Shkencëtari zbulon pesë këshillat kryesore për të nisur një jetë më të shëndetshme dhe për të ulur njëkohësisht rrezikun e demencës

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

06/01/2026 19:53

Demenca është shkaku kryesor i vdekjeve në Mbretërinë e Bashkuar, duke marrë jetën e mbi 76 mijë personave çdo vit. Megjithatë, sipas një shkencëtari të njohur, ekzistojnë mënyra konkrete për të ulur rrezikun e zhvillimit të kësaj sëmundjeje shkatërruese.

Dr. Harry Pritchard, studiues i Shoqatës së Alzheimerit dhe pjesë e Universitetit të Mançesterit, ia ka kushtuar karrierën studimit të lidhjes mes shëndetit kardiovaskular dhe sëmundjeve që dëmtojnë kujtesën. Ai beson se ekzistojnë pesë ndryshime në stilin e jetesës që secili mund t’i zbatojë për t’u mbrojtur nga demenca – një term i përgjithshëm që përfshin disa sëmundje progresive dhe fatale të trurit.

Forma më e zakonshme është sëmundja e Alzheimerit, e lidhur me grumbullimin jonormal të proteinave amyloid dhe tau në tru. Ajo përbën rreth 60 për qind të rasteve dhe, sipas të dhënave të publikuara nga Alzheimer’s Society në vitin 2024, mbi një milion persona besohet se jetojnë aktualisht me këtë sëmundje. Shqetësuese është edhe fakti se rreth një e treta e personave me demencë mbeten të padiagnostikuar.

Vitet e fundit është vërejtur një rritje e ndjeshme e rasteve te personat nën moshën 60 vjeç. Simptomat e hershme shpesh neglizhohen ose keqinterpretohen si “krizë e moshës së mesme”, me ndryshime në sjellje, agresivitet apo konsum të shtuar të alkoolit që nuk merren seriozisht.

Parashikimet janë alarmante: një në tre persona të lindur sot pritet të zhvillojë demencë gjatë jetës. Sipas Dr. Pritchard, mbrojtja fillon me kujdesin ndaj shëndetit të enëve të gjakut.

Enët e gjakut – arteriet, venat dhe kapilarët – përbëjnë rrjetin që transporton oksigjenin dhe lëndët ushqyese drejt qelizave dhe largon mbetjet. Studime të mëparshme kanë treguar se dëmtimi i enëve të gjakut në tru ul furnizimin me oksigjen dhe shkakton dëmtime “të heshtura”, duke çuar në demencë vaskulare, formën e dytë më të shpeshtë të sëmundjes.

Lajmi i mirë është se shëndeti vaskular mund të përmirësohet. Ja pesë këshillat kryesore të Dr. Pritchard, të cilat përmirësojnë shëndetin e përgjithshëm dhe ulin rrezikun e demencës:

1. Mbani nën kontroll tensionin e gjakut

Rreth një në tre të rritur në Britani kanë tension të lartë të gjakut. Kur ai kalon vazhdimisht 140/90 mmHg, zemra dhe enët e gjakut mbingarkohen, duke rritur rrezikun për infarkt, goditje në tru dhe dëmtime në tru.

Sipas Dr. Pritchard, tensioni i lartë në moshën 40–64 vjeç lidhet drejtpërdrejt me një rrezik më të lartë për demencë në vitet e mëvonshme.

2. Ruani një peshë të shëndetshme

Mbipesha dhe obeziteti rrisin rrezikun për diabet të tipit 2, sëmundje të zemrës dhe goditje në tru – por edhe për demencë.

Studimet tregojnë se obeziteti mes moshës 35 dhe 65 vjeç mund ta rrisë rrezikun e demencës me rreth 30 për qind. Inflamacioni kronik dhe problemet metabolike që shoqërojnë obezitetin ndikojnë negativisht edhe në tru.

3. Menaxhoni nivelin e sheqerit në gjak

Miliona njerëz jetojnë me diabet, shpesh pa e ditur. Diabeti i tipit 2 dëmton enët e gjakut në tru, ul furnizimin me gjak dhe lejon depërtimin e substancave toksike që dëmtojnë qelizat nervore.

Kontrolli i diabetit përmes ushqimit të shëndetshëm, aktivitetit fizik dhe mjekimit ul ndjeshëm rrezikun e demencës.

4. Hiqni dorë nga duhani

Pirja e duhanit dëmton enët e gjakut në të gjithë trupin, përfshirë trurin, dhe ul furnizimin me oksigjen. Sipas Dr. Pritchard, lënia e duhanit mund ta ulë rrezikun e demencës deri në nivelin e personave që nuk kanë pirë kurrë. Dhe sa më herët të ndalet, aq më i madh është përfitimi – nuk është kurrë vonë për ta lënë.

5. Qëndroni fizikisht aktivë

Aktiviteti fizik i rregullt mund ta ulë rrezikun e demencës deri në 20 për qind. Nuk është e nevojshme të bëhen sporte ekstreme – ecja e shpejtë, punët e shtëpisë apo kopshtaria janë po aq të vlefshme.

Lëvizja përmirëson shëndetin e zemrës dhe enëve të gjakut, duke ndihmuar drejtpërdrejt furnizimin e trurit me gjak.

Ndërkohë, rastet me demencë vazhdojnë të rriten. Aktualisht, gati një milion persona në Britani jetojnë me këtë sëmundje, dhe numri pritet të arrijë 1.4 milionë deri në vitin 2040. Edhe pse nuk ekziston ende një kurë, diagnostikimi i hershëm mund të ngadalësojë përparimin dhe të lehtësojë simptomat, të cilat përfshijnë humbje kujtese, vështirësi në përqendrim, ndryshime humori dhe probleme komunikimi.

Studimet e fundit sugjerojnë se shenja të hershme – si ndryshime në shikim, dëgjim, ekuilibër apo orientim hapësinor – mund të shfaqen deri në 20 vjet përpara simptomave klasike.

Sipas Alzheimer’s Society, demenca i kushton ekonomisë britanike rreth 42 miliardë paund në vit, me barrën kryesore që bie mbi familjet. Brenda 15 vitesh, kjo shifër pritet të dyfishohet. Në vitin 2022, mbi 74 mijë persona humbën jetën nga demenca, duke e bërë atë vrasësin numër një në Mbretërinë e Bashkuar. /GazetaExpress/