle.

Sipas Sylvie Van der Kelen, moda për këto teknika lëviz në cikle rreth 40-vjeçare: pati bum në vitet 1920-1930, më pas në vitet 1970-1980, ndërsa nga mesi i viteve 2000 shkolla shihej si diçka e vjetruar. Në dekadën e fundit, megjithatë, interesi për trompe l’oeil dhe pikturën dekorative ka nisur të rritet sërish, si në art ashtu edhe në modë.

Kritikët mund ta quajnë këtë shkollë konservatore, të papërshtatur me kohën dhe të kushtueshme, sidomos duke pasur parasysh tarifën prej 13,750 eurosh, që përfshin veglat dhe materialet. Por për artistë si Lucy McKenzie, kjo do të ishte një gjykim i cekët. Sipas saj, Van der Kelen është një thesar kombëtar dhe meriton të mbrohet si trashëgimi kulturore.

Për Sylvie-n dhe nënën e saj Denise, që vazhdon të jetë një figurë e pranishme edhe pas pensionimit, thelbi i punës është ruajtja e teknikave që pothuajse nuk mësohen askund tjetër. Por po aq e rëndësishme është edhe të shohin studentët, të cilët Sylvie i quan “fëmijët e mi”, të shndërrohen dimër pas dimri në artistë të zotë.

Sa për të ardhmen e shkollës, familja duket se shpreson që tradita të vazhdojë edhe në brezin e ardhshëm. Djali 10-vjeçar i Sylvie-t, Hilaire, endet mes copave të drurit dhe mermerit në studio, ashtu siç bënte dikur e ëma në fëmijëri. Herë thotë se dëshiron ta marrë përsipër shkollën, herë jo. Por gjyshja e tij, Denise, duket më e sigurt: sipas saj, ai do të bindet.

Në një kohë kur shumë forma arti zhduken nga qarkullimi, kjo shkollë në Bruksel mbetet një strehë e rrallë e mjeshtërisë, disiplinës dhe durimit — një vend ku ruhet gjallë një stil që bota gati e kishte harruar. /GazetaExpress/